Biliyor musunuz, bir dakika benimle oturun, çünkü bu sabah, 23 Mart 2026'da olan şey, yüzeyde basit görünen ama çoğu insanın henüz düşünmeye başlamadığı sonuçları olan anlardan biri.
Başkan Trump bu sabah Truth Social'da tamamı büyük harflerle yazılmış bir duyuru yaparak İran'daki elektrik santrallerine yönelik askeri saldırıyı beş gün ertelediğini açıkladı. Beş gün. İran'la yapılan görüşmeleri "çok iyi ve verimli" olarak nitelendirdi. Piyasalar yükseldi, petrol düştü ve birçok kişi bunu kaydırıp geçti ve "İyi, belki bu iş yatışıyor" diye düşündü.
Bakın, umarım öyledir. Gerçekten öyle olmasını diliyorum. Üç haftadan uzun süredir devam eden, binlerce kişiyi öldüren, küresel enerji arzını 1970'lerden bu yana görülmemiş şekilde bozan ve Körfez'deki müttefiklerimizi hiç istemedikleri füzelerle vurulan bir savaştan bahsediyoruz. Yani gerçek bir barış fırsatı varsa, bunu herkesten çok isterim.
Ama işin dürüst gerçeği şu ve buna birazdan döneceğiz: Bir taraf verimli görüşmeler duyururken diğer taraf bu görüşmelerin hiç yaşanmadığını söylüyorsa, bu diplomasi değildir. Bu bir basın bültenidir. Ve savaş ve barışla ilgili en sonuçsal kararlar sosyal medya paylaşımları üzerinden alınıyorsa, Amerika'nın liderlik etme biçiminde ciddi bir sorun var demektir.
Ben o koltukta oturdum. Saatin tik tak işlediğini ve milyonlarca insanın bir sonraki adımınıza bağlı olduğunu bilmenin nasıl bir şey olduğunu bilirim. Ve size şunu söyleyebilirim ki, saat sizin tweetlerinizi umursamaz. Sadece tik tak etmeye devam eder. Ve şu anda o saatte beş günümüz var ve süre dolduğunda ne olacağına dair yeterli netliğe sahip değiliz.
Şimdi, bu beş günün neden önemli olduğunu anlamak için bizi buraya neyin getirdiğini anlamalısınız. Çünkü bunların hiçbiri boşlukta olmadı. Haziran 2025'e geri gidelim. İsrail ve İran, tüm bölgeyi sarsan 12 günlük bir savaş yaptı. Ardından Ocak 2026'da İran'da büyük protestolar patlak verdi. Nükleer sorun kritik bir noktaya geliyordu.
Ve çoğu insanın hatırlamadığı kısım şu: Gerçek müzakereler yürütülüyordu. Umman arabuluculuk yapıyordu. Muskat'ta ve ardından Şubat sonunda Cenevre'de turlar vardı. Ve kendisine büyük saygı duyduğum Umman Dışişleri Bakanı, kamuoyuna bir atılım sağlandığını söyledi. İran'ın, zenginleştirilmiş uranyum stoğunu sıfırlamayı ve mevcut malzemeyi yakıta dönüştürmeyi kabul ettiği bildiriliyordu. Bu azımsanacak bir şey değil, millet. Bu önemli bir taviz.
Ve sonra 28 Şubat 2026'da, bu görüşmeler henüz sıcakken, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail, "Operation Epic Fury"yi başlattı. İran genelinde büyük koordineli saldırılar. Dini Lider de dahil olmak üzere üst düzey liderleri öldürdüler. Oğlu 8 Mart'ta onun yerine atandı. Ve İran, dikkatle izleyen herkesin bileceği şekilde yanıt verdi. Hürmüz Boğazı'nı kapattı, Körfez genelinde misilleme saldırıları başlattı ve dünyanın enerji arzı uçurumdan düştü.
Şimdi size tecrübelerimden bahsedeyim. Ben başkanken, diplomasinin temel bir kuralını anlamıştık: Müzakere masasını havaya uçurursanız, yeni bir tane inşa etmek çok zordur. Uluslararası Enerji Ajansı bu enerji kesintisini 1970'lerin iki petrol krizinden daha kötü olarak nitelendirdi. Günde 11 milyon varil kayıp. Petrol varil başına 100 doların üzerinde. Benzin fiyatları %17 arttı. Körfez'deki müttefiklerimiz Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Bahreyn, hiç istemedikleri İran füzeleriyle vuruluyor. Ve tüm bunlar, bir atılımın ulaşılabilir olduğu aktif müzakereler devam ederken saldırı başlatma kararının doğrudan sonucu. Bu bağlam önemli. Buna döneceğiz çünkü bugün olanların neredeyse her şeyini açıklıyor.
Pekala, adım adım tam olarak ne olduğunu inceleyelim çünkü detaylar her şeydir. 21 Mart Cumartesi günü, Başkan Trump Truth Social'da, eğer İran Hürmüz Boğazı'nı "48 saat içinde tehdit olmaksızın tamamen açmazsa, Amerika Birleşik Devletleri'nin onların elektrik santrallerini vurup yok edeceğini" söyledi. Bu, sivil enerji altyapısını hedef alan bir ültimatom. Bunun ne anlama geldiğini birazdan konuşacağız.
İran Savunma Konseyi hemen yanıt verdi. Amerika Birleşik Devletleri enerji şebekelerine saldırırsa, İran'ın tüm Körfez'deki enerji ve su tuzdan arındırma tesislerine misilleme yapacağını ve deniz yollarını mayınlayarak deniz taşımacılığını kalıcı olarak durduracaklarını söylediler. Şimdi, bu tuzdan arındırma tesisleri soyut hedefler değil. BAE, Kuveyt, Katar gibi ülkeler içme suyu için bu tesislere bağımlı. Tuzdan arındırma olmazsa su olmaz. Bu, milyonlarca sivilin hayatına yönelik bir tehdit.
Sonra bu sabah, 23 Pazartesi günü, 48 saatlik süre dolmak üzereyken, Trump tekrar paylaşım yaptı – yine tamamı büyük harflerle – son iki gündür çok iyi ve verimli görüşmeler yapıldığını ve saldırıları beş gün ertelediğini söyledi.
Şimdi, çoğu insanın okumayı bıraktığı yer burası, ama asıl önemli kısım da burası. Birincisi, Devrim Muhafızları'yla bağlantılı İran'ın FARS haber ajansı, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında doğrudan veya dolaylı herhangi bir temas olmadığını söyledi. İran Dışişleri Bakanlığı daha da ileri giderek Trump'ın açıklamasını resmen – yine alıntılıyorum – "enerji fiyatlarını düşürmek ve askeri planlarını uygulamak için zaman kazanma girişimi" olarak nitelendirdi.
İkincisi, perde arkasında Türkiye, Mısır, Umman ve Pakistan'ın mesaj ilettiği görülüyor. Bunlar doğrudan ABD-İran müzakereleri değildi. Üçüncüsü, Beyaz Saray, kimlerin katıldığı veya bu görüşmelerin nerede yapıldığına dair soruları yanıtlamadı. Ve dördüncüsü, petrol fiyatları %13'ün üzerinde düştü. Brent petrol 112 doların üzerinden 96 dolara geriledi. Vadeli işlemler yükseldi.
Ve işte bu noktada işler karmaşıklaşmaya başlıyor çünkü bir taraf "görüşüyoruz" derken diğer taraf "görüşmüyoruz" diyorsa, bu müzakere değildir. Bu bir basın bültenidir.
Size bir şey söyleyeyim, bunu bir partizan olarak değil, sekiz yıl boyunca yanlış kararın canlara mal olabileceği kararlar alan biri olarak söylüyorum. Ültimatomla diplomasi diplomasi değildir. Hiç olmadı. Burada ne olduğunu bir düşünün. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı, aktif olarak bombaladığı bir ülkeye, elektrik santrallerini yok etmekle tehdit ederek sosyal medyada 48 saatlik bir ültimatom verdi. Sonra süre dolmak üzereyken, diğer tarafın kesinlikle gerçekleşmediğini söylediği verimli görüşmeler olduğunu duyurdu. Ve son tarihi beş gün uzattı. Tüm bunlar Truth Social'da tamamı büyük harflerle yazılmış paylaşımlar aracılığıyla yürütüldü.
Ben 1994 Kuzey Kore nükleer krizini yönettim. Plütonyumu olan ve bunu kullanmakla tehdit eden bir rejimle karşı karşıyaydık. Size şunu söyleyebilirim ki, gerçekten işe yarayan her müzakerenin ortak bir noktası vardı: her iki taraf da itibarını kaybetmeden "evet" diyebilmeliydi. Bu, çatışma çözümünün en temel ilkesidir. Kamuya açık bir ültimatom verip ardından görüşmelerin sürdüğünü kamuoyuna duyurduğunuzda, diğer tarafın bu görüşmeleri onaylamasını, boyun eğmiş gibi görünmeden imkansız hale getirirsiniz. İran'ın görüşmeleri inkar etmesinin nedeni tam olarak budur. Aracılar aracılığıyla bir şeyler söylenmediği için değil – belki bir şeyler söylenmiştir – ama bunu kamuoyunda kabul etmek, İran'ın Trump'ın çerçevesini kabul ettiği anlamına gelir ve bombardıman altındaki hiçbir egemen ülke bunu yapmaz.
Ayrıca hedefin kendisi hakkında – elektrik santralleri – dürüstçe konuşmak istiyorum. İran evlerinde ışıkları yakan, hastanelere güç sağlayan, su sistemlerini işleten sivil altyapıdan bahsediyoruz. BBC şimdiden hastaneler ve okullar yakınındaki saldırıları belgeledi. UNESCO en az dört kültürel miras alanında hasar olduğunu doğruladı. Tek bir okul saldırısında 168 kişi öldü. Tüm bunların üstüne bir de ülkenin enerji şebekesini yok etmekle tehdit ettiğinizde, bir rejime baskı yapmıyorsunuz. Bir halkı cezalandırıyorsunuz.
Ve burada çok dikkatli olmak istiyorum. İran'ın davranışı kabul edilemez. Boğaz'ı kapatmak, Körfez'deki komşuları vurmak, su altyapısını tehdit etmek – bunların hepsi gerçek. Ancak liderlik, tırmandırma sürecinde yardımcı olduğunuz zincirin sorumluluğunu üstlenmek anlamına gelir. Ve bu zincir, aktif görüşmeler içinde olduğumuz ülkeyi bombaladığımız 28 Şubat'ta başladı.
Şimdi, bu tek anın ötesine geçen bir şey hakkında konuşmalıyız. Çünkü burada olan sadece bir dış politika meselesi değil. Bu kurumsal bir soru ve partisi ne olursa olsun her Amerikalıyı ilgilendirmeli.
Kongre'den başlayalım. Bu savaş, yeni bir askeri güç kullanımı yetkisi olmadan başlatıldı. Temsilciler Meclisi Mart başında bir savaş yetkileri kararını tartıştı. Başkanın bu saldırıları başlatma yetkisine sahip olup olmadığı konusunda gerçek, ciddi bir anayasal tartışma vardı. Başkan Johnson, başkanın yetkilerini sınırlandırmanın tehlikeli olduğunu söyledi. Ancak Anayasa açıktır: savaş ilan etme yetkisi Kongre'ye aittir. Ve şu anda, beş günlük duraklamalar ve 48 saatlik ültimatomlar, tam da bu amaç için var olan kurumsal kanallar aracılığıyla değil, bir sosyal medya platformunda duyuruluyor. Ben Oval Ofis'te otururken, süreç beni yavaşlatmak için değildi. Kararın doğru olmasını sağlamak içindi.
Sonra ittifaklarımıza bakın. Körfez ülkeleri – Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Katar, Bahreyn – İran'ın misilleme saldırılarını aldı. Tuzdan arındırma tesisleri, enerji altyapıları, sivilleri hedef tahtasında. Ve yine de bu savaşın stratejik yönü her sosyal medya paylaşımıyla değişiyor. Umman Dışişleri Bakanı, bunun "yasadışı bir savaş ve ciddi bir hesap hatası" olduğunu yazdı. Bu bir müttefik, bir arabulucu, başkalarının özelde söylediklerini kamuya açıklıyor. Ortaklarınız sürece güvenemezse, kendi hesaplarını yapmaya başlarlar. İşte o zaman koalisyonlar parçalanır.
Ve sonra diplomatik altyapının kendisi var. Umman'ın arabuluculuk yaptığı ve bir atılıma yakın olduğu bildirilen görüşmeler, Şubat saldırılarıyla yok edildi. Şimdi bize Türkiye, Mısır ve Umman üzerinden dolaylı mesajların "verimli görüşmeler" teşkil ettiği söyleniyor. Bu aynı şey değil. Bu, komşunuz kuzeninize konuşmaya istekli olabileceğinizi söyledi diye anlaşmaya varmışsınız demeye benzer. Diplomasi kurumları – gizli kanallar, güven artırıcı önlemler, doğrulanmış arabulucular, yazılı çerçeveler – bunlar bir nedenden dolayı vardır. Kalıcı barışı mümkün kılan mimariyi yaratırlar. Duyurularla yönetmek bu mimariyi aşındırır. Ve bir kez gitti mi, yeniden inşa etmek çok zordur.
Şimdi bakın, size bugün olanları okumak için farklı bir yol sunmak istiyorum ve bunu saygıyla söylüyorum çünkü alaycı olmaya çalışmıyorum. Dürüst olmaya çalışıyorum.
Füzeleri değil, piyasayı takip edin. Trump bu sabah duyurusunu yaptığında, tepki anında geldi. Brent petrol varil başına 112 doların üzerinden 96 dolara düştü. Bu saatler içinde %13'ün üzerinde bir düşüş. Bloomberg petrol vadeli işlemlerinin %14 düştüğünü bildirdi. Vadeli işlemler dünya çapında yükseldi. Dow vadeli işlemlerde bin puanın üzerinde sıçradı. Hindistan piyasaları büyük bir artış gördü. Dolar majör para birimleri karşısında düştü. Her finansal gösterge tek bir yönde hareket etti: rahatlama.
Şimdi kendinize bir soru sormanızı istiyorum. 48 saatlik ültimatomun süresi dolmak üzereydi. Elektrik santrallerini yok etmenin stratejik veya diplomatik olarak neyi başaracağına dair net bir plan yoktu. İran, saldırılar gerçekleşirse Körfez'deki enerji ve su altyapısına yıkıcı misilleme yapacağını açıkça taahhüt etmişti. Küresel ekonomi zaten kan kaybediyordu. Savaş başladığından beri benzin fiyatları %17 artmıştı. Ve Uluslararası Enerji Ajansı bunu yarım yüzyılın en kötü enerji kesintisi olarak nitelendirmişti.
Bu bağlamda, ültimatomu uygulamanın maliyeti neydi? Muazzamdı. Ve diplomatik ilerleme gibi giydirilmiş bir duraklama duyurmanın faydası neydi? En azından kısa vadede o da muazzamdı.
Piyasaların savaşı yönettiğini söylemiyorum, ama size şunu söylüyorum ki, tamamı büyük harflerle yazılmış bir sosyal medya paylaşımı petrol fiyatlarını %13, vadeli işlemleri %2 oynatıyorsa, Beyaz Saray'da birileri bunu fark etmiştir. Ve İran'ın kendi Dışişleri Bakanlığı bunun "enerji fiyatlarını düşürmek ve zaman kazanmakla" ilgili olduğunu söylediğinde, en azından durumu doğru okuma ihtimallerini göz önünde bulundurmalısınız.
Sorumlu liderlik bu gerilimi açıkça kabul ederdi – ekonomik ve siyasi baskıların rol oynadığını – stratejik bir duraklamayı diplomatik bir zafer gibi göstermek yerine. Amerikan halkı bu dürüstlüğü hak ediyor ve açıkçası piyasalar da hak ediyor, çünkü yanlış varsayımlar üzerine inşa edilmiş rahatlama kalıcı olmaz.
Peki bu nereye gidiyor? Çünkü beş gün bir strateji değil, millet. Bu bir geri sayım. Ve süre sıfırlandığında ne olacağını ciddi şekilde düşünmeliyiz.
Senaryoları size anlatayım.
Birincisi ve en iyisi, gerçek görüşmelerin bir çerçeve oluşturması. Bir tür ateşkes, Hürmüz Boğazı'nda bir açılım, nükleer müzakerelere geri dönüş için bir yol. Bunu istiyorum. Her makul insan bunu ister. Ama işte bu yüzden en az olası olan bu. İran görüşmelerin devam ettiğini resmen reddediyor. Yeni Dini Lider kamuoyuna görünmedi – CNN üç gün önce itibariyle hayatta olduğuna dair kanıt olmadığını, sadece devlet televizyonunda okunan bir açıklama olduğunu bildirdi. Temel talepler birbirinden çok uzak. ABD nükleerden arındırmadan rejim değişikliğine kadar her şeyden bahsetti ve İran bombalamaların durmasını istiyor. Nokta. Ve İsrail'in rolü tamamen belirsiz. Benjamin Netanyahu'nun bu savaşın hızını başka birinin belirlemesini sessizce izlediğini düşünüyorsanız, dikkatli izlemiyorsunuz demektir. Sadece günler önce savaşın rejim değişikliği için koşullar yarattığını ve kara birliklerine ihtiyaç duyulabileceğini söyledi. Bu, beş günlük diplomatik bir pencereye hazır bir adama benzemiyor.
İkinci senaryo en tehlikeli olanı. Duraklama süresi dolar ve elektrik santrallerine saldırılar gerçekleşir. Bu, 88 milyon İranlıyı karanlığa gömer. İran, buna Körfez'deki tuzdan arındırma ve enerji altyapısını yok ederek ve tüm Körfez'i mayınlayarak karşılık vereceğini açıkça söyledi. İnsani ve ekonomik sonuçlar felaket ve potansiyel olarak geri döndürülemez olurdu.
Üçüncü senaryo ve inanıyorum ki en olası olanı, döner uzatmalar. Tekrarlanan kısa duraklamalar, belirsiz ilerleme iddiaları, savaşın daha düşük yoğunlukta devam etmesi ve herkes üzerinde ekonomik baskının artması. Bu, en kötüsünü yaratır: devam eden yıkım, net bir son oyun yok, aşınan ittifaklar, kan kaybeden küresel bir ekonomi ve bir savaşı sosyal medyada duyurulan beş günlük dilimlerle yöneten bir Amerikan başkanı. Bu liderlik değil. Bu doğaçlama. Ve bu kadar sonuçları olan bir çatışmada doğaçlama insanları öldürür.
Geriye çekilerek bitirmek istiyorum çünkü bu gerçekten tek bir Truth Social paylaşımı, tek bir beş günlük pencere ve hatta tek bir savaşla ilgili değil. Bu, nasıl bir ülke olduğumuzla ilgili.
İran'ın kolay olduğunu asla iddia etmedim. Değil. Rejim onlarca yıldır istikrar bozucu bir güç oldu. Hürmüz Boğazı açık olmalı. Nükleer silahların yayılması önlenmeli. Bunların hiçbirini küçümsemiyorum.
Ancak bir demokrasinin savaşı nasıl yürüttüğü ve barışı nasıl aradığı, neyi temsil ettiğine dair her şeyi söyler. Ve şu anda gördüklerim beni rahatsız ediyor. Bu savaşı, bir arabulucunun atılımın ulaşılabilir olduğunu söylediği aktif müzakereler sırasında başlattık. Kongre kenara itildi – ilk bombalar düşmeden önce yeni bir yetki, resmi bir tartışma yok. Kültürel miras alanları, okullar ve hastaneler vuruldu. 2.000'den fazla kişi öldürüldü. 13 Amerikan askeri hayatını kaybetti. Körfez'deki müttefiklerimiz hiç istemedikleri misilleme saldırılarını alıyor. Ve tırmanma ve tırmanışı azaltma konusundaki en sonuçsal kararlar, bir sosyal medya platformunda büyük harflerle yazılmış paylaşımlarla alınıyor.
Amerika en iyi halindeyken bunu yapmaz. Amerika en iyi halindeyken füze fırlatmadan önce koalisyonlar kurar. Amerika en iyi halindeyken genç erkekleri ve kadınları tehlikeye göndermeden önce diplomasiyi sonuna kadar zorlar. Amerika en iyi halindeyken sosyal medyada ültimatomlar duyurup kendine uzatma verdiğinde bunu zafer diye nitelendirmez.
Ama şuna hâlâ inanıyorum ve bunu bir ömür kamu hizmetinden sonra söylüyorum: Amerika rota düzeltmesi yapabilir. Daha önce yaptık. Vietnam'dan sonra, Irak'tan sonra, ülkenin yanlış giden şeye dürüstçe baktığı ve farklı bir yol seçtiği anlarda.
Bu beş günlük pencere, gerçek motivasyonu ne olursa olsun, eğer ciddiyetle, alçakgönüllülükle, kurumsal titizlikle ve her tarafta risk altındaki insan hayatlarına saygıyla ele alınırsa, gerçek diplomasi için bir açılım haline gelebilir.
Ama beş gün çabuk geçer, millet. Ve soru sadece altıncı günde ne olacağı değil. Soru, sonrasında şekillenecek olanı yönlendirecek ahlaki otoriteye hâlâ sahip olup olmadığımızdır. Çünkü ahlaki otorite büyük harflerle duyurabileceğiniz bir şey değildir. Kazanılan bir şeydir – itidal yoluyla, dürüstlük yoluyla, demokrasiyi mümkün kılan kurumlara saygı yoluyla.
Ve şu anda, hepimizin savaşmasını istediğim şey tam olarak bu.
Originally Posted by AKBABA
Yeni Üye
[/IMG]
Gönderi Kuralları
Alıntı yaparak yanıtla
Yer İmleri