Bu yle bir sre ki pek ok sektrde kazanan irket olmann kriterleri adeta yeniden yazlyor. Tedarik zincirinin krlmas, hammadde fiyatlar, uluslararas pazarlardaki dengeler elbette etkili. Ancak bir yandan deien tketici ve ihtiyalar dier yandan srdrlebilirlik ve evreci yaklamlar rekabetteki yeni paradigmay belirliyor. 24 ana sektr de bu gereklere gre ekilleniyor ama nasl? te yantlar...
Tekstil ve hazr giyimde 60 bine yakn iletme faaliyet gsteriyor. Tekstilde en byk oyuncular bile pazardan yzde 7’nin zerinde pay alamyor. Hazr giyimde de benzer bir tablo var. Bugn her iki sektrde de tabana yaylan agresif rekabetin odanda srdrlebilir retim ve dijitalleme yer alyor. stanbul Tekstil ve Hammaddeleri hracatlar Birlii (THB) Bakan Ahmet ksz, yeni rekabet ortamnda srdrlebilir, katma deerli retim yapanlarn byyebildiini sylyor. Trk reticilerin bu konudaki yksek kabiliyeti nedeniyle pandemide tekstil sektrnn uluslararas arenada glendiine dikkat eken ksz, “Avrupa’da pazar paymz yzde 14’ten yzde 17’ye kardk. rmede ilk kez in’den birincilii aldk. plik, dokuma ve ev tekstilinde dnyadaki sralamamz ykseliyor, teknik tekstilde hzla byyoruz” diyor. Trkiye Giyim Sanayicileri Dernei (TGSD) Bakan Ramazan Kaya da hazr giyimde srdrlebilirlik kriterlerini yerine getiren, dngsel ekonomiye uygun retim yapan irketlerin g kazandn ifade ediyor. Rekabetin hzl moda rnlerden rahat ve daha uzun sre giyilebilen rnlere kaydn dile getiren Kaya, kk lekli iletmelerin de byk retici ve markalarla i birlii yaparak rekabet etmeye altn anlatyor. Kaya’ya gre ancak teknolojik dnm ve katma deere odakl pazarda gereken odaklanmay salayamayanlar nmzdeki dnemde pazardan ekilecek. Sadece hazr giyim ve tekstilde deil her sektrde rekabet yeniden ekilleniyor. te rekabette ne karan unsurlar…
BYOTEKNOLOJ N PLANDA
la sektrnde binin zerinde irket var. Ciro baznda pazarn yzde 50’sini ilk 20 irket paylayor. Trkiye la Sanayi Dernei (TSD) Bakan Hasan Ulusoy, sektrde onkoloji, kalp-damar sistemi ve diyabet rnlerinin en hareketli alan olduunu belirtiyor. Ayrca yeni teknolojiyle retilen biyoteknolojik rnlere odaklananlarn rekabeti olduunu sylyor. Kimyasal yntemlerle retilen ilalarla tedavi edilemeyen birok hastalkta bugn biyoteknolojik ilalar devreye giriyor. Bu nedenle bu kategori hzla ykseliyor. Dnyada yzde 30 paya sahip olan biyoteknolojik ilalarn pay Trkiye’de yzde 25’e ulam durumda. Abdi brahim la, bu alanda daha da glenmek iin yatrm yapyor. irketin CEO’su Dr. Sha Tapolatolu, yeni dnemde biyoteknolojiye ve yeni molekl gelitirme almalarna daha ok odaklanacaklarn sylyor. “Trkiye’de 2020’de satlan toplam 23,6 milyar TL’lik ithal ilacn 8,1 milyar TL’lik ksmn biyoteknolojik ilalar oluturdu. Biyoteknoloji, sektrmz iin odaklanlmas gereken ok nemli bir alan” diyor. Tapolatolu, dijitallemenin de mekandan bamsz olarak alma esneklii kazanmaktan operasyonlarn daha etkin hale getirilmesine, global tedarik srelerinin online olarak ynetilmeye balanmasndan yapay zeka destekli ila gelitirme almalarna kadar pek ok cephede srelerini etkilediini anlatyor. Bu konuda neler yaptklarn yle paylayor: “niversite ve sanayi i birlii projemiz erevesinde, 3D printer kullanarak ila ve vitamin konusunda alyoruz. Vitaminleri kiiye zel retme konusundaki dnmn daha hzl olabileceini ngryoruz. Bu ngr nda almalarmz srdryoruz.”
TEHLKE SINIRI
Son yllarda hzl byyen zel okul sektrnde 5 bin 251 irket rekabet ediyor. Arlk kk ve orta lekli irketlerde. Rekabete says 10’u bulan zincir okullar yn veriyor. 2020 ylna kadar hzl bir byme yaayan sektr, pandemide zellikle uzaktan eitime geiten olumsuz etkilendi. Bu srete gerekli altyaps olmayan, teknolojide yetersiz kalanlar, renci kaybna urad. Trkiye zel Okullar Dernei (TZOK) Bakan Zafer ztrk, sektrde ayakta kalmak iin iyi bir eitimin yan sra teknolojik stnln de gerektiini ifade ediyor. Pandemide yzde 10-15 renci kayb yaandna deinen ztrk, hem rekabette geri kald hem finansal anlamda zayflad iin mevcut okullarn yzde 10-15’inin tehlikede olduunu dnyor. Yeni dnemde rekabette dijitalleme ne kyor ve byk oyuncular da bu alana odaklanyor. 255 okullu Baheehir Uur Eitim Kurumlar’nn icra kurulu bakan Hseyin Ycel, rekabetin odanda dijitalleme olduunu ve pandemiyle bu konuda krlma noktas yaandn ifade ediyor. T ETA Vakf Doa Koleji Kurucu Temsilcisi Serhat zeren de nicel byklkten ziyade nitelikli eitimi ncelie aldklarn sylyor. BT ve dijital yatrmlarn pandemi dneminde kendilerini nde tuttuunu ifade eden zeren, “Bu alanlardan uzak duranlarn giderek klp kimliklerini kaybettiklerine tank olduk” diyor.
EVREC TEDARK
Mobilya 36 bin reticiyle oyuncu saysnn fazla olduu alanlardan biri. Pazarn yzde 90’na KOB’ler hakim. Mobilya Sanayi Adamlar Dernei (MOBSAD) Bakan Nuri Grcan, daha nce sektrde fabrikasyon retim yapan ve hzl maazalaan irketlerin g kazandn bugnse rekabetin yeni gcnn yenilikilik ve e-ticaret olduunu sylyor. Hammadde sorunu yaamayan ve finansal olarak gl irketlerin ne ktn ifade eden Grcan’a gre pandemi en ok kk lekli reticileri etkiledi. “zellikle maaza kiralar, hammadde fiyatlarndaki art ve skntlar kk reticinin belini bkt” diyen Grcan, sorun devam ederse orta lekli reticilerin de finansal olarak zorlanacan dile getiriyor. MOSFED Bakan Ahmet Gle de rekabette gvenli ve evreye duyarl tedarik zincirinin nem kazandn dile getiriyor. Teslimat sresi, evre duyarll, hijyen ve Yeil Mutabakat konularnn ne ktn, katma deerli retimin ve ihracatn nem kazandn aklyor. Gle, “Bu talepleri yeni rekabet unsurlar gibi grmek ve adapte olmak zorundayz” diyor. stikbal, bu ortamda teknolojik yatrmlarla retim ve Ar-Ge gcn artrmaya odaklanyor. stikbal yetkilileri, “Birbirinden farkl tasarmlarla rnlerimize deer katyoruz. Dier yandan bayi yaplandrma faaliyetlerimize arlk veriyoruz” diyor. Srdrlebilirlie odaklanan Dota’n genel mdr yardmcs Erim Tamer, “Geri dnm koleksiyonumuzu mterilerle buluturuyoruz. 2024’e kadar portfymzn yzde 40’n, yzde 100 geri dnml kuma kullanmyla hayata geirmeyi hedefliyoruz” diyor.
YEN DENGE
Sanayinin kritik sektr makine, takm tezgahlar ve elektrolitik bakrda rekabette dengelerde nemli deiiklikler yaanyor. Takm Tezgahlar Sanayici ve nsanlar Dernei (TAD) Bakan Fatih Varlk, son dnemde yaanan en nemli deiimin otomasyon olduunu sylyor. Dnyadaki tm rakiplerinin retimde endstri 4.0’a getiklerini aklayan Varlk, “Bizim de otomasyona yatrm yapmamz gerekiyor. Ancak teknolojiyi dardan alyoruz. lave gmrk vergileri, dviz kurundaki hareketlilik ve leasingdeki yksek faiz otomasyona gemek isteyenlerin nndeki ilk engel” diyor. Makine imalatnda yer alan 30 binden fazla irketin yzde 98’ini de KOB’ler oluturuyor. MAB Bakan Kutlu Karaveliolu, kalabalk ve yatrm fazlas bulunduunu syledii sektrde agresif bir rekabet yaandn, rekabetin odanda inovasyon olduunu sylyor. Bilgi tabanl rekabet ve en nitelikli i gcn istihdam edip koruyabilen ve ihracat yapabilenlerin rekabette ne kabildiini belirten Karaveliolu, “Sektrde fiyattan ok kalite ve performans odakl sat yapld iin bunu yapamayanlarn retimleri iyice klr” diyor. Elektrolitik bakr tel ve kabloda 20 irket faaliyet gstermesine ramen sektrdeki 2 ana oyuncu pazarn yzde 75’ine sahip. Dolaysyla yeni oyuncular iin ok fazla hareket alan yok. Sarkuysan, liderlii devam ettirmek iin katma deeri yksek rnlere yatrm yapyor. Pandemi kaynakl krizin elektrolitik bakr sektrnn entegre olduu kablo, trafo, motor ve elektrik sanayi sektrlerinde byk sorunlara neden olduunu belirten Sarkuysan Ynetim Kurulu Bakan Hayrettin ayc, dviz kurlarndaki ar deiimlerin dvizle borlanp TL ile sat yapanlar iin iinden klmaz sorunlar yarattn ifade ediyor. Yeil Mutabakat’n da nmzdeki dnemde rekabette dengeleri etkilemesi bekleniyor.
KRDAK RSKLER
Kimyada 21 bin irket rekabet ediyor. Dijitallemenin n planda olduu yeni dnemde rekabetin yksek teknolojiye dayal ve evreci yaklamla yaplan retime kaydn belirten KMB Bakan Adil Pelister, “E-ticaret, e-ihracat, sanal fuarlar gibi dijital dnm uygulayabilmek, Ar-Ge, tedarik eitliliiyle beraber yerli retime nem vermek bu dnemde rekabette n plana kmann ana unsurlar” diyor. Bunlarn yannda finansmana ulamn da nemli olduuna deinen Pelister, en byk skntnn da buradan kaynaklandn ifade ediyor. “Sektrde irketler zarar etmekten ok byrken yaplan hatalar yznden ya da nakit akn dzenleyemedikleri iin batyor. Nakit akna odaklanmak gerekiyor” diye konuuyor. Plastikte 18 bin 698 irket yer alyor. Bu irketlerin yzde 84’ mikro iletmelerden oluuyor. Sektrde alan 250’nin zerinde olan irket oran da yzde 0,1. Son dnemde sektrn en byk sorunu, yerinde sayan hatta gerileyen sat fiyatlaryla rekabetin zorlamas, kr marjlarnn daralmas. Sektrde katma deeri yksek inovatif rnler reten, maliyetleri drerek kr marjn artrabilen, kresel pazarda rekabeti ihracat olanaklar olan, Avrupa standartlarna uyumlu retim yapanlarn glerini koruduklarn belirten PAGEV Bakan Yavuz Erolu, risk altndakileri de yle anlatyor: “Kurlardaki oynaklk, yksek enflasyon ve faiz, yksek hammadde maliyetleri zellikle KOB’ler iin byk risk tayor. Yzde 5’ler seviyesinde oluan ortalama sat kr, bu risklerle geriliyor. Bu durum irketlerin en az yzde 10-15’inin konsolide olaca veya varlklarn srdremeyeceini gsteriyor.”
TASARIM BELRLEYC
Youn yatrm gerektiren seramik, seramik salk gereleri ve seramik kaplama olmak zere iki alana odaklanan ve her iki alanda da giri bariyerinin yksek olduu bir sektr. Bu nedenle sadece 28 retici yer alyor. Sektrn 3 byk irketi de pazarn yzde 35’ini elinde tutuyor. retiminin neredeyse yarsn ihracat odakl gerekletiren sektrde rn gelitirme, yeni teknoloji ve otomasyon kritik nemde. Sektrde ok kk lekli oyuncu olmadn belirten SERFED Bakan Erdem enesiz, “Sektrdeki ayrm byk kk deil tasarm ve inovasyona odaklanan ve odaklanmayanlar olarak yaplyor. Bu iki unsura odaklanan iletmeler lek olarak kk de olsa krl ekilde faaliyetlerini srdryor” diyor. Ege Seramik markasyla sektrde yer alan brahim Polat Holding’in CEO’su Baran Demir, nitelikli ve katma deerli rn retimi ve ihracat gcnn sektrde g kazandran unsurlar olduunu sylyor. “Yeni teknolojik retimler, tasarm ve trendlerin takibini yapabilmek ve e-ticaret rekabetin en nemli silah” diye konuuyor. Demir, bu alanlara odaklanamayan ve yatrm yapmayanlarn pazar pay kayb yaayacaklarn dnyor. Hem deien pazar koullar hem pandeminin olumsuz etkileri birok sektrde dengeleri deitirirken seramik sektrnde bu anlamda ok fazla olumsuz gelimeden sz etmek mmkn deil. Baran Demir de mevcut tabloyu nedenleriyle yle analiz ediyor: “Pandemide sektr iyi bir performans gsterdi. Birim sat fiyatlarnda ve demelerde herhangi bir zor durumla karlalmad, hatta iyi bir sat trendine girildi. Batl lkelerde in mallarna oluan antipatiden de yararlanarak ihracatmz artrdk. Bu sebeple zor durumda olanlar bile toparlanma srecine girdi. Zora giren 1-2 irket olursa da kendi yanllar veya ar finansman ykleri nedeniyle zora girmi olacak.”
2021’DE SORUN ZLECEK M?
GRD PROBLEM Asus Trkiye lke Mdr zge Kl Gler, eskiden fiyat odakl olan rekabetin son 1,5 yldr sadece tedarike bal olduunu belirtiyor. Kim daha fazla rn salyorsa pazar liderliini onun elinde bulundurduunu syleyen Gler, szlerini yle srdryor: “Pandemi dnemiyle balayan panel ve ilemci gibi girdilerdeki problemler dnem dnem bellek, optik ve anten gibi paralarda da kendini gsteriyor. 2021 ylnn sonuna kadar tedarik skntlaryla ilgili ciddi bir dzelme ngrmyoruz.”
AKILLI ZMLER PC sektrndeki rekabete, yeniliki rnler kadar rn tedariki yn veriyor. Lenovo Genel Mdr Emre Hantalolu, rekabeti yle anlatyor: “htiyalara cevap verecek rnler sunmak rekabette ne gemek iin belirleyici kriter. Biz bu balamda tketicinin ihtiyacna her zaman son teknolojilerle cevap veren yeniliki ve akll zmlere odaklanyoruz. Yapay zeka teknolojilerinin, dijital dnmn, makine renmesinin hzla hayatmza girdii gnmzde Lenovo, bu hz yakalayarak liderlikte ne kyor. Yeni rnlerinde bu yeni teknolojilerden en iyi ekilde faydalanyor.”
4 LDERN AJANDASI
EVREC UAKLAR Lider irketler rekabette ne kmak iin youn bir ajanda izliyor. Pegasus Genel Mdr Mehmet T. Nane, 2021 ve sonrasnda seyahat deneyimini iyiletirmek iin dijitalleme yatrmlarn artracaklarn sylyor. “Filo dnmmz de bizi ayrtryor. Filomuzu yeni nesil evreci uaklarla geniletiyoruz” diyor.
OK KANALLI DENEYM LC Waikiki’nin odanda alveri deneyimini, hem fiziksel hem dijital hem de ok kanall boyutlaryla iyiletirmek bulunuyor. LC Waikiki Genel Mdr Berna Akyz t, “ok kanall uygulamalarmz, nmzdeki dnemde gelierek ve yaygnlaarak devam edecek. Maaza ve e-ticaret kanallar arasnda geikenlik gsteren oklu kanal satn alma davrann destekleyen hizmetler geliecek” diyor.
NOVASYON PROJELER lker Biskvi CEO’su Mete Buyurgan, rnlerin, online ve offline sat kanallarnda yeterli ve kaliteli ekilde bulunmas, hedef tketici kitlelerine ve kanala ya da mteriye zgn uygun promosyonlarn planlanmasnn nemli olduunu sylyor ve ekliyor: “Bu gerekten hareketle bymemizin en nemli itici gcn ‘inovasyon’ projeleri oluturuyor. Dijital dnme hz vererek yeni yatrmlar ve gl inovasyonlarla liderliimizi devam ettirmek iin almay srdreceiz.”
YKSELEN ALANLAR Turkcell Genel Mdr Murat Erkan, bata uzaktan alma, uzaktan eitim, teletp olmak zere online alveri, online elence gibi alanlarn daha da ykseleceini dnyor ve unlar sylyor: “Bu alanlara ynelik gelitirdiimiz rn ve hizmetlerimizle nmzdeki dnemde ‘nce Mterim’ diyerek mterilerimizin hizmetinde olacaz. 5G, byk veri, yapay zeka gibi teknolojilere ynelik yatrmlar da odak alanlarmzdan.”
Alnt yaparak yantla
RETM N GN SAYIYOR
MFK CANTEKNLER KPMG TRKYE YNETC ORTAI ‚š‚“SALIK ALANINDA BRLKLER NE IKACAK
Yer mleri