Yarý þaka, yarý ciddi söylüyorum, vadeli piyasalarda bir gizem var. Mesela bitkoyin'in tepe noktasý, Þikago'da vadeli piyasa açýldýðý gün görüldü. Ondan sonra da gayri iflah etmedi. Konu
CNBCE'ye haber oldu. Fed'in konuyla ilgili bilgi notunu da
burada görebilirsiniz (The peak price coincided with the introduction of bitcoin futures trading on the Chicago Mercantile Exchange. The rapid run-up and subsequent fall in the price after the introduction of futures does not appear to be a coincidence.)
Þikago'nun gansterlerin yuvasý olarak nam salmasý, bir tesadüf mü?
----
Eðer vaktiniz varsa size bir hikaye anlatayým. Hikaye Amerika'da geçiyor. Maine'deki çiftçilerin patatesleri depoda çürürken, nasýl vadeli Maine patates fiyatýnýn tepe yaptýðýný, bir grup spekülatör zengin olurken, zengin bir patates tüccarýnýn nasýl battýðýnýn hikayesi bu!
-----
The Great Maine Potato War
Maine bölgesinin patatesleri, New York Emtia Borsas'ýnda (NYMEX) iþlem görüyormuþ. Bu arada, COMEX'in de, NYMEX'in altýnda çalýþan bir birim olduðunu söylemeden edemeyeceðim. Petrol piyasasý hakkýnda
bir kitap yazan, Leah McGrath Goodman'a, bir kamu denetçisi þöyle demiþ: "NYMEX'de iþlem yapan her müþteriyi taciz ederler, denk getirlerse de ýrzýna geçerler. Burada sahtekarlýktan baþka bir þey olmaz".
Sene 1975-76. JR Simplot, McDonalds'a patates satan büyük bir toptancý. Simplot patates fiyatlarýnýn çok yüksek olduðuna karar veriyor. Çiftçilere iyi bir ders vermek için, kendine iki zengin ortak daha bulup, vadeli patates piyasasýnda açýða satýþ yapmaya baþlýyor.
Simplolot'un manevrasý, New York'taki, ondan daha büyük, iki toptancýnýn dikkatini çekiyor. Düþünüyorlar ki, eðer Simplot'u sýkýþtýrabilirlerse, buradan kolay para kazanma imkaný var. Bunlar da, Simplot'ýn vadelide sattýðý tüm patatesleri satýn alýyorlar.
Derken ABD Tarým Bakanlýðý'nýn olaðan hasat raporunda, Maine'deki patates üretiminin %11 düþeceði yönünde bir haber çýkýyor. (Rapor gerçeklere mi dayanýyor, yoksa New York'lular raporun böyle yazýlmasý için, yaðlama-yýkama mý yaptýlar - orasý bir muamma).
Panik baþlýyor. Simplot satýyor, New York'lular alýyor. Sonunda kontrat büyüklüðü, Maine'deki tahmini patates hasadýnýn iki katýna yaklaþýyor.
Unutmadan söyleyeyim, vadeli kontratý fiziki teslimata dayanýyor. Yani Simplot, vade sonuna kadar, NYMEX'in depolarýna patatesleri getirmek zorunda.
Simplot, yük treni kiralayýp, borsaya dýþarýdan patates getirmek istiyor. New Yorklular, o hatta çalýþan tüm yük vagonlarýný kiralayip, atýl bir þekilde bekletiyor.
Simplot temerrüde düþüyor. Borsanýn temerrüd ile ilgili kurallarý açýk olmasýna raðmen, NYMEX kendi kurallarýný uygulamýyor. Karþýlýklý olarak davalar açýlýyor. Hukuki süreç on yýl sürüyor.
NYMEX, patates kontratýndan vaz geçip, ham petrol ve altýn kontratlarýna yöneliyor.

Yer Ýmleri