Mukteza Örneði 1
Altý aydan fazla süre ile Ukrayna’daki firmada müdür olarak çalýþan kiþinin Türkiye’deki bankada elde etmiþ olduðu Hazine Bonosu faiz gelirleri için tam mükellef olarak mý yoksa dar mükellef mi deðerlendirileceði hk.[7]
Gelir Vergisi Kanununun 6. maddesine göre de, Türkiye’de yerleþmiþ olmayan gerçek kiþilerin sadece Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilecekleri hükme baðlanmýþtýr. Kanun’un 7. maddesinde, “Dar mükellefiyete tabi kimseler bakýmýndan kazanç ve iradýn Türkiye’de elde edildiði aþaðýdaki þartlara göre tayin olunur.” Hükmü yer almýþ olup, 6.maddesinde ise, menkul sermaye iratlarýnda sermayenin Türkiye’de yatýrýlmýþ olmasý þartý yer almýþtýr.
Dar mükellefiyet esasýnda vergilendirilecek Türk vatandaþlarýnýn Türkiye’de elde ettiði gelirin sadece: Tamamý tevkif suretiyle vergilendirilmiþ ücretler, serbest meslek kazançlarý, menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarý ile kurumlardan elde edilen kar paylarýndan, deðer artýþ kazançlarý veya arýzi kazançlar ile yukarýda sayýlan kazanç ve iratlarýn birkaçý veya tamamýndan ibaret olanlarýn yýllýk beyanname vermeyecekleri belirtilmiþtir.
Ýkametgahýnýzýn Türkiye’de bulunmamasý diðer bir ifade ile ayný yýl Ukrayna’da ikamet ettiðinizi Ukrayna yetkili makamlarýndan alýnan belge ile tevsik etmeniz, Ukrayna’da çalýþtýðýnýz kurumun Türkiye’de kurulu ve yerleþik bir firma olmamasý ve bu kurum namýna yurt dýþýna gönderilmemiþ olmanýz, 6 aydan fazla Türkiye’de kalmadýðýnýz ve elde edilen menkul sermaye iradýnda tevkifata tabi tutulmasý nedeni ile dar mükellef esasýna tabi olacaðýnýz tabidir.
Mukteza Örneði 2[8]
Ýsrail vatandaþý olan ve Türkiye’de ikamet etmeyenler ile (ikametgahý Türkiye’de bulunmayanlar) bir takvim yýlý içerisinde altý aydan az Türkiye’de kalanlar, dar mükellef kapsamýnda deðerlendirilmekte olup, tamamý Türkiye’de tevkif suretiyle vergilendirilmiþ olan (hazine bonosu, devlet tahvili faiz gelirleri, döviz cinsinden ve dövize endeksli tahvil ve bono faiz gelirleri, mevduat faizleri, hisse senedi temettü gelirleri vb.gibi) menkul sermaye iratlarý için beyanname vermeleri gerekmemektedir.
Mukteza Örneði 3
Dar mükellef gerçek kiþinin yurt dýþýndan elde ettiði off-shore gelirlerini beyannameyle beyan edip etmeyeceði hk[9].
Gelir Vergisi Kanunu’nun 86.maddesinin 2.bendinde “Dar mükellefiyette vergiye tabi gelir sadece: Tevkif suretiyle vergilendirilmiþ ücretler, serbest meslek kazançlarý, menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarý ile kurumlardan elde edilen kâr paylarýndan, Diðer kazanç ve iratlardan veya yukarýda sayýlan kazanç ve iratlarýn birkaçý veya tamamýndan ibaret ise; Diðer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de 1 ve 2 numaralý bentlerde belirtilen gelirler beyannameye ithal edilmez” denilmiþtir.
Bu hükümler ve açýklamalara göre yurt dýþýnda ikamet ettiðinizi belgelemeniz durumunda dar mükellef esasýnda vergileneceðinizden Bahreyn’den elde etmiþ olduðunuz off-shore geliri Türkiye’de elde edilmemiþ olacaðýndan Türkiye’de vergilendirilmeyecektir.
2.7.Diðer kazanç ve iratlar
Bu kazanç veya iratlarý doðuran iþin veya muamelenin Türkiye’de ifa edilmesi veya Türkiye’de deðerlendirilmesi
Dar mükelleflerin vergiye tabi kazançlarý ayný Kanunun mükerrer 80.maddesinde yazýlý diðer kazanç ve iratlardan ibaret olmasý halinde bu kazanç ve iratlar iktisap olunduðu tarihten itibaren, ilgili veya Türkiye’de adýna hareket eden (olmasý halinde) tarafýndan 15 gün içinde münferit beyanname ile ilgili vergi dairesine bildirilir.
193 sayýlý Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 80.maddesinde yazýlý mal ve haklarýn elden çýkarýlmasýndan doðan kazançlar deðer artýþý kazancý olarak vergilendirilir.
Diðer taraftan Ayný Kanunun 86.maddesinde, “Aþaðýda belirtilen gelirler için yýllýk beyanname verilmez, diðer gelirler için beyanname verilmesi halinde bu gelirler beyannameye dahil edilmez. Dar mükellefiyette, tamamý Türkiye’de tevkif suretiyle vergilendirilmiþ olan; ücretler, serbest meslek kazançlarý, menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarý ile diðer kazanç ve iratlar..hükmü yer almaktadýr.
Münferit beyannamenin verilmesi baþlýklý 101.maddesinde, Dar mükellefiyete tabi mükelleflerden yýllýk beyanname vermeye mecbur olmayanlar:
1-Gayrimenkullerin elden çýkarýlmasýndan doðan diðer kazanç ve iratlarýný gayrimenkulün bulunduðu,
2- Menkul mallarýn ve haklarýn elden çýkarýlmasýndan doðan diðer kazanç ve iratlarýný, mal ve haklarýn Türkiye’de elden çýkarýldýðý,
3- Ticari veya zirai bir iþletmenin faaliyetinin durdurulmasý veya terk edilmesi karþýlýðýnda elde ettikleri diðer kazanç ve iratlarýný iþletmenin bulunduðu,
4- Arýzi olarak ticari iþlemlerin yapýlmasýndan veya bu nitelikteki iþlemlere tavassuttan elde edilen diðer kazanç ve iratlarla, arýzi olarak serbest meslek faaliyetleri dolayýsýyla elde edilen kazançlar ve dar mükellefiyete tabi olanlarýn 45.maddede yazýlý iþleri arýzi olarak yapmalarýndan elde ettikleri diðer kazanç ve iratlar, faaliyetin yapýldýðý veya yolcu veya yükün taþýta alýndýðý,
5- Gerçek usulde vergiye tabi mükelleflerin terk ettikleri iþleriyle ilgili olarak sonradan elde ettikleri diðer kazanç ve iratlar (zarar yazýlan deðersiz alacaklarla, karþýlýk ayrýlan þüpheli alacaklarýn tahsili dahil), ticari, zirai veya mesleki bir faaliyete hiç giriþilmemesi veya ihale, artýrma ve eksiltmelere iþtirak edilmemesi karþýlýðýnda elde ettikleri diðer kazanç ve iratlarý, vergisi tevkif suretiyle alýnmamýþ menkul sermaye iratlarýný ve diðer her türlü kazanç ve irada iliþkin ödemenin Türkiye’de yapýldýðý,
Yerin vergi dairesine münferit beyanname ile bildirmeye mecburdurlar.
Bu kazanç ve iratlardan serbest meslek faaliyetlerine iliþkin olanlarýn beyannamelerinin bu faaliyetlerin sona erdiði, bu kazanç dýþýndaki diðer kazanç ve iratlarla ilgili beyannamelerin ise bu kazanç ve iratlarýn iktisap olunduðu tarihten itibaren 15 gün içinde ilgili vergi dairesine verilmesi mecburidir.” hükmü bulunmaktadýr.
Geliri telif ve patent haklarýnýn satýþýndan ibaret olan ve tamamý üzerinden tevkif suretiyle gelir vergisi ödemiþ bulunan dar mükellefiyete tabi kimselerin bu gelirleri için münferit beyanname vermeleri ihtiyaridir. (GVK Madde 101)
Örnek;
Alman vatandaþý Hans tatil için geldiði Türkiye’de 15.12.2008 tarihinde Hummer marka JEEP’ini Türk vatandaþý Talat AYDIN’a satmýþtýr. Satýþ bedelinden 225.000,00 TL gelir elde etmiþtir. Hans gelirini ne þekilde edecektir?
Gelir Vergisi Kanununun 82/1, 86/2 ve 101.maddeleri hükmüne göre “Arýzî olarak ticarî muamelelerin icrasýndan veya bu nitelikteki muamelelere tavassuttan elde edilen kazançlar” arýzi olarak vergilendirilir. 266 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliði ile 2008 yýlý için elde edilen gelirlerin 16.000 TL kýsmý gelir vergisinden müstesnadýr.
Bu bilgiler ýþýðýnda Hans, 225.000 TL- 16.000 TL= 209.000 TL elde ettiði kazanç ve iratlarý iktisap olunduðu tarihten itibaren 15 gün içinde yani en geç 30.12.2008 tarihinde ilgili vergi dairesine bildirmek zorundadýr.
Yer Ýmleri