Meraklýsý için...
Emlak vergisinde 4 yýl için geçerli olacak takdirlere karþý mükelleflerin dava açma hakký var mýdýr?
Ýçinde bulunduðumuz 2021 yýlý 2022-2026 yýllarýna iliþkin 4 yýl için geçerli olacak takdirler yapýldýðý bir yýl
Emlak vergisi, her 4 yýlda bir takdir edilen arsa ve arazi metrekare birim deðerleri (uygulamada bu deðerlere belediye rayiçleri deniyor) üzerinden hesaplanýr. Arsanýn üzerinde bina varsa, arsanýn takdiri deðerine her yýl için ilan edilen metrekare inþaat maliyet bedeli eklenerek bina emlak vergisi deðeri bulunur.
Bu þekilde belirlenen ilk yýla ait emlak vergisi deðeri (dolaysýyla emlak vergisi) izleyen 3 yýl, yeniden deðerleme oranýnýn yarýsý oranýnda artýrýlarak belirlenir.
Ýçinde bulunduðumuz 2021 yýlý 2022-2026 yýllarýna iliþkin 4 yýl için geçerli olacak takdirler yapýldýðý bir yýl.
Takdirleri bu iþ için özel olarak oluþturulan takdir komisyonlarý yapýyor. Komisyonlarda aðýrlýk kamu temsilcilerinde. Örneðin arsalara ait takdir komisyonu aþaðýdaki þekilde oluþturuluyor:
Baþkan (belediye baþkaný veya belirleyeceði memur)
Belediyeden 1 memur
Vergi dairesi baþkanýnýn görevlendireceði 2 memur (Vergi dairesi baþkanlýðý bulunmayan yerlerde bu üyeleri defterdarlar belirliyor)
Tapu sicil müdürü veya belirleyeceði 1 memur
Ticaret odasýnca seçilmiþ 1 üye
Mahalle veya köyün muhtarý
Toplam 7 üyenin 5'ini kamu temsilcisinin oluþturduðu bir yapýda takdirlerin mükellef lehine olmasý çok zor.
Mevcut sistemde takdir komisyonlarýný dengeleyecek/denetleyecek bir idari mekanizma yok. Bu amaçla kurulan merkez komisyonlarý çözüm üretemiyor. Daha doðrusu merkez komisyonlarýnýn tespitlerini takdir komisyonlarý dikkate almýyorlar. Çünkü sistem yanlýþ kuruldu.
Pandemi ortamý takdir sürecine etkili olmadý, süreç halen devam ediyor. Emlak vergisine yönelik takdirler ile ilgili haberler basýnda çýkmaya baþladý. Gazete Duvar'dan Hacý Biþkin'in haberine göre, bu yýl Ýstanbul Beyoðlu Belediyesi, komisyon üyeleri ve muhtarlarýn þerhlerine raðmen emlak rayiç bedeline yüzde 45 artý enflasyon oranýnda zam yapýlmasýný istiyor. Bu zam gerçekleþirse Beyoðlu'nda 5 yýl içerisinde emlak vergilerine yüzde 500 (yani 5 kat) zam yapýlmýþ olacak.
Aslýnda bu durum takdirlerin dava konusu edilmesiyle yargýnýn denetimine tabi tutulabilir. Ancak bu denetim süre darlýðý nedeniyle iþlemiyor. Çünkü takdirlerin bir an önce kesinleþmesi ve takip eden yýldan itibaren uygulanmaya baþlamasý gerekli.
Takdir edilen deðerleri mükellefler dava edebilirler mi?
2022-2026 yýllarý arasýnda geçerli olacak takdir iþlemlerinin tamamlanarak karara baðlanmasý ve kararlarýn ilgililere[1] tebliði iþlemlerinin 30 Haziran 2021 günü mesai saati bitimine kadar yapýlmasý gerekiyor. Takdir kararlarý mükelleflere teblið edilmiyor.
Vergi Usul Kanunu'nun, "Emlak vergisine ait bedel ve deðerlerin tespiti, ilaný ve kesinleþmesi" baþlýklý, mükerrer 49'uncu maddesinin (b) fýkrasýnýn üçüncü paragrafý, "Takdir komisyonlarýnýn bu kararlarýna karþý kendilerine karar teblið edilen daire, kurum, teþekküller ve ilgili mahalle ve köy muhtarlýklarý on beþ gün içinde ilgili vergi mahkemesi nezdinde dava açabilirler. Vergi mahkemelerince verilecek kararlar aleyhine on beþ gün içinde Danýþtaya baþvurulabilir." þeklindeydi. Bu paragrafýn ilk cümlesi, sadece karar teblið edilenlere dava açma hakký veriyor, emlak vergisi mükelleflerine dava açma hakký tanýmýyordu.
Bu cümle, Anayasanýn 2'nci maddesinde yer alan "hukuk devleti ilkesi" ile 36'ncý maddesinde yer alan "herkesin dava açma hakkýna" aykýrý bulunarak Anayasa Mahkemesince iptal edildi.[2]
Böylece mükellefler takdir kararlarýna karþý doðrudan dava açma hakkýna kavuþtular. Düþünün vergiyi ödeyenler ancak yeni sayýlabilecek bir tarihte dava hakkýna sahip oldular.
Kanun koyucu, iptal kararýndan sonra bu hakkýn kullanýmýna iliþkin özel bir düzenleme yapmadýðýndan bu hak halen genel hükümlere göre kullanýlabiliyor.
Özetle, takdir komisyonlarýnýn her 4 yýlda bir yaptýklarý takdirlere karþý, kendilerine karar teblið edilen kiþi ve kurumlarýn yaný sýra kendilerine takdir kararý teblið edilmeyen emlak vergisi mükellefleri de vergi mahkemelerinde dava açabilirler.
Mükellefler dava açma hakkýný nasýl kullanabilirler?
Ýptal edilen düzenlemede, dava açma hakký bulunan kiþi ve kurumlara, genel dava açma süresi olan 30 günden daha kýsa bir dava açma süresi (15 gün) öngörülmüþtü. Bunun nedeni takdirlere yönelik davalarýn bir an önce sonuçlandýrýlmasýný ve deðerlerin kesinleþmesini saðlama çabasýydý.
Nitekim iptale konu olmayan ikinci cümlede, vergi mahkemelerince verilecek kararlar aleyhine 15 gün içinde Danýþtay'a baþvurulabileceði hükmü varlýðýný koruyor. Bu süre de 30 gün olan genel temyiz süresinden kýsa. Ayrýca bu özel düzenleme nedeniyle, vergi yargýsý sürecine yakýn zamanda dahil edilmiþ olan istinaf yolunun da bu uyuþmazlýklara kapalý olduðu anlaþýlýyor.
Anayasa Mahkemesi, iptali istenen ilk cümleyi Anayasaya aykýrý bulup iptal etmekle 15 günlük dava açma süresini de kaldýrmýþ oldu. Ýptal kararýndan sonra iptale konu maddede herhangi bir düzenleme yapýlmadýðý için, genel dava açma süre olan 30 gün, takdir kararlarýna karþý açýlan davalar için de geçerli.
Kendilerine takdir kararý teblið edilen kiþi ve kurumlarýn, teblið tarihinden itibaren 30 gün içinde ilgili vergi mahkemesi nezdinde dava açabilecekleri konusunda tereddütsüz bulunmuyor.
Emlak vergisi mükelleflerine doðrudan bir karar tebliði yapýlmadýðý için bunlarýn dava açma haklarýnýn nasýl kullanacaklarý ise tartýþmalý.
Emlak vergisi mükelleflerinin takdir kararlarýný muhtarlýklara asýlan ilan panolarýndan öðrenmeleri mümkün olduðu için, bu yolla öðrendikleri deðerleri öðrendikleri (ýttýla) tarihten itibaren 30 gün içinde dava konusu edebileceklerini düþünüyorum.
Ancak öðrenme (ýttýla) tarihinin tevsikinde yaþanabilecek tartýþmalarýn peþinen önlenmesi bakýmýndan, dava açmayý düþünen mükelleflere, takdir kararlarýnýn muhtarlýklara tebliði iþlemlerinin 30 Haziran 2021 günü mesai saati bitimine kadar yapýlacak olmasý nedeniyle, 30 Haziran 2021 tarihinden itibaren 30 gün içinde (30 Temmuz akþamýna kadar) davalarý açmalarýný tavsiye ediyorum. 30 Temmuz tarihi adli tatil süresi içinde olduðundan, bu davayý 30 Temmuz'a kadar açmayýp adli tatil süresi bittikten sonra 7 gün içinde de açmak mümkün. (Ýdari Yargýlama Usulü Kanununa göre adli tatil 20 Temmuz ile 31 Aðustos arasýnda ve son günü bu süreye rastlayan davalar, 31 Aðustos'tan itibaren 7 gün içinde -en geç 7 Eylül günü- açýlabiliyor.)
Takdir Komisyonlarýnýn sýnýrsýz yetkiye sahip olmalarý ve belediyelerin gelir saðlama istekleri, fahiþ takdirleri hayatýmýzýn bir parçasý haline getiriyor.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararý sayesinde, takdir iþleminden etkilenecek olan emlak sahipleri, takdir iþlemine karþý belediyenin bulunduðu yer vergi mahkemesinde dava açarak fahiþ takdirleri iptal ettirebilme olanaðýna sahip oldular. Bu davalar belediyelere karþý açýlacak, yani davalarda muhatap, takdir kararýna iþtirak eden belediyeler olacak.
Dava süreci ve davalarýn tahakkuka etkisi
Þimdi, biraz teknik ve karýþýk bir konu olan dava süreci ve açýlan davalarýn vergi tahakkukuna etkilerini irdeleyeceðim.
Takdir komisyonu kararlarý aleyhine 30 gün içinde dava açýlmazsa takdir edilen deðerler kesinleþir ve vergiler bu deðerler üzerinden tahakkuk ettirilir.
Dava açýlýr ve açýlan davada vergi mahkemesi, takdir komisyonu kararýný iptal ederse, takdir komisyonu derhal toplanarak yeniden bir deðer tespiti yapar. Bu deðerin de dava konusu edilmesi mümkün tabii ki. Ancak vergi mahkemesi kararlarý üzerine yeniden takdir edilen deðerlerin Danýþtay'dan nihai karar alýnýncaya kadar uygulanmasýna devam edilir.
Vergi mahkemesi kararý uyarýnca takdir komisyonu tarafýndan yeniden belirlenen deðerler dikkate alýnarak tahakkuk ettirilen emlak vergisi; yargý kararýnýn temyiz edilmesi halinde, Danýþtay kararýna göre kesinleþen deðerlere göre düzeltilir.
Vergi mahkemesince verilen kararlar, takdir komisyonunca belirlenen deðerlerin belli bir oranda artýrýlmasý veya azaltýlmasý veyahut yeni bir deðer belirlenmesi þeklinde olursa, takdir komisyonlarýnca yeni bir takdir yapýlmaz, vergi mahkemesi kararlarý esas alýnarak vergi hesaplanýr.
Bu nedenle, dava açacak mükelleflere önerim, sadece takdir kararýnýn iptal talebi ile yetinmemeleri, olmasý gerek makul deðere mahkeme kararýnda yer verilmesini de talep etmeleri yönündedir. Bu deðer örneðin yeniden deðerleme oranýnda artýrýlarak saptanan bir deðer olabilir.
Yargý kararlarý üzerine takdir komisyonlarýnca yeniden verilen kararlar ile daha önce verilen kararlardan kesinleþenler, belediye ve muhtarlýklarda ilana mahsus yerlere asýlmak suretiyle 2022 yýlýnýn Mayýs ayý sonuna kadar mükelleflere duyurulur.
Emlak sahiplerinden biri tarafýndan açýlan dava sonucunda deðiþen deðerler ilgili tüm emlak sahipleri için geçerlidir.
Dava süreci yeniden düzenlenmelidir
Mükelleflerin dava hakký açma hakký kazanmasýndan sonra takdir kararlarýna karþý dava açma sürecine iliþkin henüz bir düzenleme yapýlmýþ deðil. Genel dava açma süreci emlak vergisinin yapýsýna uygun deðil, bu nedenle sürecin acilen düzenlenmesi gerektiðini düþünüyorum. Çünkü genel hükümlerin uygulandýðý mevcut durum karmaþa yaratýyor.
Bence takdirlerin yapýldýðý yýlý izleyen yýla (takdirlerin geçerli olduðu ilk yýla) iliþkin emlak vergilerinin daha geç tahakkuk ettirilmesi ve bu sayede kazanýlacak sürede emlak sahiplerinin de dava açma hakkýný kullanabilecekleri, ancak daha hýzlý iþleyen bir yargý süreci kurgulanabilir. Böylece hem süreç kolaylaþtýrýlýr, hem de takdir edilen deðerlerin kesinleþmesi daha erken saðlanýr.
Emlak vergisinde takdir yetkisi kanunla sýnýrlandýrýlmalý
Önceki takdir döneminde belediyelerin etkilediði komisyonlar çok yüksek takdirler yaptýlar. Bu durum mükelleflerin dava açma hakký kazandýðý ilk döneme rastladý ve pek çok kiþinin dava açmasýna neden oldu.
Bu geliþmeler karþýsýnda 7061 sayýlý Kanunla Emlak Vergisi Kanunu'na eklenen geçici 23. madde ile yapýlan takdirleri sýnýrlamak zorunda kaldýk.
Söz konusu geçici madde, takdir komisyonlarýnca 2017 yýlýnda 2018 yýlý için takdir edilen birim deðerlerinin, 2017 yýlý için uygulanan birim deðerlerinin yüzde 50'sini aþmasý durumunda, 2018 yýlýna iliþkin bina ve arazi vergi deðerlerinin hesabýnda, 2017 yýlý için uygulanan birim deðerlerinin yüzde 50 fazlasýnýn esas alýnmasýný saðladý. Yani emlak vergi deðerlerindeki artýþ yüzde 50 ile sýnýrlandýrýldý.
Bu artýþ bile çok yüksek, ancak bu düzenleme sonrasýnda pek çok kiþi açtýðý davadan vazgeçti. Mahkemeler de bu düzenlemeye dayanarak "karar verilmesine gerek olmadýðý" yönünde hüküm verdiler.
Benzeri bir sürecin bu dönemde de yaþanmasý söz konusu olabilir. Bu nedenle benzer bir sýnýrlandýrmanýn kalýcý düzenleme olarak yapýlmasý gerektiðini düþünüyorum. Çünkü emlak vergisi en yaygýn vergilerden biri ve mevcut sistem mükellefler açýsýndan öngörülebilir ve güvenilir deðil.
Diðer taraftan bence her 4 yýlda bir takdir uygulamasýnýn da gözden geçirilmesinde yarar var.
[1] Arsalara ait olanlar takdirin ilgili bulunduðu il ve ilçe merkezlerindeki ticaret odalarýna, ziraat odalarýna ve ilgili mahalle ve köy muhtarlýklarý ile belediyelere, araziye ait olanlar ise il merkezlerindeki ticaret ve ziraat odalarýna ve belediyelere imza karþýlýðýnda verilir. (Vergi Usul Kanunu Md. 49)
[2] Anayasa Mahkemesinin 31.5.2012 gün ve E: 2011/38, K: 2012/89 Sayýlý Kararý
https://t24.com.tr/yazarlar/erdogan-...ar-midir,31028
Originally Posted by Alidelta
Yer Ýmleri