Yatrm yaparken nelere dikkat etmeliyiz?
Ecele faydas olmayan duygu, kaybetme korkusu..
"Yanmdaki herhangi bir traderdan daha iyi deilim, sadece hatalarm kabul etmekte ve bir sonraki frsata ynelmekte daha hzlym."
George Soros
Favori hissem u irketin hisseleridir diyen yatrmclar duymusunuzdur. Nedenini sorduunuzda her alnda kazandn ifade etmekten teye mantkl bir aklamas yoktur. Baz yatrmclar alm olduklar hisse senetlerine veya am olduklar bir pozisyona adeta ak olurlar. Bu durum, karl bir ekilde sat zaman geldiinde kar realizasyonuna gitmelerine engel olarak, bir trl sat yapamamalarna neden olur. Buradaki balanma eilimine sahip olma etkisi diyorlar. Temelinde kayptan kanma yatyor. Yaplan aratrmalar yatrmclarn %80'inin sat kararn daha zor verdiklerini gsteriyor. Alm karar verilirken yatrmc en azndan aratryor, tiyo ile alm yapm olsa bile sonuta bir aratrma sreci yayor. Fakat sat zamanlarnda bu byle cereyan etmiyor. Sat kararn vermek, alm kararndan her zaman daha zor oluyor. Devreye kazanlan veya kaybedilen tutarn oluturduu stres ile duygusal tepkiler giriyor. Kazansanz dert, nk eldekini kaybetme korkusu var. Kaybetseniz o da dert. Kaybetmeyi kim sever ki?
Kayptan kanma, beyinde amigdalay aktive ederek korku dzeyinin artmasna neden oluyor. Esasen kayptan kanma duygusu zaman ierisinde geliiyor. Kiinin yetitii kltr, sahip olduklar, sahip olamadklar, evresinde gelien olaylar, kiiyi zamanla var olana sahiplenme ve elindekini kaybetmeme davranna itiyor. Elindekini kaybetme korkusu yaayan yatrmc, am olduu bir pozisyonu daha sk kontrol etmeye balyor. Eer profesyonel manada alm satm yapan biriyseniz, iiniz buysa bu yaptnz bir derecede mantkl olabilir. Anlk fiyat hareketlerine katlarak ksa vade al sat yapan bir yatrm stratejiniz var demektir. Fakat bahsettiimiz bu yatrmclara baktmzda, ya tutarsa mantna sahip olduklarn gryoruz. Hisseyi aldm, uzun vadeyi sevmiyorum, yle 10-15 gnlk bir vadeye sahibim diyen yatrmc bir bakmsnz, ya elindeki hisseyi en ufak fiyat hareketinde zarar edeceim diye satm veya fiyat toparlayacak beklentisi ile uzun vadeli yatrmc olmu. Burada ksa vadeli yatrmcy uzun vadeli yatrma zorla iten davrann altnda kayptan kanma yatmaktadr. Belki yatrmc bunun farknda deildir. Zarar ettike, maliyet dreceim diyerek riskini arttrr. nk kaybettiini kabullenmek istemez. Kaybettiini grmemek iin maliyetini drmesi gerekmektedir. Bilinsiz olarak paal yapma sreci balar. Bu noktada beklentileri artmaktadr ama elinde sadece gerekler kalmtr.
Gemite yaplan karl al-satlarn salad zgven de kayptan kanmay ortaya karan bir unsur olarak karmza kyor. Daha nce yaptm, kazandm. Bu ii bilmeseydim kazanamazdm. Evet, piyasa de balad ama deneyimlerim toparlayacana iaret ediyor. Tarzndaki sylemler, risk ynetim srecini baltalyor. "Hazr bir miktar d olmuken maliyet dreyim" Noktasna gelindiyse, yatrm artk kumar haline gelmeye balamtr. Kayplarn geri almak iin yatrmcnn att her adm, onu daha aaya ekmeye balar. Dn iddeti arttka yapt sert ilemler ve ald risk adeta bamllk haline gelir. nk artk bu yatrmcy, yatrmn kurallar deil, beyninde oluan kaybetme korkusu ve kazanma hrs ynetmeye balamtr.
Kayptan kanma, tecrbelerle ve eitimle zamanla trplenebilse de, maliyeti biraz fazla oluyor. Bu duygunun nne gemek iin, kii kendisini ve evresini tanyarak, evresi ile nasl bir etkileim yayor bunu renmelidir. Hepsinden nemlisi byle bir duyguya sahip olduunu kabullenmelidir. Deiim, kabullenmeyle balar. Trplenmesi gereken bu davrannz kabullenmemiseniz size hibir yatrm gurusu ya da uzman yardm edemez.
Eer pozisyonunuz negatif ynde ilerlemeye balamsa ve nceden bir strateji izmemiseniz. Dnmeye balamalsnz. Gerekten sizi u an bu pozisyonda tutan nedir? ndikatrleri mi gl duruyor? Trend izgisi mi krlmad? D hacimsiz mi gerekleiyor?
Belirlemi olduunuz stop seviyesine dtnzde hala satmyorsanz. Buradan tekrar acaba ykselir mi diye dnyorsanz. Mevcut zararnzn azalmasn beklerken, stopta satmamaya yani kayptan kanma duygunuza mantk aramaya alyorsunuz demektir. Kiinin kendisini kandrmas, bakasnn onu kandrmasndan daha ktdr. Hele birde inanrsanz, durum daha da vahim demektir. Siz bu zarardaki pozisyonunuzu, zarar ettiinizi kabullenerek satmadka emin olun bir sonraki pozisyonunuzu aarken mthi bir korku ile aacaksnz. Kaybetme korkusu sizi brakmayacak. Siz, bu korkunuzla yzleene kadar, deiim iin hazr olana kadar bu byle devam edecek.
Sizi negatif ynde besleyen zgvenden arnmanz gerekir. Yapm olduunuz analize gvenerek alm olduunuz pozisyon terse dtyse bunu kabullenmeniz gerekir. yi bir trader olabilirsiniz, ama piyasadan byk deilsiniz. Deiime ayak uyduran kazanr.
Genelde baarl yatrmclarda grlen, karl bir pozisyon sonrasnda, yeni pozisyonunda riskini arttrma eilimi de yatrm srecini baltalayan bir unsur olarak grlyor. Yatrmc, zaten kazandm, cebimde para var, piyasa iyiyken neden daha fazlasn kazanmayaym? Diye dnmeye baladnda, yeni at pozisyonlarda kaybetme olasl art gsterebiliyor.
Elindeki sermayenin azalmasndan korkan ya da kazandn piyasaya geri vermekten korkan yatrmc kayptan kanma davran sergilerken, kazandn daha fazla risk almaya ynelten yatrmclarda grlebiliyor. Sonuta bu davran biimlerinin anaforuna kaplmamak iin, doruluu denenmi, her piyasa koulunda sizi "karda uzun sre otur, zararda uygun yerden k" kuralna uyduracak bir stratejiye sahip olmanz gerektii ortaya kmaktadr. O stratejinin ilk adm stop ve iz sren stoplardr.
Ali Erkan Tanacolu
Originally Posted by hayat2000
Bir Anda Sabah Olmaz Ebeda 
Yer mleri