Avrupa Birlii, para birliine gemeden nce Almanya’nn o dnem kullanm olduu Alman Mark da blge iin etkin bir para birimi idi. lkeler Alman Markna gre bir dviz kuru belirlemekte idi. 1990 -1992 aralnda ngiliz sterlini de Alman markna kar sabitlenmi bir dviz kuruna (2,95) sahipti. Ne olduysa 1992’de oldu, Sterlin’in deer kaybetmesi ynnde gelien dinamikler, ngiltere Merkez Bankasnn da direnmesiyle daha byk bir soruna yol at. ngiltere Merkez Bankas sre ile ba edemedi ve “Kara aramba” denen o gn Sterlinde devalasyon yaand. Bu gnn ncesinde ngiltere’den ykl miktarda (10 Milyar) Sterlin borlanan George Soros, Alman Mark satn ald. Sterlin bu rzgara dayanamad ve yaanan devalasyon sonras G. Soros ald borcu ok daha kolay deme imkan buldu. Bu operasyondan sonra fonlarna ekstradan Bir milyar dolar girmiti.
imdi ok tandk gelen bu ilemlerin hedef bir lke ve Merkez Bankasn nasl zor durumda brakabildiinin ayrntlarna bakalm. Uluslararas yatrm fonlarnn lkesi yoktur. Girdikleri lkeden kazanrlar ve karlar. Bazen kriz onlar da vurur, hazrlksz yakalandklarnda zarar etseler de bunun “faturasn bir ekilde keserler.” Soros Sterlinin deerlendii ngrsyle, bir dengelenme oluacan ve bunun da devalasyon yoluyla gerekleeceini tahmin ederek ngiltere’de bir pozisyon oluturur. Bylelikle Sterlindeki dten Bir milyar dolar gelir elde eder, aslnda hadise budur. Ancak olay, yazld kadar kolay gelimemitir.
ngiltere’nin 1990’da katld, ancak 1992 ylnda talya ile beraber sistemin “dviz kuru mekanizmas”ndan ayrld zamanlarda geen olaylardandr. ngiltere’deki bu devalasyon, Sterlin’in dengesini bozmu ve Avrupa Para Sistemi dnda kalmtr.
Avrupa Para Sisteminde temel ama, ye lkelerin para birimlerinde istikrar salamaktr. Bunun iin para birimlerinin birbirleri karsnda belirli snrlar dahilinde dalgal hareketi kabul edilebilir niteliktedir. Bylelikle Avrupa’da parasal istikrar blgesi oluacaktr. Ancak Soros yine devrededir: “ngiltere’nin Euro Blgesi dnda kalarak” faiz oranlarn ayarlayarak sreci ynetebileceini ifade etmektedir.
Soros ngiltere’de Sterlin’e kar bir pozisyon alr. Kendince byk bir operasyondur: adeta bir kumar… 1992 ylnn Eyll aynda, ykselen AB yapsnn Alman Mark’ lehine gelieceine inanan Soros, Sterlin’deki deer kaybn batan ngrr. ngiltere enflasyonu Almanya’nn kat kadardr. Haliyle ar deerlenen ngiltere parasnn devalasyondan baka seenei kalmamtr. Ekonomik gstergeler alarm snrndadr.
Avrupa Para Sisteminde yer alan Sterlin de Avrupa kur sistemi gerei, Alman Mark karsnda 2,95 seviyesini korumak zorundadr. Soros burada devreye girer. ngiltere Avrupa Para Sisteminden karak bunu yapabileceini syler. Bu cmlenin devam “mecburiyet” iermektedir. Kendi pozisyonlar da devale edilmi sterlin ynndedir. Vebali boynuna, Alman Merkez Bankas Bakan’ndan da ieriden bilgi alr.
10 Eyll 1992’de 10 milyar dolar deerinde sterlin satp Alman mark alr. Sterlin’de deer kayb ok fazladr. ngiliz Merkez Bankas’nn operasyonlar sonu vermez. Ancak bu ilemin rzgar da oluur, Kpek balklar kan kokusunu almtr: baka satclar da devreye girer. Her ne kadar ngiltere Merkez Bankas Alman mark satp sterlin alarak d engellemeye altysa da 44 milyar dolarlk dviz rezervinin 15 milyar dolarn harcam ancak Sterlin’deki deer kaybn nleyememitir.
nce faizleri %2 arttrdlar. Yetmedi… Ayn gn ikinci faiz arttrm geldi Sterlin’de deer kayb devam ediyordu. Enflasyon yksek, faiz yksek ekonominin dengesi kamt. ngiltere Merkez Bankas ve Hkmet olaanst toplantlar sonucunda 16 Eyll 1992 aramba gn, ngiltere Sterlin’i Avrupa Para Birlii’nden kard. Devalasyon %16 idi. Soros’un gelirine Bir milyar dolar eklenmiti. Dier lkeler de bu dalgalanmadan nasibini ald: spanya Peso’su % 28, talyan Liret’i %22 deer kaybedince Soros’un kr katlanarak artmaya devam etti. Bir milyar dolar kadar da bu ilemlerden kazand. Soros’un bir haftalk kr 2 milyar dolardr.
Uluslararas fonlar ayn dnemde drtte biri kadar kazanabildi. Jones fonlar 250 milyon dolar kazanrken, Kovner Caxton Corp.’un 300 milyon dolarlk rekorunu Soros krm oldu. Eyll aynda hi kimse, st ste birer milyar dolar kazanan Soros’tan daha fazla kazanamad. Soros bu kazanla efsane oldu. Ynetimi altndaki varlklar Ekim 1992’nin ortas itibariyle 3,3 milyar dolardan 7 milyar dolara, 1993 ylnn sonunda ise 11 milyar dolara kt.
Bu yzden marur ngilizler iin bu madur durum, kanlmaz son olmutur. Bylelikle 16 Eyll 1992 tarihini “Kara aramba” olarak ilan etmilerdir.
Alnt yaparak yantla
Yer mleri