Öncelikle Türkiye,örneðin bir Norveç deðil.Ne kadar uzak durmak istesen de, Türkiye ekonomisi ve piyasalarý için siyasetten baðýmsýz bir makroekonomi ve piyasalarý ile ilgili analiz ve yorum,geleceðe iliþkin projeksiyon yapmak mümkün deðil.Ve sonuç olarak Türk borsasýnda siyasi ortamýn sonucu olarak ,önemli oranda siyasi ortamýn getirdiði bir iskonto var. Hukukun üstünlüðünün,baðýmsýz ve tarafsýz bir yargýnýn,özgür medyanýn, ifade özgürlüðünün olmadýðý, mevzuatýn sýk sýk deðiþtiði,idarenin þeffaflýðýnýn ve hesap verilebirlik prensipinin rafa kaldýrýldýðý bir ülkede borsasýnýn da iskonto yemesi kaçýnýlmaz.
Ama ülkemiz örneðin Norveç gibi olsaydý da ,borsamýzdaki þirket deðerlemeleri çok farklý olmayacaktý.Yukarýda borsa endeksimizin usd cinsinden grafiðine göre kayda deðer bir artýþ yok,hatta zaman içinde dolardaki satýýnalma gücündeki kayýp dikkate alýnýrsa,reel olarak bir gerileme de söz konusu olabilir.
Ama bu þekilde bir kýyaslama yapmak yanlýþ.Bakýlmasý gereken, örneðin 30 yýl önce borsa endeksini oluþturan þirketlerin toplamda fiyat/kazanç ve piyasa/defter oranlarý kaçtý,þimdi ne kadar.Piyasa deðerlemeleri açýsýndan ona bakmak lazým.Eðer þimdi daha yüksek ise, o zaman -siyasi ortam iskontosundan baðýmsýz olarak da- borsa endeksimiz daha pahalý olmuþ ,þirketlerimiz enflasyondan arýndýrýlmýþ olarak reel kar artýþý,verimlilik artýþý ve reel büyüme saðlayamamýþ manasýna gelir.
Geçen sene yýlýn ilk yarýsýndan sonra bist30 için bir fiyat/kazanç analizi yapmýþtým:
https://www.hisse.net/topluluk/showt...0091&page=2271
Fiyat/Kazanç oraný=23.64 çýkmýþtý.Enflasyon muhasebesine göre akbank ve yapý kredinin bilançolarý belliydi,diðer bankalar için mukayeseli tahmini rakamlar kullanýlmýþtý.Bankalarý hariç tutarsak da fiyat/kazanç oraný=17.07 oluyor,yine pahalý ve muhtemelen 30 yýl öncesine göre da daha pahalý ve piyasa deðerlemeleri olarak þu anda ucuz deðil.
Neden böyle;Bizim borsamýzda gerçek anlamda bir teknoloji þirketi yok, diðer ülkelerin borsalarýnda teknoloji þirketleri lokomotif olurken ve karlýlýklarýný eksponansiyel olarak yükseltirken,diðer þirketler de yaptýklarý teknoloji yatýrýmlarýyla verimliliklerini ve reel karlarýný artýrmýþlar.Bizim þirketler ayný teknoloji yatýrýmlarýný yapmadýklarý,pahalý enerji kullandýklarý,yüksek enflasyonda yüksek finansal gider maliyetleri olduðu,nitelikli iþgücü bulmakta zorluk yaþadýklarý,sýk sýk mevzuat deðiþtiði için kayda deðer verimlilik artýþý saðlayamamýþlar, sert uluslararasý ticari rekabette kar marjlarý düþmüþ ve bu da piyasa deðerlemelerine yansýmýþ.
Yer Ýmleri