Valeryana düþkün kediler gibi mutlak o kokuyu arýyor, uyuþuk ve tembel bir adam oluyor, nihayet altý yedi ay sonra patron sen hastasýn diye on para tazminat vermeksizin suyu alýnmýþ limon kabuðu gibi kapý dýþarý atýyordu…” (Mazhar Osman (Uzman), Keyf Veren Zehirler, 1934.)
1929’da ikinci eroin fabrikamýz, Eyüp’te Haliç kenarýna kuruluyor. Adý; “Eczayý Týbbiye ve Kimyeviye”
Ayný yýl Ýstanbul’daki son fabrika Kuzguncuk’ta
“Türk ecza-yý týbbiye ve kimyeviye þirketi” – TETKAÞ – adý altýnda kuruluyor.
Bu yýllarda, Türkiye’nin 27 sanayi kuruluþu var ve bunlarýnýn tamamýnýn yýllýk karý 2 Milyon TL düzeyinde seyrederken, eroin fabrikalarýmýzýn cirosu 15 Milyon TL.
1930’da bu fabrikalar 1,5 milyon baðýmlýnýn ihtiyacýný karþýlayabilecek kapasitede;
aylýk yaklaþýk 3-5 ton eroin üretmiþtir.
Dýþarýdan tüm Dünyadan gelen ambargo tehditleri, yasal zorlamalar, dayatmalara raðmen Türkiye üretime devam ediyor, 1930’a gelindiðinde dünya gazetelerinde Mustafa Kemal Atatürk ve Ýsmet Ýnönü uyuþturucu satýcýsý olarak resmediliyor
Þubat 1930’da New York’ta yakalanan Alesia isimli bir gemide Türkiye’den yüklenmiþ 500 bin dolarlýk saf morfin ele geçiyor.
ABD New York Belediye Baþkaný La Gardia Türk mallarý için bir yasa tasarýsý veriyor.
10-12 milyon nüfuslu Mýsýr’da 30-40 bin kiþinin Türkiye’den kaçýrýlan uyuþturucu yüzünden öldüðü belirtiliyor.
”Overdose Türkiye” adlý, Ýstanbul’daki eroin fabrikalarýný konu alan kitabýn yazarý Cengiz Erdinç fabrikalarýn kapatýlýþýný þu þekilde özetliyor:
”1933’te eski bir asker olan General Sherril Türkiye’ye elçi olarak atanýyor. Mustafa Kemal’in biyografisini yazýyor ve saðladýðý bu yakýnlýk sayesinde kabinede en güvendiði adamlarýn bu iþin içinde olduðunu anlatýyor.
Bir gecede bir yasa çýkarýlýyor ve Mustafa Kemal kabineyi toplayarak ertesi gün þu açýklamayý yaptýrýyor; ”Eroin fabrikalarý kapanmýþtýr. uluslararasý anlaþmalarý imzalayacaðýz.” Mustafa Kemal’in iradesine raðmen meclis direniyor.
Karar Halk Fýrkasý’ndan geçiyor ama mecliste bir yýl boyunca yasa hazýrlanamýyor. ”Afyon lobisi” 1933 yýlýnda Mustafa Kemal’e bile direnecek güce sahip. Ancak Mustafa Kemal’in ýsrarlarý ile fabrikalar kapatýlýyor.
8 sene gibi bir süre kendini gösteren legal eroin fabrikalarý kimileri için Türk ve Cumhuriyet tarihindeki bir lekedir, kimileri için ise Osmanlý'dan geriye kalan yüksek faizli borçlarýn kapatýlmasýnda en önemli faktördür.
Devlet eroinin ve morfinin zararlý olduðunu bilmiyor muydu? O zamanki toksikoloji biliminin tedavi yöntemlerine göre, eroin baðýmlýlýðý morfin ile, morfin baðýmlýlýðý ise eroin baðýmlýlýðý ile tedavi ediliyordu.
Yani bu iki baðýmlýlýk yapýcý ilaç da bir nevi aspirin gibiydi. Zararlarý o zamanýn týbbi þartlarýyla ayýrt edilebilir deðildi bu sebeple Cenevre Sözleþmesinden (1925) önce reçetesiz olarak rahatlýkla satýlabiliyordu.
Cenevre Sözleþmesi ile tüm dünyada -Türkiye hariç- eroin yasaklandýðýnda sebep olarak bilimsel bir gerçeklik ortada yoktu, yasaklanmanýn tek sebebi kitlesel ölümlerdi.
Yer Ýmleri