Sadýk Üye
Uzun bir yazýyý sabýrla okumayý sevenlerdenseniz, beynimizin bize oynadýðý oyunlarýndan birini aþaðýdaki yazýda görebilirsiniz.
ÝHMAL SENDROMU/NEGLECT SYNDROM
Bir restoranda oturuyorsunuz. Yemeðinize henüz baþladýnýz. Karþýnýzdaki masaya þýk bir bayan oturuyor. Sipariþini veriyor. Ancak, bayanda bir gariplik hissediyorsunuz. Saçlarýnýn sað yarýsý düzgün bir þekilde taranmýþken, sol yarýsý deðil. Fark ettirmeden bayanýn makyajýna bakýyorsunuz. Yüzünün sað yaný makyajlý, sol yaný, sanki sabah yataktan kalktýðý andaki gibi. Dudaklarýndaki ruju bile ayný. Sað yarýsýnda sürülü iken, sol yarýsýnda sürülmemiþ.
Kýsa süre, kendinizi, bir kamera þakasýnýn içinde olduðunuzu düþünüyorsunuz. Çevrenizi kolaçan edip sezdirmeden, bayanýn hareketlerini takibe devam ediyorsunuz. Sipariþ verdiði yemek geliyor. Yemeðini yiyor, hesabý istiyor. Hesabý ödedikten sonra restorandan ayrýlýyor. Garson, tabaðý kaldýrmadan, son bir göz ucu ile bayanýn yemek yediði tabaða bakýyorsunuz. Tabaðýn sað tarafýndaki yemek yenmiþken, sol tarafýndaki yemek olduðu gibi duruyor. Bu hastalýðýn adý: Ýhmal sendromu (Neglect Syndrome)
Ýhmal sendromlu hastalar, günlük hayatlarýnda sol taraflarýndaki nesnelere ilgi göstermezler. Hatta bazen, vücutlarýnýn sol taraflarýna bile ilgisizdirler. Yukarýda da deðinildiði gibi; saçlarýnýn sol tarafýný taramazlar, diþlerinin sol tarafýný fýrçalamazlar. Giyinirlerken, elbisenin sol kolunu giymeden býrakabilirler. Ancak, birileri dikkatlerini çekerse farkýna varýrlar. Bu arada, bu kiþilerin, diðer yaþamsal, düþünce ve faaliyetleri ile normal bir yaþamlarý olduðunu söylemek gerekir.
Ýhmal sendromlu bir kiþiden, bir çiçek resmi çizmesi istendiðinde, çiçeðin sað yarýsýný çizer, sol yarýsýný çizmezler. Söz gelimi bu çiçek bir papatya ise, çizdiði resimde papatyanýn sað yapraklarý görülürken sol yapraklarý yoktur. Buna karþýlýk, ihmal sendromlu hasta, resmi tam olarak çizdiðinden emindir.
Bir saat resmi (kadraný) ve üzerindeki sayýlarý çizmesini istediðinizde, kadraný yani saate ait çemberi çizer. Buna karþýlýk, saate ait sayýlarýn ya yarýsý kadranda gösterilir ya da saat üzerindeki tüm sayýlar kadranýn sað tarafýna sýkýþtýrýlýr, kadranýn sol tarafý boþ kalýr.
Eðer siz, bir kâðýdýn üzerine yatay bir çizgi çizer sonra da ihmal sendromlu kiþiden, bu çizgiyi, tam ortasýndan küçük dikey bir çizgi ile ikiye ayýrmasýný isterseniz, yatay çizginin sað yarýsýnýn ortasýna küçük dikey bir çizgi çizer.
Çizgi örneðini geniþletelim. Eðer siz, bir A4 kâðýdýnýn üzerini, yatay veya yataya yakýn küçük çizgilerle doldurur ve sonra da, ihmal sendromlu kiþiden her yatay çizgiyi ortalarýndan ikiye bölmeleri için çizgiler çizmelerini isterseniz, kâðýdýn sadece sað tarafýndaki çizgilerin ortalarýna çizilmiþ çizgilerle karþýlaþýrsýnýz; kâðýdýn sol tarafýndaki çizgilere dokunulmamýþtýr.
Peki, beyinde neler oluyor?
Bilindiði üzere beynimiz, iki yarým küreden meydana gelmekte olup, sol yarýküre vücudumuzun saðýný, sað yarýküre de vücudumuzun solunu kontrol etmektedir.
Ýhmal sendromu, beynimizdeki sað yarýküredeki zedelenme veya hastalýklar sonucunda oluþur.
Gözümüzde retina denilen yere düþen görüntü, beynimizin arkasýnda bulunan ve oksipital lob olarak isimlendirilen bölgenin birincil korteks denen yerine gelir. Her ne kadar, oksipital lob, görme iþlemlerinin olduðu yer ise de, görmeye dayalý tüm iþlemler burada bitmez. Oksipital lobdan, bir grup sinir baðlantýlarý, beynimizin tepesinde bulunan parietal loba giderken, bir kýsmý da temporal lob olarak isimlendirilen ve beynimizin yanýnda bulunan bölgeye gider. Þimdi de, görmemiz ile ilgili bu kýsýmlarýn ne iþlemler yaptýðýna bakalým.
Temporal loblar, nesnelerin tanýnmasý, adlandýrýlmasý, onlara uygun duygulanýmlar verilmesi ile ilgilidir. Parietal loblar ise, dýþ dünyanýn uzamsal yerleþimi, boþlukta yön bulma, hedefe yönelme, nesnelere uzanma, fýrlatýlan þeyi tutma, nereye koþacaðýmýzý bilme gibi iþlemlerde bize yardýmcý olur.
Ýþte hastanýn ihmal sendromu olarak görmemize sebep olan, kiþinin sað parietal lobunun hasar görmesidir. Bizler, günlük hayatta, gördüðümüz cisimlerin kendisini olduðu gibi gördüðümüzü düþünebiliriz. Ancak, cismin rengi, kenarlarý, cisim hareket halinde ise hareketi, bizden uzaklýðý, konumu gibi durumlar, beynimizin farklý yerleri tarafýndan deðerlendirilir. Beynimiz, bütün bunlarý bize, tek bir olaymýþ gibi gösterir. Hâlbuki biraz evvel ifade ettiðimiz gibi, baktýðýmýz þeyle ilgili farklý özelliklerin birleþimidir gördüðümüz. Ýþte parietal lobun bir görevi de, baktýðýmýz nesnelerin hareket edip etmediðini bize bildirmektir. Buna karþýlýk temporal lob, o nesnenin hareketini deðil, o nesnenin kendisinin tanýnmasýnda yardýmcý olur.
Ýhmal sendromu da, sað parietal lobun hastalýk veya kaza sonucu hasar görmesi ile ortaya çýkar.
Ýhmal sendromlu kiþilere kendi baþlarýna dolaþmalarýna izin verilirse, sol tarafýndaki hiçbir nesneye dikkat etmeyeceklerdir. Sol tarafýndaki nesnelere çarpacak, sol ayaðýný yüksek bir kaldýrýma vuracaktýr. Aslýnda, ihmal sendromlu kiþiler, sol taraflarýndaki nesnelerle tamamen ilgisiz deðillerdir, birilerinin sol tarafýndaki nesneye dikkatini çekene kadar.
Peki bu kiþilerin sol yanlarýný görme konusunda “kör” olduklarýný söyleyebilir miyiz? Hayýr. Bu kiþiler kör deðillerdir. Bir baþka deyiþle, baktýklarýnda sað yarýsýný görmekte ama sol yarýsýný görmüyor deðillerdir. Sadece dikkatleri, sað tarafa daha baskýndýr. Birileri, ihmal sendromlu kiþiye sol tarafýndaki nesneyi iþaret ettiðinde görmediði o nesneyi göreceklerdir. (Söz gelimi, saçýnýn sol tarafýný taramadýðýný anlayacaktýr.)
Ýhmal sendromlu bir kiþi için, yukarýdaki deneyle ilgili þu sorulabilir. Saat kadranýný çizerken, kadrandaki sayýlarýn sadece sað tarafýndaki sayýlarý yaptýðý resme aktarýrken nasýl olur da kadraný belirleyen çemberi tam olarak çizer? Hâlbuki bu mantýkla, yarým bir çember çizmesi ve sayýlarý da bu yarým çembere yerleþtirmesini beklememiz gerekirdi.
Günlük hayatýmýzda, bir çember çizmeyi otomatik hale getirmiþ olabiliriz. Diðer bir deyiþle çember çizmek, öðrenilmiþ motor bir tepkidir. Bu da bize göstermektedir ki, bir olayý, bir mantýk güderek irdelerken ayný olayýn bir parçasý olan bir parametre, güttüðümüzün dýþýnda bir deðiþim göstererek bizi yanýltabilir. Olaylarý, kendi doðasýnýn eksik parametreleri ile, sadece mantýk güderek deðerlendirmek bizi yanýltacaktýr. Bir baþka deyiþle, sadece mantýk yolu izleyerek, doðanýn parametrelerinden uzaklaþmýþ bir düþünce ile gerçeðe ulaþma þansýmýz olmayacaktýr.
Ýhmal sendromlu kiþilere birbirinin ayný olan iki ev resmi gösterdiðimizi, bunlardan soldakinin penceresinden alevler çýkarken çizildiðini varsayalým. Kiþilere, bir evin diðerine göre bir farký olup olmadýðý sorulduðunda, “bir fark olmadýðýný” söylerler. Buna karþýlýk, “bu evlerden biri sizin olsa hangisini isterdiniz?” diye sorulduðunda, %80’lik bir oranla sað taraftaki evi istediklerini söylemiþlerdir. “Neden saðdaki evi istiyorsunuz?” diye sorulduðunda ise, bir açýklama getirememiþlerdir.
Buna dayalý olarak diyebiliriz ki, belli sinir yollarý, kiþiyi tehlikeden koruyacak þekilde evrimsel bir süreçle geliþmiþ olmalýdýr. Buna “sezgi” diyebiliriz. Ancak, sezgiyi metafizik anlamda yorumlamýyoruz. Sezgi, beynimizin, yeri geldiðinde bizi koruyucu, yeri geldiðinde çözemediðimiz bir problemi çözülmüþ olarak önümüzde aniden bulmak ve birçok durumlar için bize yardýmcý bir mekanizma olmalýdýr.
Deneyi yapanlarýn aklýna, ihmal sendromlu kiþiye çizdirdikleri çiçeði, gözlerini kapatarak hayalinden çizmesini istemiþlerdir. Acaba, ihmal sendromlu kiþi, görerek çizdiði yarým çiçeði, gözlerini kapatarak hayalinden tam olarak mý çizecektir? Hayýr, öyle olmamýþtýr. Gözleri kapalý halde ve hayalinden çizilen çiçeðin, yine sadece sað tarafýnýn çizildiði görülmüþtür. Demek ki, parietal lobdaki bu hasar, sadece gözler faal olduðu zaman deðil, gözler kapalý olduðunda da, imgeleme, hayal kurma mekanizmasýný da etkimektedir. Kim bilir, belki rüyalarýný da…
Kitap okurken zorlanýrlar. Eðer, okuduðu kelimeler ikiye bölünebiliyorsa, sað taraftaki heceyi okurlar. Söz gelimi bir erkek, kadýnlar tuvaletinin üzerindeki “women” (kadýn) yazýsýnýn sadece “men” (erkekler) kýsmýný algýlayýp, erkek tuvaleti olarak içeri girebilir.
Bu arada, þunu da ilave edelim ki; sol parietal lob hasar gördüðünde yukarýdaki olaylarýn tersi gündeme gelmemekte, bir baþka deyiþle sað tarafla ilgili bir ilgisizlik olmamaktadýr.
Ýhmal sendromu ve benzerleri, günlük hayatýmýzdaki nice iliþkilerimizde, düþüncelerimizde, mantýksal çýkarsamalarýmýzda ve inandýklarýmýzda yanlýþlar yapabileceðimizi, dolayýsýyla, aldýðýmýz kararlara ve inanýþlarýmýza geleneksel olmayan baþka düþünceleri de katarak beynimizi daha iyi tanýdýktan sonra, bir kere daha düþünüp öyle karar verebileceðimiz konusunda bir fikir veriyor olabilir mi? Ne dersiniz?
Ýsterseniz, ihmal sendromlu bir hastanýn deneye tabi tutulduðu kýsa videoyu aþaðýdaki linkten izleyebilirsiniz.
[alýntý]
Kaynaklar:
Ramachandran, V.S., Beyindeki Hayaletler, Boðaziçi Üniversitesi Yayýnevi (2011)
Ornstein, Robert, Saðduyu, Kaknüs Yayýnlarý (2004)
Alýcý, Tevfik, Gerçek Bir Yanýlsama Bilinç, Metis Bilim (2013)
https://www.youtube.com/watch?v=ymKv...ature=youtu.be
Sadýk Üye
Baþlýðý buldum 😊
Azizname
13 Eylül 2018 Perþembe 20:30
Bostanlý Suat Taþer Tiyatrosu,
Ýzmir
14 Eylül 2018 cuma
Manisa Kültür Sitesi Lale salonu 20:30
Bir ülkede yalakalýðýn getirisi, dürüstlüðün getirisinden fazla ise, o ülke batar. Montesquieu
Gönderi Kurallarý
Yer Ýmleri