Türkiye Gazetesi yazarı ve eski SGK Başmüfettişi İsa Karakaş, SSK/SGK mevzuatı çerçevesinde erken emeklilikte gözden kaçan detayları açıkladı.

AZ PRİMLE EMEKLİLİK MÜMKÜN

Normal emeklilikte yaş, prim ve sigortalılık süresi şartları birlikte aranırken, malulen emeklilikte "yaş" şartı bulunmuyor. Çalışma gücünü önemli ölçüde kaybeden sigortalılar, daha az primle ve daha erken yaşta emekli olabiliyor.

Ayrıca bu kapsamda emekli olanlar, maaş bağlanmasının yanı sıra prim ödemeden sağlık hizmetlerinden de yararlanabiliyor.

PSİKİYATRİ HASTALIKLARI DA ERKEN EMEKLİLİK HAKKINA YOL AÇIYOR

SGK verilerine göre malulen emeklilikte en çok başvuru yapılan hastalıklar arasında kanser ilk sırada yer alırken, psikiyatrik hastalıklar da üst sıralarda bulunuyor. Bu durum, ruhsal hastalıkların erken emeklilik açısından önemli bir yer tuttuğunu ortaya koyuyor.

SGK tarafından belirlenen psikiyatrik rahatsızlıklar listesi oldukça geniş bir yelpazeye yayılıyor.

MALULEN VE ENGELLİ EMEKLİLİK: İKİ FARKLI YOL

Erken emeklilik için iki temel seçenek bulunuyor: malulen emeklilik ve engelli emekliliği. Ancak her sigortalının durumu farklı olduğu için başvuru şartları kişiye göre değişiklik gösterebiliyor.

Malulen emeklilik için çalışma gücünün en az yüzde 60'ının kaybedilmesi gerekiyor. Engelli emekliliğinde ise bu oran yüzde 40 olarak uygulanıyor.

Öte yandan hastalığın sigorta başlangıcından önce var olması durumunda malulen emeklilik hakkı bulunmuyor. Sigorta başlangıcından sonra ortaya çıkan hastalıklarda ise her iki seçenek de değerlendirilebiliyor.

SÜREÇ NASIL İŞLİYOR?

Erken emeklilik için başvuruda bulunmak isteyenlerin en çok merak ettiği "Nereden başlamalıyım?" sorusunun yanıtı araştırılıyor.

İlk adımda sigortalının bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Kurumu merkezine başvurarak sevk alması gerekiyor. Kişinin kendi başına hastaneye giderek "Maluliyet raporu" alması mümkün olmuyor.

SGK tarafından yapılan sevkin ardından, üniversite hastaneleri veya eğitim ve araştırma hastanelerinden sağlık kurulu raporu alınması zorunlu. Bu süreçte özel hastanelerden alınan raporlar geçerli sayılmıyor.

Öte yandan hastaneden alınan rapor tek başına yeterli olmuyor. Düzenlenen rapor, Ankara'daki SGK Yüksek Sağlık Kurulu tarafından inceleniyor. Nihai kararın onaylanması halinde ise emeklilik süreci tamamlanıyor.

245 BİN KİŞİNİN SİGORTASI İPTAL EDİLDİ

Yapılan incelemeler sonucunda, gerçekte çalışmadığı halde sigortalı gösterilen 245 bin 740 kişinin sigortası ve emekliliği iptal edildi. Denetimler kapsamında toplam 3 bin 273 sahte iş yeri üzerinden yapılan bildirimler mercek altına alındı.

Uzmanlar, "Çalışmadan sigortalı gösterilirim emekli olurum" düşüncesiyle hareket eden kişilerin ciddi sonuçlarla karşı karşıya kaldığını belirtiyor.

YAPAY ZEKA DESTEKLİ DENETİM

SGK, 2016 yılından bu yana yürüttüğü "Sahte İş Yeri ve Sahte Sigortalılık Tespit Projesi" kapsamında gelişmiş algoritmalar ve yapay zeka destekli sistemler kullanıyor.

Bu sistemle birlikte 2011-2016 yılları arasında tescil edilen 4,6 milyon iş yeri incelenirken, yaklaşık 100 farklı parametre üzerinden sahte olma ihtimali yüksek iş yerleri tespit ediliyor. Dijital takip sayesinde daha önce bin günden uzun süren inceleme süreçleri 360 günün altına indirildi.

MİLYARLARCA LİRALIK KAMU ZARARI TESPİT EDİLDİ

Türkiye Gazetesi'nden eski SGK Başmüfettişi İsa Karakaş'ın yazısına göre; Projenin 2025 yılına kadar uzanan 16 aşamasında önemli sonuçlara ulaşıldı.

15. faz çalışmalarında 128 sahte iş yerinde 18 bin 191 sahte sigortalı belirlenirken, 487,5 milyon TL'lik borç tespit edildi. 16. fazda ise 195 sahte iş yerinde 20 bin 578 sahte sigortalı ortaya çıkarıldı ve 1,27 milyar TL'lik kamu zararı hesaplandı.

MAAŞLAR FAİZİYLE GERİ ALINIYOR

Sahte sigortalılık tespit edilen kişiler için sadece sigorta iptali uygulanmıyor. Bu kişiler emekli olmuşsa bağlanan maaşları kesiliyor ve bugüne kadar ödenen tüm tutarlar gecikme zammı ve faiziyle geri talep ediliyor.

Ayrıca, ilgili dönemde yapılan sağlık harcamaları da kişiden tahsil edilirken, hem sahte sigortalılar hem de bu işlemleri organize edenler hakkında adli süreç başlatılıyor.

"HATIR SİGORTASI" AĞIR SONUÇLAR DOĞURUYOR

Uzmanlar, halk arasında "Hatır sigortası" olarak bilinen uygulamaların ciddi mağduriyetlere yol açtığını vurguluyor. SGK mevzuatına göre sigortalılık, fiilen çalışma, işverene bağlılık ve ücret karşılığı çalışma şartlarına bağlı olarak geçerli sayılıyor.

Bu şartların sağlanmadığı durumlarda yapılan tüm bildirimler geçersiz kabul edilirken, uzun vadede emeklilik haklarının kaybedilmesi ve yüksek tutarlı geri ödemeler gibi ağır sonuçlar ortaya çıkıyor.

Kimler Risk Altında? Yeni uygulama, sadece aktif çalışanları değil, emekli olmuş ancak geçmişten borcu kalmış vatandaşları da kapsıyor. Özellikle şu gruplar risk altında:

Bağ-Kur Borçluları: Emekli olmadan önce kendi işini yapan ve prim borcu silinmemiş olanlar.

GSS Borçluları: Genel Sağlık Sigortası primlerini ödememiş ve gelir testi yaptırmamış olanlar.

İşveren Emekliler: Yanında işçi çalıştıran ve SGK'ya idari para cezası veya prim borcu bulunan emekli işverenler.

Maaşın Dörtte Biri Kesilecek 1 Ocak 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek sisteme göre SGK, borçlu olduğunu tespit ettiği emeklinin maaşından yasal sınır olan %25 (dörtte bir) oranında kesinti yapabilecek.

Örneğin; 20.000 TL emekli maaşı alan bir vatandaşın SGK'ya geçmişten kalan bir borcu varsa, borç bitene kadar her ay maaşından 5.000 TL kesilecek ve hesabına 15.000 TL yatırılacak. Bu işlem için emeklinin rızası aranmayacak ve bildirimler elektronik ortamda yapılacak.

SGK Uzmanından "Yapılandırma" Çağrısı Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Sosyal Güvenlik Uzmanı Ahmet Yılmaz, vatandaşları acele etmeleri konusunda uyardı:

"Sistem 1 Ocak'ta devreye giriyor. Birçok emekli geçmişten kalan küçük GSS borçlarını unutmuş durumda. Ancak faiziyle büyüyen bu borçlar maaş kesintisine neden olabilir. Vatandaşlarımıza tavsiyemiz, yıl bitmeden E-Devlet üzerinden 'SGK Borç Dökümü' sorgulaması yapmalarıdır. Eğer borç varsa, şu an yürürlükte olan yapılandırma fırsatından yararlanarak taksitlendirme yapabilirler. Taksitlendirme yapanların maaşından otomatik kesinti yapılmayacak."

İtiraz Süreci Nasıl Olacak? Maaşından haksız yere kesinti yapıldığını düşünen emekliler, bulundukları ildeki Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerine itiraz dilekçesi verebilecek. Ancak kesintinin durması için itirazın sonuçlanması veya borcun ödenmesi gerekecek. Mağduriyet yaşamamak adına son kontrol tarihi 31 Aralık.

5 Aylık Fark Ceplerde, Gözler Aralık Verisinde Kasım ayında enflasyonun beklentilerin bir miktar üzerinde gelmesiyle birlikte, SGK ve Bağ-Kur emeklileri için 5 aylık kümülatif enflasyon farkı %11,20 olarak netleşti. Bu oran, şu an için emeklilerin alacağı garanti zam miktarını ifade ediyor.

Ekonomistlerin yıl sonu tahminlerine göre, Aralık ayında enflasyonun %2,5 ile %3 arasında gelmesi bekleniyor. Bu senaryonun gerçekleşmesi durumunda, 6 aylık enflasyon farkı %14 - %14,5 bandına oturacak.

"Refah Payı" Beklentisi %5 Seviyesinde Yalnızca enflasyon farkı, özellikle büyükşehirlerde yaşayan emeklilerin alım gücünü korumakta yetersiz kalacağı için Ankara kulislerinde "Refah Payı" (Seyyanen Artış veya oransal ekleme) konuşulmaya başlandı.

SGK Uzmanlarına göre, hükümetin masasında şu an %14'lük enflasyon farkına ek olarak %5 ila %6 arasında bir refah payı eklenmesi seçeneği duruyor. Bu formül uygulanırsa, Ocak 2026 itibarıyla emekli maaşlarına yansıyacak toplam zam oranı %20'yi bulabilir.

EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞI 20 BİN TL'YE KOŞUYOR

Zammın en kritik ayağını ise "En Düşük Emekli Maaşı" düzenlemesi oluşturuyor. Hali hazırda kök maaşı düşük olduğu için Hazine desteğiyle 16.881 TL alan milyonlarca emekli için taban aylığın yukarı çekilmesi şart.

Kulislerden sızan bilgilere göre, en düşük emekli maaşının 19.500 TL ile 20.000 TL arasına sabitlenmesi en güçlü ihtimal. Eğer düzenleme 20.000 TL sınırında yapılırsa, kök maaşı bu tutarın altında kalan tüm emeklilerin hesabına Ocak ayından itibaren 20.000 TL yatırılacak.

Memur Emeklisinde Durum Farklı Memur emeklileri ise toplu sözleşme farkından dolayı SSK ve Bağ-Kur emeklilerine göre bir miktar daha avantajlı durumda. Memur emeklileri için enflasyon farkı ve toplu sözleşme zammı ile birlikte toplam artışın %22 seviyelerini görmesi bekleniyor. Kesin rakamlar 3 Ocak sabahı TÜİK'in açıklamasıyla resmiyet kazanacak.

Dünya Gazetesi yazarı Erdursun, 15 Ocak 2025'te yürürlüğe giren düzenlemeyle birlikte "Engelli vergi indirimi belgesinin artık emeklilik hakkı sağlamayacağını" ifade etti. Erdursun, bunun yalnızca teknik bir mevzuat değişikliği olmadığını; sosyal güvenliğe erişimden aylık hesaplamasına kadar tüm süreçlerin yeniden tanımlandığını vurguladı.

Geçiş sürecine ilişkin olarak Erdursun, "Bu tarihe kadar vergi indirimi belgesiyle başvuru yapmış olanlar için eski sistem korunacak. Bu kişiler hak kaybına uğramayacak" dedi.

YENİ DÖNEMDE HASTALIK DEĞİL, ÇALIŞMA GÜCÜ KAYBI ÖLÇÜLECEK

Yeni sistemde emekliliğe esas kriter, hastalığın kendisi değil, hastalığın çalışma gücü üzerindeki etkisi olacak. Erdursun bu yaklaşımı, "Kişinin hastalığı değil, hastalığın onun çalışma gücünü ne kadar azalttığı ölçülüyor" sözleriyle açıkladı.

Çalışma gücü kaybına göre emeklilik şartları şöyle; -Yüzde 50–59 kayıp: 16 yıl sigortalılık + 3700 gün -Yüzde 40–49 kayıp: 18 yıl sigortalılık + 4100 gün

Bu düzenleme ile vergi indirimine dayalı eski prim gün sistemi tamamen sona erdi.

EMEKLİ AYLIKLARINDA ALT SINIR UYGULAMASI

Düşük emekli maaşı oluşmasını engellemek için yeni dönemde alt sınır koruması getirildi. Erdursun, "5400 gün üzerinden bağlanan aylıklarda ABO en az yüzde 30, 2000-2008 dönemi için hesaplanan kısmi aylıklarda ise ABO en az yüzde 60 olacak." ifadelerini kullandı.

RAPOR VE KONTROL MUAYENELERİ STANDARTLAŞTIRILDI

Yeni sistemde tüm raporlar yalnızca yetkili hastanelerden alınabilecek. Eski tip raporlar geçerli olmayacak. Kontrol muayeneleri ise Tebligat Kanunu kapsamında yürütülecek. Çalışma gücü kaybı oranı yüzde 40'ın altına düşerse emekli aylığı kesilebilecek.

Bültene göre, “Standart Fonlara İlişkin Esaslar” başlıklı bölümünün birinci fıkrasının b ve c bentleri şu şekilde değiştirildi:

“Asgari yüzde onu, BIST 100 , BIST Sürdürülebilirlik Endeksi, BIST Kurumsal Yönetim Endeksi ve Borsa İstanbul AŞ tarafından hesaplanan katılım endekslerindeki paylarda, azami yüzde otuzu; Türk Lirası cinsinden ve Borsada işlem görmesi kaydıyla bankalar veya yatırım yapılabilir seviyede derecelendirme notuna sahip olan diğer ihraççılar tarafından ihraç edilen borçlanma araçlarında, Türk Lirası cinsinden Borsada işlem görmesi kaydıyla fon kullanıcısı bankalar olan veya kendisi veya fon kullanıcısı yatırım yapılabilir seviyede derecelendirme notuna sahip olan kira sertifikalarında, İpotek ve varlık teminatlı menkul kıymetlerde, ipoteğe ve varlığa dayalı menkul kıymetlerde, vaad sözleşmelerinde” Bültende, Emeklilik Rehberi’nin 3.1.7 ve 3.6. no’lu maddeleri ile getirilen yeni sınırlamalar kapsamında oluşacak fon portföy yapısı değişiklikleri göz önüne alınarak fon içtüzüğü, izahnamesi ve tanıtım formunda yapılacak değişikliklerin ayrıca Kurul onayı aranmadan ilgili düzenlemelerde yer alan ilan ve tescil işlemleri yerine getirilerek yürürlüğe konulmasına ve fon karşılaştırma ölçütlerinde/eşik değerlerinde kurucular tarafından gerekli görülmesi durumunda değişiklik yapılabilmesine, Emeklilik Rehberi’nin 3.1.7 ve 3.6. nolu maddelerinde yapılan değişiklikler ile getirilen yeni portföy sınırlamalarına 31 Temmuz 2019 tarihi itibariyle uyum sağlanmasına karar verildiği bildirildi.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK), aldığı kararın ardından para piyasası fonlarında bulunan 10.6 milyar TL tutarındaki rakamın %25’lik bölümü Devlet İç Borçlanma Senetleri’ne aktarılacak.

Bu yolla DİBS piyasasına yaklaşık 2.5 milyar TL civarında kaynak aktarılması söz konusu olacak.

Standart Fonlar’da ise bugün itibarıyla birikmiş olan tutar 7.2 milyar TL düzeyinde bulunuyor. Standart BES fonlarında hisse senedine ayrılmış tutar ise 210 milyon TL seviyesinde.

Dolayısıyla yeni kararlar sonrasında hisse senedi piyasasına da bu fonlar aracılığıyla yaklaşık 600 milyon TL tutarında kaynak girişi olacak.

Bu şekilde standart fonların dağılımı %60 DİBS, %10 hisse, %30 ise ÖST, kira sertifikası, ipoteğe dayalı menkul kıymetler gibi diğer enstrümanlardan oluşacak.