Enflasyonun düþmesini herkes arzu ediyor,ama mevcut politikalarla düþmesi mümkün deðil çünkü talep hala çok yüksek ve bu talebi emecek tedbirlerin alýnma niyeti de yok. Mehmet Þimþek'in ekonomi yönetiminin temel politikasý esasen enflasyonu düþürmekten ziyade bir ödemeler dengesi krizini engellemek hedefini içeriyordu.Bu hedefte bir baþarý da saðlandý mesafe alýndý ,ama enflasyonu düþürme yönünde saðlanabilen hiç bir baþarý yok ve olamaz da zaten,yapýlanlar sadece ücretleri baskýlamak ve döviz kurunu baskýlamakla sýnýrlý kaldý ama bunlarýn enflasyona düþüþ etkisi çok sýnýrlý,( çünkü bizde personel maliyetlerinin etkisi çok sýnýrlý,100 TL'ye satýlan bir ürün içinde personel masraflarýnýn payý(beyaz yakalýlar ve yöneticiler dahil) sadece %7,
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Inde...eri-2023-53782
geliþmiþ ülkelerde bu oran sanayi sektöründe %30,hizmet sektöründe %60,orada personel maliyetleri yüksek olduðu için ücret artýþlarý enflasyonist ama bizde etkisi çok sýnýrlý.Döviz fiyatlarýný sabitlemenin de mal fiyatlarý üzerinde etkisi var ama yüksek talep devam ettiði için ,hizmet sektöründe fiyat artýþlarýný frenleyecek bir etkisi yok.)
Türkiyede enflasyon çok büyük ölçüde talep kaynaklý,piyasa paraya boðulmuþ olduðu için(2 Ocak itibariyle merkez bankasý 798 milyar TL parayý açýk piyasa iþlemleriyle kýsa vadeli olarak piyasadan çekmeye çalýþýyor) özellikle hizmet sektöründe fiyatlar roket hýzýyla yükseliyor,çünkü fiyat etiketleri ne kadar yükselirse yükselsin talep düþmüyor neden:
1.Bu iktidar döneminde kayýrýlan iktidar partisine yakýn bir kesim var.Ücretli kesimin kazançlarý yüksek enflasyonda gerçeði yansýtmayan enflasyon rakamlarýyla reel olarak eritilirken ve bankalardaki birikimleri derin negatif reel faizlerle eritilirken,küçük bir kesime kamu ihaleleri,ithalat imtiyazlarý,kamu bankalarý üzerinden bedava krediler gibi yollarla servet transferi yapýldý ve bu kesim paraya boðuldu,fiyatýný sormadan sýnýrsýz tüketim yapýyor,talep enflasyonu yaratýyor.Bir diðer sýnýrsýz tüketim yapanlar "kara para" kazançlarý(uyuþturucu,insan kaçakçýlýðý,yasa dýþý kumar bahis,silah kaçakçýlýðý,fuhuþ,organize suç örgütleri kazançlarý) ve ekonominin %35-%40'ýnýn oluþturan ve vergisiz kazanç elde edilen kayýt dýþý ekonomi kazançlarý, yolsuzluk ekonomisi kazançlarý.
Bu kazançlarla fiyatýna bakmadan sýnýrsýz harcama yapýlýyor ve talep enflasyonu yaratýlýyor.
Çözümü belli."nereden buldun " yasasý yeniden yürürlüðe konacak.Diyelim ki,birisi 30 milyon tl'te otomobili,ya da 500 milyon tl'ye ev aldý.Ertesi gün maliye elemaný gidecek "güle güle kullanýn ama bu satýn almayý hangi kazançla elde ettiniz,gelir vergisi beyannamenizi görelim,vergisi ödenmiþ mi" diye soracak.Kara para veya yolsuzluk kazançlarýyla elde edilmiþse mahkeme kararýyla varlýklarý müsadere edilecek,kayýt dýþý ekonomi kazançlarýyla alýnmýþsa aðýr þekilde cezalý olarak vergilendirilecek.
2.Kemal Derviþ döneminde olduðu gibi devlet bütçesinde en az %5 faiz dýþý fazla verme þartý mali kural olarak uygulanacak.Kamu harcamalarýndan piyasaya para yaðmasý durmuþ olacak.
3.Enflasyon %5'in altýna ininceye kadar bireysel krediler,-konut kredileri hariç- durdurulacak.Kredi kartý ve banka avans hesaplarý 1 aylýk gelir limitiyle sýnýrlý olacak,ticari kredi geniþlemesi enflasyon hedefinin üzerine çýkmayacak.
4.Rekabet kurumu üretim ve daðýtým kanallarýna oluþan tekelleþmeye,kartelleþmeye oligopol yapýlara seyirci kalmayacak,müeyyide uygulayacak.
5.Özellikle tarým ve hayvancýlýkta arzý artýracak yapýsal önlemler yürürlüðe konacak.
Bu tedbirleri aldýðýnýzda piyasada talep býçak gibi kesilir,para çok deðerli bulunmaz hale gelir,müþterisizlikten özellikle hizmet sektörünün mal ve hizmet fiyatlarýnda büyük düþüþler olur,talep enflasyonu keskin biçimde düþer.
TÜÝK verilerine gelince;4-5 ay önce bu baþlýkta paylaþmýþtým,güncellenmiþ olarak yeniden ifade edeyim:
TÜÝK'in enflasyon sepetinde gördüðümüz birçok ürünün ve hizmetin fiyatý
https://www.ekonomim.com/kose-yazisi...iyatlar/791098
https://i.ekonomim.com/storage/files...MTc5MTgxMzc2Nw..
Gündelik hayatta gördüðümüz fiyatlarla örtüþmüyor.Ama varsayalým ki TÜÝK'in bütün ölçümleri doðru,
peki enflasyon sepeti de doðru mu?
https://www.bls.gov/news.release/pdf/cpi.pdf
Yukarýdaki linkte ABD enflasyon sepeti var kiranýn aðýrlýðý %35.Bizim ülkemizde de ailer bütçelerinin kabaca %30-%70 arasýný,ortalama %50 kira ödemelerine ayýrýyorlar,halbuki TÜÝK'in enflasyon sepetinde kiranýn aðýrlýðý sadece %5.06
https://pbs.twimg.com/media/GT1kX9gX...jpg&name=large
halbuki TÜÝK'in enflasyon sepetinde kiranýn aðýrlýðý sadece %5.06
https://pbs.twimg.com/media/GT1kX9gX...jpg&name=large
Bizim enflasyon sepetinde de kiranýn aðýrlýðý %5.06,deðil,örneðin ABD'ye benzer %40 olsaydý ,ki olmasý gerekiyor,bu durumda sadece %105.8'luk bir kira enflasyonundan(Aralýk ayý yýllýk), yýllýk enflasyona kabaca 37.0 puan ilave gelecekti. (40-5)=0.35*105.8=37.0 puan Bu durumda,TÜÝK'in açýklayacaðý yýllýk enflasyon sadece kira kaynaklý %44 yerine, þu anda da %70 civarýnda olmak zorunda kalacaktý.
TÜÝK'in enflasyon verileri ile halkýn yaþadýðýný düþündüðü ve geleceðe dönük enflasyon beklentileri arasýndaki büyük farkýn en büyük nedeni de bu.
Yani TÜÝK'in enflasyon sepeti ile,hanehalkýnýn tüketim harcamalarý daðýlýmýnýn uyuþmamasý.
https://tebadata.com
https://tebadata.com/wp-content/uplo...aralik2024.pdf
Yer Ýmleri