imento sektr
imento sektr deyince akla gelen en nemli yneticilerden biriydi. Bir ka ay nce 25 yldr alt firmasndan ayrld. imdi tecrbelerini svire de kurduu bir irkette sektre aktarmaya devam ediyor. 25 ylda 5 ekonomik kriz yaayan Mehmet Hackamilolu, imento sektrnde krizin nasl atlatlacann reetesini verdi. Hackamilolu ile imento sektrnn durumunu, 2019 ylnn nasl geeceini, neler yaplmas gerektiini ve gelecek hedeflerini konutuk.
imento sektrnde iinde bulunduumuz durumu deerlendirir misiniz?
imento sektrnde zor bir dneme girdik. 2019 yl imentodaki zor yllardan birisi olacak gibi gzkyor.
nk malum, imento sektr inaat sektrn, inaat sektr de GSYHyi takip ediyor.
Bu arasnda ciddi bir korelasyon vardr.
Ekonomi byrken, byme hzlanrken, inaat sektr ekonomiden daha hzl byr.
Tersi olduunda da inaat sektr daha hzl geriler.
rnein ekonomi yzde 2 klrse, imento sektr yzde 5 geriler.
Hep de 6 ay geriden izler.
Dolaysyla bizim imento sektr olarak nmz grmemiz kolay olmutur.
Ekonomideki deiimleri nce bankaclk, finans sektr hisseder, sonra perakende sektr.
imento sektrne yansmas bir 6 ay bulur.
Bu da bir avantajdr sektr iin. 6 ayda gereken tedbirler alnr.
Biz imento sektr olarak bu tr krizlere alz.
1994, 1999, 2001, 2008 de benzerlerini yaadk.
Bu benim 25 yllk kariyerimde 5. kriz oluyor.
Eskiden ralliler 5 yl srerdi.
imento sektr iin normalde dngler vardr.
4 yl iyi gider, 5. sene klr, bir sene sonra tekrar bymeye balard.
Hep bunu yaadk ve bunu bekledik.
Ancak bu durgunluk biraz daha uzun srecek gibi.
Bu kriz dierlerinden daha sert olacak gibi gzkyor.
Bu yl haziran ayna kadar retimde bir sknt yaanmad.
Ancak hazirandan sonra klme hz biraz artt.
Yl sonuna doru gelindiinde geen yla kyasla byme pek olmayacak gibi gzkyor.
Hatta bir miktar gerileme olabilir.
Ancak 2019 senesi daha kt bir tablo ortaya kacak grnyor.
Bu yaadmz krizin asl etkisini imento ve inaat sektr 2019 ylnda hissedecek.
Bu bize yabanc birey deil.
Daha nce de yaadk.
imento sektr bunlar da rahatlkla atlatacaktr.
Kariyerinde 5 kriz yaam biri olarak, sektr yneticileri sizce ne yapmal, ne gibi tedbirler alnmal? Siz olsaydnz ne yapardnz?
Bu dnem nakiti iyi ynetme dnemi.
Nakiti iyi ynetenler ayakta kalacak.
Nakiti ynetmenin kurallar da zor deil aslnda, basit.
Ancak sahaya yanstmas sylenildii kadar kolay olmaz.
Biz olsaydk ne yapacaktk: Bir kere borluysanz borcunuzu iyi yneteceksiniz.
Finansal ve ticari borlarnz dndrebiliyor olmanz lazm.
zellikle bankalara borcunuz varsa.
Biz yllardr dviz pozisyonu almadk.
rnein ihracat yaptmz kadar dviz borlandk.
Dolaysyla bilanoda bir kur fark zarar olusa da, yl ierisinde dediimiz iin, irkete bir zarar olmad.
Bir kere bunu artk Trkiye de btn sektrlerin renmi olmas ve yapyor olmas gerekiyor.
Bu en kritik noktalardan bir tanesi.
Bu krizi en az zararla atlatmann 3 buuk tane forml var:
1. Alacana ahin olacaksn
2. Borcuna gvercin olacaksn.
3. Stoa almayacaksn
3.5. Yatrmlarn gzden geireceksin.
Yatrmlar gzden geirmekten kastm, yaptnz yatrmlar ok ksa srede geri dnyorsa yapmak lazm, veya ok ksa srede tamamlanabilecek yatrmlar varsa bir an nce tamamlamak lazm.
Ama yeni bir yatrma balamadysanz, balamamak lazm. nk nakit ok nemli.
Alacan zamannda tahsil edebilmek ok nemli.
Ki bu nemli lde inaat irketlerine bal.
Oralarda da skntl dneme giriyoruz.
deme yapamayacak olanlarn olaca aikar.
Orda da pozisyon alm, ok fazla konut yatrmlarna girmi ama o konutlar satamayan firmalar var.
Dolaysyla onlardan alacanz tahsil edebiliyor olmanz ok nemli.
Forml biliyoruz, ama yapp yapamamak sahadaki ekibe, takipiliinize ve uyanklnza bal.
ok kolay deil. Burada genelde yaplan hata; eli verip kolu kaptrmak.
Oysa zararn neresinden dnlse kardr anlayyla hareket edilmesi lazm.
Bankalarla olan ilikilerde, krediyi alrken dvizli kredilerde pozisyon almamak, ne deceine ne de kacana pozisyon almamak gerek.
hracatnz kadar dvizli borlanmak gerek.
2019 ktye gidecek dediimde de ihracat irketleri ayr tutmak gerek.
Onlar dvizle sat yaptklar iin kurlardan etkilenmezler.
Ancak sadece yurt iine sat yapanlar ok daha fazla etkilenecekler.
Stoa da almamak lazm.
Forml bu kadar basit aslnda.
Kriz dnemlerinde maliyetleri drmek iin neler yaplmal?
Maliyet, verimlilik ve optimizasyon ok nemli.
Bunlar imento sektrnn srekli yapt iler.
Maliyetlerin peinde komak, artan maliyetlere kar nlemler almak.
Daha ucuz yaktlara, rnein yerli kmre ynelmek.
Bunlar zaten sektrde yaplyor ancak artk hzn artrmak gerekiyor.
Elektrik ok byk zamlar grd.
Dolaysyla yakt iin sylediklerim aynen elektrik iin de geerli.
Burada da tasarruf iin yaplm ok gzel iler var.
Sattan, pazarlamadan kesmemek lazm.
Genelde bir yk olarak grr insanlar ancak benim kiisel fikrim sattan ve retimden ksmamak gerekiyor.
Tasarruf yaplacak yer buras deil.
Tasarruf yaplacak yer kendini tekrar eden, deer yaratmayan back ofis ileridir.
Oralarda elektronikleme, dijitalleme, otomatik hale getirmek tasarruf ettirir.
Orda da dnya ok hzl geliti.
Koca koca serverlar almanz gerekirdi eskiden.
imdi cloud kt ve yatrm yapmanza gerek kalmad.
Hem retim prosesinde, hem lojistikte teknolojiyi ok daha fazla kullanmak gerekiyor.
Yani zetle tekrar edeyim krizden en az zararla kmann reetesi udur:
Alacan zamannda tahsil edeceksin, borcunu iyi yneteceksin, gerekirse yaplandracaksn, stoa almayacaksn, yatrmlarn da ok ksa srede geri dnmyorsa erteleyeceksin.
Maliyet asndan her daim fit olmak lazm.
2019 da sektr klecek. hracatla toparlanabilir mi? in ve Afrika gibi pazarlara ihracatla krizi daharahat aabilir miyiz?
hracat bizim k kapmz olacak.
Bu zor dnemde Trkiye de azalan imento tketimini, imentocular ihracatla kapatmaya alacaklar.
20 milyon ton imento ve klinker ihracat yaptmz dnemler oldu.
Dolaysyla bunu yapacak altyap ziyadesiyle var.
Liman ve ykleme imkanlar anlamnda Trkiye ok geliti. Deniz ar okyanus ar baktnzda ABD pazar var.
Her yl ihracat yzde 5-6 art gsteriyor. Ve artmaya devam edecek.
ABD ekonomisinde de bizdeki gibi lokomotif sektr inaat sektrdr..
Afrika pazar bizim iin nemlidir ve her zaman kalc olacaktr.
Avrupa da karbon vergileri yine art gsterdi.
Dolaysyla Avrupallar imento retimi yapmayp ithalata ynelip,karbon kotalarn daha verimli ekilde kullanmak isteyeceklerdir.
Ton bana 24 eurolara geldi karbon vergisi.(imdi 50 euro)
Dolaysyla bu rakamlar retim yapmamay daha cazip hale getiriyor.
Buralar daha nce de grmtk.
2008 krizinde 4 eurolara kadar dmt.
Tabi ki de Suriye gibi komumuz var.
nallah oradaki sorunlar ksa srede zlnce zellikle Gneydou daki imento fabrikalarnn ok rahat absorbe edecei bir pazar olacaktr.
Gn sonunda ihracat Trkiye nin zor gnnde kurtarc olabilir.
zellikle sahilde ve snrda olan fabrikalarda kapasite kullanm asnda iyi ve salkl bir yntemdir.
Dviz getirir, dviz girdiniz varsa hedge etmi olursunuz.
Ama artk ihracat artracam, ihracat yapacam diye Trkiye de imento fabrikas kurulmasn ben ok iime sindiremiyorum.
imento katma deerli olan bir rn deil.
Sonuta girdi ve enerjiyi ithal ediyoruz.
Trkiye de imento retimi ne kadar oldu?
u anda 100 milyon tonun zerine kt imento retimi.
Teorik olarak baktnzda 110 milyon ton.
Dolaysyla kapasite artrmamamz gerekiyor.
Tabi ki serbest piyasa ekonomisinde insanlara ne yapacan syleyemezsiniz.
Ancak merkezi otoritenin Trkiye nin lehine olmayan yatrmlara mdahale etmesi lazm.
nk yaplan her yatrm ithal.
Makine ithal, enerji ithal. Bunlar ithal ederken 30-40 dolara imento satmak, hakikaten dnmemiz gereken bir konu.
Yani srail den rnek vereyim.
Yanlmyorsam 2016 ylnda srail e 1 milyon ton imento ihracat yapyorduk.
50 dolar deseniz 50 milyon dolar.
srailin bize ihracat ise 1 konteyner 157 milyon dolar.
Yani bizden 1 milyon ton imento alyor, karlnda tek bir konteyner gnderiyor ve bizim 3 katmz.
zetle kapasite kullanmak iin ihracat yapmak doru.
Ancak ihracat yapacam diye imento yatrm yapmak doru deil.
hracat artrmak iin ne yapmamz lazm?
imento sektr yurt dnda fabrika almlar yapt.
Avrupa da Afrika da deirmenler kurdular.
Kalc pozisyonlar aldlar.
Bunlar sreklilii salar.
Bunlar yaptnzda o pazarlarda kalc bir oyuncu oluyorsunuz.
nallah bu sefer imentocular gemite yaptklar hatalar yapmayacaklar.
Dviz artt diye ihracat fiyatlarn drmeyecekler.
hracat yerine yurtdna yatrm m yapmak gerek?
imento ykte ar pahada hafif bir rn.
rettiiniz yerde tketmeniz gerekir.
rnein in bu konuyu zd. Kapasiteleri drd, eski teknolojileri ve verimsiz fabrikalar kapatt.
imento ihracat yapmyor.
Peki biz Trkiye olarak in e ihracat yapabilir miyiz?
in mesafe olarak bize en uzak lke.
Kendisine yetecek kadar da kapasitesi var.
Dolaysyla bize ihtiyac yok.
in e ihracat yapmann bir hayal olduunu dnyorum.
Ama geri kalan gelimi lkelere rnein ABDye ihracat artrabiliriz.
Maliyetleri drmek dediniz. Epeydir sektrde alternatif yaktlar konusunda giriimler oluyor. rnein atklar gibi. Sizin de bu alanda almalarnz oldu. Bu konuda bize bilgi verir misiniz?
Alternatif yaktlar konusunda Trkiye de alnmas gereken ok yol var.
Evsel atklar olsun, sanayi atklar olsun bunlar s veya elektrik olarak geri kazanmak iin yaplacak hala ok i var.
Atklar yakt olarak kullanmak iin ok fazla yatrma da gerek yok.
Avrupa da imento fabrikalarnn bir ou pleri yakarak para kazanr.
imento retimi yan rn haline gelmitir.
Trkiye de ise evre basks yeteri kadar olumad.
Hala vahi depolama, atk retenler iin birinci zm.
Normalde atk hiyerarisi vardr.
Bu hiyeraride nce der ki: At azalt.
Azaltamyorsan geri kazan.
Kazanamyorsan yakt olarak kullan ve enerjiye evir.
En son are olarak hi birey yapamyorsan depola yani bir yere gm.
Biz de maalesef bu tersine alyor.
Direkt gmyoruz.
Bu konuda belediyelerle grtnz m? Belediyeler satyor mesela atklar. imento sektr olarak bir giriim oldu mu?
Bu atk satma fikri Trklere zg bir fikir.
Dnyada at reten bunun geri kazanmnn veya bertarafnn maliyetine katlanr.
Biz maalesef bir koyundan iki, hatta post karmaya alk olduumuz iin, baz ahslar belediyelere gidip atklara para teklif ediyorlar.
Halbuki baktnz zaman p vergisi dyoruz, rnein bir lastik aldnzda veya telefon aldnzda recycle parasn pein dyorsunuz zaten.
Dolaysyla bu toplanan kaynak, atklarn geri kazanm iin doru kanalize edilmeli.
Belediyelerde ok ciddi bir potansiyel var.
Benim grdm herkes bu iten para kazanmaya alyor.
Halbuki imento fabrikalar evsel at yakt haline getirip frnlarda yakacam dediinde bir yatrm yapmak zorunda kalacak.
Ciddi risk altna girecek, nk p bu, iinden ne kacan bilmiyorsunuz ve retiminize zarar verebilir.
Dolaysyla ste para vermek deil, ste para almanz gerekir.
Biraz nce de dediim gibi Avrupa da imento sektrnde yakt maliyetleri eksidir.
imento fabrikalar p yakmaktan para kazanr.
Bunu u anda herkes iine sindirebilmi deil.
nk hala alternatif gmlebilecek yerler var.
Ne zamanki gmlecek yerler biter, o zaman yakarak yok edilecektir.
eyrek asrdr imento sektrndesiniz. Baladnzda sektr nasld, imdi nasl? Deiime rnek verir misiniz?
Sektre baladmda fabrikada 2 tane bilgisayar vard. Banda gnlk raporlar yazmak iin sra beklerdik.
Her masada telefon yoktu.
Mdrlerin odasnda vard.
Bugn ie bile gitmenize gerek kalmadan alabiliyorsunuz.
Mesela motordaki bir arzay sesiyle annda size gnderebiliyorlar.
Hatta arzay ortadan kaldracak yazlmlar, app ler var.
Gnmzde yapay zeka beyaz yakay, robotlar ise mavi yakay ciddi ekilde tehdit ediyor.
rnein ABD Bakan Trump ABD li irketlere gelip lkenizde retim yapn derken bunu kastediyor.
Artk robotlar sayesinde iilik avantajlar ortadan kalkt.
rnein inin iilik avantajlar bitiyor.
Yani ucuz iilikle rekabet avantaj salama ortam artk yok.
Beyaz yakay da tehdit eden ey yapay zeka.
rnein 3 mhendisin 3 gnde yapt ii yapay zeka insanlar uyurken halledebiliyor.
Siz uyurken yazlm hava durumunu bile hesaplayp, retim planlamas yapabiliyor.
Teknoloji ok deiti.
nsan kayna da deiti.
Bizim baladmz dnemde sadakat ok nemli bir deerdi.
Ancak imdi z kuann bu kavramdan pek haberi yok.
lk baladmda insan kaynan ynetmek iin kullandmz yntemlerin ou p oldu.
Artk apayr eyler gerekiyor. e gelip gitme saatleri bile ortadan kalkt.
Sektrdeki gen arkadalarmza ve imento sektrnde kariyer yapmak isteyen genlere neler tavsiye edersiniz?
Hangi sektr olursa olsun, iin bandaki en nemli kriter renmek.
Ne kadar ok reniyorlarsa o sektrde ve firmada o kadar ok dursunlar.
Ama renmiyorlarsa kesinlikle durmasnlar.
lk 5 ylda en nemli kriter budur.
Birey talep edeceklerse renebilmeyi talep etmeleri lazm maatan ziyade.
reniyorlar ve kendilerini gelitiriyorlarsa ne mutlu onlara.
Eer renemiyorlarsa ok fazla zaman kaybetmeden bireyler renebilecekleri yerlere gesinler.
Hayat boyu geerlidir bu sylediklerim.
nsan hayatta tutan renebilme yetenei ve arzusudur.
renmeyi braktnz anda yalanmaya baladnz andr.
Eer bu dnem iyi ynetilirse 2020 nisanna geldiimizde imento sektr iin tekrar ralli balar.
Sizce imento sektr bu krizi ne zaman atlatr?
Eer bu dnem iyi ynetilirse 2020 nisanna geldiimizde imento sektr iin tekrar ralli balar.
Kt ynetilirse veya bizim kontrolmz dnda olaanst eyler olursa rnein dnya bir krize girerse birka yl daha uzayabilir.
Ancak imento sektr daha gl kacaktr bu krizden.
Sonuta alt ve st yap olarak bu lkenin imentoya ihtiyac var.
nsanlarn barnma ve ulam ihtiyac var.
Dolaysyla burada imentodan daha uygun bir malzeme henz yok.
Gen bir lkeyiz.
Her yl 600 bin yeni konuta ihtiyacmz var.
7-8 milyon konutu deprem ykmadan, biz ykp yeniden yapmalyz.
Hala altyap ve yollara, limanlara, havaalanlarna ihtiyacmz var.
Dolaysyla imento sektrnn kt gidii ksa srecektir.
Ancak bu ihtiyalar var diye kapasiteyi ihtiyatan fazla artrmak bana ok doru gelmiyor.
imento sektr iin yetecek kadar retim doru retimdir.
Sabanc Grubu nda 25 yl altnz. Getiimiz gnlerde grevinizden ayrldnz. u anda neler yapyorsunuz?
25 yl altm gruptan ayrldktan sonra svire de Akmina Ag adnda kurmu olduumuz bir irkette, sektrdeki arkadalarma yardmc oluyorum.
Mehmet Hackamilolu olarak bu lke iin inandm ileri yapmaya devam edeceim.
Daha 49 yandaym.
En az 10 sene daha almay srdreceim.
Bu profesyonel bir rol de olabilir, dardan doru ileri yapmaya almak da olabilir.
zetle almaya devam edeceim.
25 sene Sabanc grubunda altm.
mrmn yarsndan fazlasnda ordaydm.
Bugn sahip olduum maddi manevi birok eyi onlara borluyum.
Bende ok haklar var.
Haklarn helal etsinler, benim hakkm varsa ben de helal ediyorum.
Gayet iyi duygularla ve gzel bir ekilde ayrldm.
nallah herkes iin daha iyisi olur. Bu tr byk irketlerde kan deiiklii normaldir.
Alnt yaparak yantla
Yer mleri