abd ekonomik yönden kötü' lafý tek baþýna bi þey ifade etmiyor- kendi çapýnda eskiye göre mi kötü, global aðýrlýk olarak almakta olduðu pay mý düþmekte, o yüzden mi kötü ? dýþ ticaretin payý <%10 olduðu için abd'nin içidir önemli olan derlerdi eskiden, pek öyle olmadýðýný küresel dev þirketlerin bilançolarýnda görmeye baþladýk önce- bu önemliydi, çünkü son 30 senedir %99 geliri hemen hiç artmadýðý halde, þirket sahipleri olan %1 geliri 3-5 kat arttýðý için abd büyüyor görünüyordu.. küresel pay da küçülme trendinde, en azýndan çin büyümekte olduðundan beri..
dolarýn hegemonyasý iki temel nedene baðlý- petrol/emtia baþta olmak üzere ticaretin dolarla yapýlýyor olmasý, ve buna da baðlý olarak merkez bankalarýnýn parasal rezervlerini dolar aðýrlýklý tutmak durumunda olmalarý.. hem ticaret, hem bunun yapýlma þekli, hem finansal taban çok deðiþti.. mesela artýk rus-çin arasýndaki petrol/gaz sat, çin malý al' þeklindeki ticarette dolarý by-pass eden yöntemler geliþmekte (
þangay borsasýnda iþlem gören altýn kontratlarýna baðlý bir ödeme sistemi, esasen ilk olarak yasaklý iran ticaretinde türklerin icat etmiþ olduðu yöntem)
daha anlaþýlabilir örnek- rus turist antalya'ya geliyor, dolar ödüyor.. türk tarafý rus doðalgazý satýn alýyor, dolarla ödüyor- açýkça görüldüðü gibi aradaki dolarý yoksaymak mümkün.. bu eðilim geliþtikçe (ticarette dolar yerine yerel paralarýn kullanýlmasýný teþvik ettikçe- mesela yerel para transfer masraflarýnýn dolar tranferinden daha ucuz olmasý- þirketler dolar yerine yerel paralarý tutmaya baþlar.. bu eðilim küresel dolar talebinin köküne kibrit suyu döker..
diðer konu, küresel borçlanma aracý olarak dolar.. avrasya yatýrým bankasý (çin'in liderliðinde) tam da bu imf-oecd- dünya bankasý falan düzenine bir baþkaldýrý, çünkü büyük montan gerektiren altyapý yatýrýmlarýnýn abd hegemonyasýnda olan bu kurumlardan deðil, sisem-dýþý bir mekanizmadan saðlanmasýný varsayýyor.. ve abd þiddetle karþý çýktý, ama ingiltere arka çýktý, esasen obor (one belt one road) hedefli..
demem o ki, dolarýn gözden düþmeye baþlamasý, basit bir para (kredi) yaratým mekanizmasýndan çok öte, baþka majör dinamiklere baðlý.. trump iktidarýyla beraber, bunu mümkün kýlacak bir deðiþim/dönüþüm start almýþ olabilir, para (kredi) yaratmak ne ki ? fed yerine çin yaratýr (londra kefil olur) vs, iþler her þekilde yürür..
dolarýn hegemonik pozisyonu (asla) yýkýlmaz deðil..
Yer Ýmleri