HATA

12 Eylül Salı

Borsada yapılan hataların bir kısmı affedilir cinsten iken bazı hatalar ölümcüldür. Borsa yatırımcısı veya yorumcusu neden hata yapar? Ne tür hatalar yapar? Neden bazen hatalar zincirleme şeklinde tekrar ederler?   

Borsada kullanılan yöntem ve tekniklerin kesin sonuçlara ulaşmasını önleyen şey nedir? Neden borsada 2x2 çoğu zaman 4 etmiyor? Neden Isaac Newton gibi bir bilim adamı  borsada para kaybetmiştir?

Borsada yapılan hataların bir bölümü bu alanın gündelik kurallarla çelişen kendine özgü kullara sahip olmasından kaynaklansa da esas neden bu değildir. Çünkü sonuç olarak bu ‘kendine özgü’ kurallar da zamanla öğrenilir. Ana neden borsa yatırımcısı veya yorumcusunun insan oluşundan kaynaklanmaktadır. İnsan, karmaşık bir varlık olarak her zaman belirli etkilere aynı tepkiyi veremezken yaşadığı ortamın koşulları, çevreden ona doğru akan bilgi, duygu veya fiziksel etkenler onu sürekli değişen biri yaparlar. Yani o hiçbir zaman aynı kişi değildir. O, sıcak bir günde farklı, eşi ile kavga ettiği gün farklı, iş yerinde problem yaşadığı gün farklı veya çok mutlu olduğu gün farklı biridir. O, içinde iki kez yıkanamadığınız bir nehir gibi değişkendir.

Borsa da yukarıda anlatılan kişiye benzer. Hep aynı borsadır. Hep farklı borsadır. Borsadaki trendler de böyleler. Trendler hep aynıdır. Trendler hep farklıdır. İMKB endeksi yükselirken hep aynı hisseler yükselir. Borsacı hep ‘Bu hisseler artık primli!’ der. Sonra aynı hisseler tekrar yükselince bunu anlamlandıramaz.

Borsa yorumcusu hep tedirgindir. Ona göre bu sefer durum farklıdır. Haklıdır da! Ancak gözden kaçırdığı bir şey var. Bu sefer durum farklı olsa da aslında aynıdır. O da borsa gibidir. Bu kez farklı nedenlerden dolayı korkmuştur. Ancak korku bazında geçen seferle aynı durumdadır. Yani hem farklıdır. Hem aynıdır! Bunun adı zıt durumların aynılığıdır.

Bazen de kurallar işler ve değişim yaşanır. Sanki kurallar değişmiş gibi! Ancak aslında öyle değil. Örneğin niceliksel değişimler niteliğin değişimine neden olurlar. Somut bir örnek vereyim; Borsacı 1000 $’lık hisse almıştır. Bu para onun için önemsizdir. Yani kurala uyarak borsaya soktuğu para özgürdür. Kaybedilse bile önemsizdir. Borsa yükselince anaparası ona katlanmıştır. Şimdi 10.000 $’ı var. Yani niceliksel bir değişim! İşte şimdi paranın niteliği değişmiştir. Çünkü 10.000 $ onun için artık önemsenecek bir miktardır. Başka bir örnek vereyim; Yorumcu İMKB endeksi 0.5 cent iken yükselişe inanmaktadır. Endeks 1 cent olunca inancı devam etmektedir. 1.5 cent civarında hafiften kuşkuları olmaya başlamış olsa da hala boğadır. Endeks 2 cent’e gelince boğa oluşu kesinliğini kaybetmiştir. Yorumları eskiye nazaran daha kıvraktır. Aynı yorumcu 3.7 cent seviyesinden sonra boynuzlarını kaybetmiştir. Yani endeksteki nicelik değişimi yorumcuda nitelik değişimine neden olmuştur. O artık borsanın buraya kadar nasıl ve neden yükseldiği ile değil sadece seviye ile ilgilenmektedir. Nehrin suyu barajları neden yıkmıştı? Bu önemli değil. Suyun debisinin de önemi yok. Ona göre bu seferki baraj daha heybetli olduğu için yıkılmaz.

Bazı hatalar süreklilik arz ederler. İşte bunlardan kurtuluş yok. Bilgisizlikten dolayı yapılan hatalar doğaldır. Bilgisizliğin sürekliliği doğaldır. Aynı hataların sürekli olarak yapılması ise doğal değildir. Bu durum patolojiktir. Her gün aynı yolda bulunan aynı çukura düşmek ve düştükten sonra ‘Gelecek sefer düşmem inşallah!’ varsayımı ile hareket ederek yol değiştirmemek veya en azından evde oturmamaktır.

Bazı hatalar bilgisizlikten değil, aşırı bilgilenmekten doğarlar. Kişi çok fazla veriye maruz kalmıştır. A.B.D. tarım dışı istihdam verileri, tüketici X endeksi, değişik enflasyon oranları vs. gibi! Bu dataların karışımının ortaya çıkardığı sonuç belirsizdir. Onun cümleleri uzun, kullandığı veriler ve oranların sayısı fazladır. Ancak sonuç beklediği gibi değildir. Halbuki kullanılan veriler ve önemsenen faktörlerin bir kısmı belirli vadeler için önemsizdir. Gün içinde önemli olan bazı etkenler haftalık, aylık veya 6 aylık periyoda etkileri düşüktür.

Bazen kişi bir düşünceye aşırı derecede bağlıdır. Bu düşüncenin hatalı olma olasılığı yoktur. İdefiks gelişmiştir. Sonuç hatalı olunca hata kişinin şahsına ait olmak zorundadır. Böyle olunca kişi, düşüncedeki hatayı değil, ‘kendi hatasını’ bulmaya yönelmek zorunda kalmaktadır. Burada reddetme eksikliği veya üstün olan düşünceye karşı koyamama durumu mevcuttur.

Borsacı, borsa ile felsefeyi ilişkilendirmediği halde her borsacının bir felsefesi vardır. Kısa vadeci al-satçı Hedonizme yatkın iken, uzun vadeli yatırımcı Diyojen’in felsefesine yakındır. Trend takipçisi biraz Heraklitosçudur. Elliotisyen ise aynı anda teolojik grafisiyendir.

Bazen yorumcu piyasalara ideolojinin penceresinden bakar. Siyasal iktidarı beğenmediği için sürekli olarak negatiftir. Piyasalar ise siyasal iktidara göre hareket etmediklerinden dolayı yorumcunun yorumuna uymazlar. Eninde sonunda negatif günler kaçınılmaz olarak başlayınca yorumcu anlamsız bir şekilde ‘Ben dememiş miydim?’ moduna geçecektir.  

Borsada herkes hata yapar. Çünkü herkes insandır. Başarılı olmak için önemli olan önce hataları görmek, daha sonra ise hatada ısrar etmemektir.

Sayın KMX,,para girişi sürüyor,yabancı takas payı artıyor ama endeks düşüyor,bizim bilemediğimiz ama başkalarının bildiği birşeyler mi oluyor?Sevgi ve saygılar... TÜRKTRADER

Sn.akaya, Tık olacak.
Sn.baracudas, Haklısınız.
Sn.radyolog, Hiç hata yapmamak olmaz zaten. Minimize etmek yeterli.
KMX KMX

Borsada herkes hata yapar. Çünkü herkes insandır. Başarılı olmak için önemli olan önce hataları görmek, daha sonra ise hatada ısrar etmemektir.


sonuç olarak doğru dediğinzi ancak

bunu becerebilen insanoğlu var mı? radyolog

sayin kmx bu yazinizi iyice anlamak icin orta seviyede felsefe bilmek gerekir diye dusunuyorum. baracudas

Yazı güzel olmuş. Ben de yazılarımda bu fontu kullanayım. Saxofon

Hz.Peygamberin çok güzel bir sözü var ,''Mümin inanan insan bir yılan deliğinden iki kere ısırılmaz''Yani ısrarla aynı hatayı iki kere yapmaz.Üstad bu arada Dow bov uçtukça uçuyor bizim IMKB de tık yok.İnsan başka şeyler düşünüyor ister istemez.Seçim falan yada başka bir olumsuz olaydan dolayımı ayak uyduramıyoruz diğerlerine.
Saygılarımla. akaya1971

Sn.cincin, yazı İMKB'nin yükselişi ile ilgili değil. O ayrıca yükselecek.
Sn.1903, Durum tespitidir.
Sn.TÜRKTRADER, Teşekkürler.
Sn.mstafatore, Sağolun.
Sn.sirius, Teşekkürler.
Sn.TERA59, Güzel bir atasözü.
Sn.olimpos, yanlış anlamışsınız. Piyasalar ile ilgili beklentilerim iyi. Eylül, Ekim ve Kasım ile ilgili beklentimi forumda yazdım zaten.
Sn.Aquarius, Bu tip yazıları yazmak ayrı bir zevk veriyor. Kuşku konusunda ise KRİZ başlıklı yazımı ve altındaki yazıları anımsadım.
KMX KMX

Sayın KMX,
Yıllardır yazılarınızı okurum, bu bayağı ağır geldi. İnsanlar da arkasından bir hata itirafı mı gelecek diye kuşkulandı! Şahsen basit yazılarınızı tercih ederim. Çünkü bence siz oldukça yaratıcısınız.

Anyone can make the simple complicated. Creativity is making the complicated simple. Charles Mingus. Aquarius

Açıkçası bendede Sn.1903 ün de dediği gibi bir fikir oluştu yanlışmı anladım bilemiyorum?
Birde şunu sormak istiyorum bu hafta başında bu hafta ile ilgili kötü bir gelişme bekliyormuydunuz piyasalarla ilgili?(bu gün itibariyle böyle bir şey tabiki yok en azından şimdilik) olimpos

İnsanız en nihayeti, Sn. KMX...
Hepimiz hata yapabiliriz.

Önemli olan "aynı hataları" birden fazla defa yapmamak!
Almanların bir sözü var:
Wer einen Fehler macht, er ist klug. Wer den gleichen Fehler mehrmals macht, er ist dumm! :)
Sevgi ve selamlar... TERA59

Sn. KMX
Çok güzel bir yazı. Görüyoruzki siz bir ekolsünüz.
Bence birey önce kendini keşfetmelidir,kendini keşfeden birey,kendi doğru kararlarını verecek ve bundan huzur duyabilecektir.
Saygılar sirius

Sn Kmx. Harika bir yazı olmuş. Felsefi açıdanda çok güzel yorumlamışsınız.Teşekkürler. mustafatore@ttn

Hocam,KBB uzmanı mısınız,felsefeci mi,psikiyatr mı,borsacı mı?Bir koltukta bu kadar karpuz olur mu? Nazar değecekte başınıza birşey gelecek diye korkuyorum.Gerçi sizi sevenlerin duaları korur ama nasılsa...Literatürlere girecek,kitap olacak yazılar,devamını diler,sevgi ve saygılarımı sunarım. TÜRKTRADER

Yazınızdan günah çıkarıyormuşsunuz gibi bir hava oluştu bende.Umarım bir durum tespitidir. 1903

yani? imkb yukselecek mi?:)

sevgi&saygi.. cincin

Bu yazının puanı: 8,6 (56 kişi puan verdi)

Bu yazıya puan verebilirsiniz:

12345678910