Betondan baþka bir enstrümana yatýrým gözüyle bakmayan betoncu Tebernüþ kireçci bile kira çarpanlarýnýn Ýstanbulun bir sürü bölgesinde yüksek olduðu ve bunun düzelmesi gerektiði konusunda beton düþmaný bizlerle ayný fikirde. Amma velakin þimdi istanbul GÖKTÜRK te milyon Dolarlara satýlan dairelerin kira çarpanlarýnýn 40-45 yýllara vurduðunu söylesem AMERÝKALI gelip ÝSTANBUL bedava ABD þöyle falan diye ahkam keseceði gibi birde kendince bize geri zekalý muamelesi yapacak . Neyse umarým yine atlamaz mevzuya.
Türkiye'de ABD'deki gibi mortgage krizi neden yaþanmaz?
Türkiye'de ve Ýstanbul'da emlak fiyatlarýnýn düþeceðine yönelik çok yüksek beklenti var. 3-5 yýl ABD'de okuyup biraz da Ýngilizcesi olan bir çok düþünür (!) ve ekonomist ABD'deki mortgage krizinin bir benzerinin Türkiye'de de yaþanacaðýný iddia ediyor.
FacebookTwitterLinkedIn
Türkiye'de emlak balonunun patlayacaðý ilk olarak 2006 yýlýnýn ikinci çeyreðinde ciddi olarak dillendirilmiþti. 1990'lý yýllarda býrakýn konut kredisini en muteber sanayicilere yýllýk yüzde 20 faizle döviz bazlý kredi kullandýrýlýrdý. En muteber müþteriye 36 ay vade yapýlýrdý. Ama çoðu zaman vade 24 ayý geçmiþti. Yýllýk döviz faiz oranlarý da yüzde 20'lerdeydi.
Konut kredisi rüzgarýnýn baþladýðý 2003 yýlýnda konut kredisi bakiyeleri 600 milyon dolar seviyesindeydi. Tamamýna yakýný da döviz bazlýydý. TL bazlý kredi yok denilecek kadar azdý. Bankalar TL bazlý konut kredisi vermeye baþladýlar. Konut kredisi faizleri düþüþ eðilimine girdi. 2005 yýlý sonuna geldiðimizde konut kredisi faiz oranlarý 0.99-1.07 bandýndaydý. 1960'lý yýllarda Emlak Bankasý'nýn kullandýrdýðý yýllýk yüzde 4 faiz oranlý kredileri saymazsak -o dönem için- son 40 yýlýn en düþük faiz oranlarýydý.
Düþük faiz oranlarý 2006 yýlý Mayýs ayýna kadar devam etti. Hafýzalarýnýzý biraz zorlayýn. 2006 Mayýs ayýnda ne olmuþtu? Danýþtay saldýrý. Danýþtay saldýrýsýndan sonra faiz oranlarý tekrar yükseliþe geçti. Ýlk kitlesel "emlak balonu" söylemi öyle baþladý. O tarihten bu yana da emlak balonu hep gündeme gelir.
Ekonomi tarihçileri dünyada ilk balonun Hollanda'daki lalelerle baþladýðýný söylerler. Dünyada bilinen ilk emlak balonu ise ABD'de yaþanmýþtýr. Florida'da. 1929 ekonomik bunalýmý da temelde bir mortgage krizidir.
ABD'de emlak krizi nasýl patlak verdi?
1920'li yýllarda Floridalýlar bölgede kýþ þartlarýnýn kuzeydeki eyaletlere göre daha iyi olmasýna, taþýmacýlýk problemlerinin çözülmüþ olmasýna dayanarak Florida'daki gayrimenkullerin deðer kazanacaðýný düþündüler.
Eyalette Florida'nýn bir tatil cennetine dönüþeceði inancý hakimdi. Bu durumda o gün aldýklarý topraklarýn gelecekte birkaç kat deðerleneceðini düþünenler hiç de az deðildi. Halkýn büyük çoðunluðu bu inançla gayrimenkule yatýrým yaptý.
Ancak 1928 yýlýnýn 18 Eylül'ünde hiç hesapta olmayan bir tropik kasýrga 400 insanýn ölümüne, binlerce evin hasar görmesine ve tonlarca deniz suyunun yatlarý parçalayýp sokaklara taþmasýna neden oldu. Satýn alýnmýþ olan gayrimenkuller satýlmaya çalýþýldý. Ancak deðerinin çok altýna bile satýlamadý. Bu durum bir spekülatif balonun patlayýþýydý.
1929 ekonomik çöküþü Florida'daki spekülatif balonun patlamasýyla baþladý. Florida gayrimenkul piyasasýnýn dünyada en oynak olduðu noktalardan biridir. 1928'dan bu yana bir kaç kez patlamýþlýðý vardýr. Önümüzdeki yýllarda yine patlayacak. Florida'dan ev almýþ olan Beyaz Türklere þimdiden söyleyeyim.
Bunlarý neden bu kadar detaylý anlatýyorum. Çünkü geçmiþi bilmeden geleceði anlayamayýz. Geçmiþi ne kadar iyi bilirsek geleceði de o kadar iyi anlarýz. Tarih okumanýn yararlarý þunlardýr: a) Olaylar arasýnda neden sonuç iliþkisi kurabiliriz. b) Olaylarý þartlara ve koþullara göre anlama þansý yakarýz.
Türkiye'nin 1 numaralý emlak ve konut sitesi Buraya týklayýnýz da Emlak'ta nostalji köþesini bunun için açtýk. Merak edenler Buraya týklayýnýz adresinden ulaþabilirler. 1929 yýlýna kadar yayýnlanan emlak haberlerine ve ilanlarýný okuyabilirsiniz.
Türkiye'de ise durum daha özel. ABD ile Türkiye'yi emlak piyasasý açýsýndan karþýlaþtýrmak doðru olmaz. Türkiye'de belirleyici olan siyasal istikrardý. Baþkanlýk sitemiyle bu sorun da aþýldý.
Geriye kalan ya da sonradan ortaya çýkan tek sorun ise dünyada yaþanacak ekonomik kriz. Faiz ve döviz kýsa vadede daha cazip hale gelir. Bu fiyatlarýn yukarýya gitmesini engeller. Normal koþullarda maliyetler artar. Bu maliyetler kýsa dönemde fiyatlara yansýmasa da uzun dönemde yansýr.
Þimdi gelelim Türkiye'de neden ABD tarzý mortgage krizi yaþanmayacaðýna...
1) ABD'de arazi de arsa da bol. Arsa genel bir yatýrým enstrümaný deðil. Türkiye'de ise arsa kýt. Mevcut topraklarýn yüzde 80'i hala devlette.
2) ABD'de yaygýn olarak çelik ve ahþap ev yapýlýr. Projenin baþý ile sonu arasýnda en fazla 6 ay vardýr. Türkiye'de ise evler betonarme yapýlýr. Ortalama imalat süresi 36 aydýr. ABD'de kullanýlan inþaat teknolojisi ile kýsa sürede arz fazlasý meydana gelebilir. Türkiye'de ise arz fazlasýnýn oluþmasý zaman alýr.
3) Türkiye'de tüm geleneksel söylemler ev sahipliði üzerinedir. Ev sahibi olmak askerlik borcunu yerine getirmek kadar kutsaldýr. Aile ve sülale içi tüm söylemler ev sahipliði üzerinedir. ABD'de ise insanlarýn ev sahibi olmasýnýn hiç bir önemi yoktur. Bir "deðer" deðildir.
4) ABD'deki 2008 mortgage krizi temelde emlaktan kaynaklanan bir kriz deðildi. Kullanýlan konut kredilerinin ikinci elde tahvil olarak ihraç edilmesinden ve bunun üzerine türev piyasalarda geliþtirilen ürünlerden kaynaklanan bir krizdi. Bu detayý çok iyi anlamak gerekiyor. Ýnþaatçýlar ve bankalar el ele verip finansal ürünlere malzeme olsun diye arz fazlasý oluþturmuþtu. Türkiye'de ise konut kredisi piyasasý saðlýklý geliþti. BDDK bu konuda ciddi düzenlemeler yaptý.
5) Son 1 yýldýr bankalar konut kredisi bakiyelerini azaltma yoluna gittiler. Yýlbaþýnda 60 milyar TL'nin üzerinde olan konut kredileri bakiyeleri yýl sonunda 50 milyar TL seviyelerinde olacak.
6) ABD'de konut kredisi vadeleri uzundur. Genelde 20-20 yýl konuþulur. Bizde ise konut kredilerinin vadesi kýsadýr. Bankalar genelde 10 yýl kredi kullandýrýr. Tüketici tercihleri ise 60-72 ay arasýndadýr. Erken kapatýlan kredi sayýsý azdýr.
7) Konut sahipliðinin bir "deðer" olarak algýlanmasýnýn devamýnda konut kredisi taksitlerini ödeme sadakati yüksektir. Ödenmeyen konut kredisi oraný düþüktür. Ýnsanlarýn önceliði taksitleri ödemek üzerinedir.
8) Bu kadar balon söylentisine ve dünyada, bölgede bu kadar yaþanýlan sýkýntýya raðmen konut fiyatlarý geri gitmiyor. Ýnsanlar kýsa vadede para ve sermaye piyasalarýnýn daha çok getiri saðlayacaðýný bilmesine raðmen yatýrým için aldýklarý evleri satmaya yanaþmýyor. Kýsa vadede alternatif yatýrým enstrümanlarýndan getiri saðlasa bile uzun vadede emlak kadar getiri saðlayamayacaðýný biliyor. Özellikle ekonomistleri ciddiye almýyor. Ciddiye alýnmayan ekonomistler daha agresif analizler yapýyorlar. Iskalayýp duruyorlar.
9) Türkiye'de insanlarýn emlak okur yazarlýðý yüksek. Baþta kira çarpaný olmak üzere emlakla ilgili geliþmeleri anýnda takip edebiliyor. ABD'de bu imkan yoktu. Emlak yatýrýmcýlarý tüm geliþmeleri anýnda öðrenebiliyor.
10) Bölge ülkelerde yaþanýlan geliþmeler gelecek 10 yýlda Türkiye ve Ýstanbul'da ev sahibi olmayý özendirecek. Yabancýlar -özellikle Araplar- geçmiþe oranla çok daha fazla alým yapacaklar.
11) Her fýrsatta belirttiðim gibi gayrimenkulün "ihtiyaç" boyutu vardýr. Bunun para ve sermaye piyasalarýnýn mantýðý ile anlayamazsýnýz.
Emlak yatýrýmýnýn önündeki sýkýntýlar ne?
1) Konut, dükkân ve ofislerde oluþan arz fazlasý. Arz son 1 yýldýr azaldý. Satýþa çýkartýlan yeni proje sayýsý az. Geçmiþin arz fazlasý yavaþ yavaþ eriyecek.
2) Sektörün ilk 20 þirketinde borç yükü fazla. Önceki yazýlarýmda da belirttiðim gibi 2016 yýlý Ocak ayýndan itibaren finansal giderleri þantiye ve genel giderleri geçti. Ama bankalar projelerde kredi kullandýrdýðý için bir þekilde o projelerin tamamlanmasýndan sorumlu.
3) Emlak okur yazarlýðýnýn zayýf olduðu lokasyonlarda yüksek kira çarpaný ile iþlem gören ev, dükkân ve ofisler var. Ýstanbul'da son aylarda yaþanýlan düzeltme kira çarpaný yüksek semtlerde. Emlak okur yazarlýðý arttýkça bu sorun da aþýlýr.
4) Metro ve ulaþým projeleri açýklanýyor. Gerçekleþmesi çok uzun yýllar alýyor. Baþta ulaþým olmak üzere saðlýk ve eðitim yatýrýmlarýnýn daha kýsa sürede tamamlanmasý gerekiyor. Yatýrýmlar geçmiþ yýllara göre daha hýzlý gerçekleþtiriliyor. Bunu kabul etmek gerekir. Ama açýklanan her yatýrým beraberinde yüksek beklenti oluþturuyor. Fiyatlara yansýyor.
Sonuç: Dünyanýn þerefiyesi en yüksek ülkesinde yaþýyoruz. Bu ülkenin her santimetrekaresi kýymetli. Bunun deðerini bilelim. Ekonomistleri okuyun ve dinleyin. Ama fazla ciddiye almayýn. Bunlar ABD ile Türkiye arasýndaki temel farklarý bile bilmeyen uzmanlar. Emlak üzerine doðru çýkan bir analizlerini gösterin.
Para ve sermaye piyasalarýnda kýsa vadede fýrsatlar olabilir. Ama unutmayýn dolar baþta Bitcoin olmak üzere coinlerin baskýsý altýnda. Coinler ABD dolarýnýn sonunu getirecek. ABD petro-dolar üstünlüðünü kaybetmemek için Türkiye ve bölgede çok ciddi ataklar yapacak. Ayrýca ABD baþta olmak üzere geliþmiþ ekonomileri bekleyen tahvil krizi da öteleniyor.
Dünya çok çalkantýlý dönemden geçecek. Moralinizi bozmayýn. Canýnýzý sýkmayýn. Ekonomistleri, finansçýlarý ve bankacýlarý dinlerseniz dünya batacak. Siz rahat olun dünya batmaz. Bunlarýn daha fazla para kazanmasý için böyle demesi gerekiyor. Herkes doðal olarak iþini yapýyor. Yapacak.
Hayat devam ediyor. Bunu asla unutmayýn. Dünyada bu dönemler insanlarýn ailelerine, sevdiklerine, çocuklarýna daha fazla vakit ayýrmasý gereken dönemler. Baþta saðlýðýnýz olmak üzere sahip olduðunuz deðerlerin kýymetini bilin.
http://www.tebernuskirecci.com.tr/tu...maz-99699.html
Yer Ýmleri