Tarihte Bugün

[metin]

II. Murad, Ýstanbul’u almak içim 1432’de þehri kuþatmýþtýr.
Tam son hücumu yapacaðý sýrada Padiþahýn küçük kardeþi Mustafa’nýn isyan edeceðini haber alýr kuþatmayý kaldýrýr. Mustafa henüz 12 yaþýnda küçük bir çocuktur...


Ýsyanýn Karaman ve Germiyan beylerinin hatta Bizans desteðiyle yapýldýðý düþünülmektedir.
Bursa’da baþarý elde edemeyen Ýsyancýlar Ýznik’i Mustafa’yý kullanarak karýþtýrmak istemiþlerdir.
Küçük Mustafa Bora’da Çandarlý Ýbrahim Paþa’nýn Saray’ýna giderek hükümet idaresine girer...

II. Murad Ýstanbul kuþatmasýný kaldýrýr. Ýznik’e gelir ve Þehzade Mustafa’yý Ýznik kapýlarýndan birinin dýþýndaki incir aðacýna asarak idam eder.

*Eyice, Semavi(1988) Ýznik Tarihçesi ve Eski Eserler. Ýstanbul Sanat Tarihi Araþtýrmalarý Dergisi Yayýnlarý. Sayfa 25

[metin]

Devlete baþkaldýrýp isyan edenler hakkýnda sorgu, soruþturma, mahkeme vesaire gibi iþler ile pek fazla vakit harcanmaz derhal infaz edilirdi.


17. yüzyýlda ayaklanmaya, askerî tesisleri basmaya veya devlete silah çekmeye kalkýþanlarýn âkýbeti Ýstanbul’un Eminönü semtinde kurulu olan “çengel”de son bulur, çengele geçirilen isyancýlar halkýn gözleri önünde yavaþ yavaþ can verirlerdi.

Sorgu, yargýlama, vesaire gibisinden iþler hemen tamamlanýr ve baþkaldýranlar “çengel”e gönderilirlerdi!

Çengel, 17. asýr Ýstanbul’unda, Eminönü Meydaný’nýn ilerisindeki Odunkapýsý Ýskelesi civarýnda kalýn kalaslardan yapýlmýþ kuleyi andýran bir idam vasýtasý idi. Âletin üst tarafýnda sýra sýra çengeller vardý ve devlete silâh kullanarak baþkaldýrmýþ olan eþkýya burada idam edilirdi.

mahkûmun elleri ve ayaklarý sýmsýký baðlanýr, cellâtlar mahkûmu makaralý iplerle çatýya kadar çeker ve bir anda çengellerin üzerine býrakýrlardý. Mahkûm düþme þekline göre baþýndan, boynundan, gövdesinden, karnýndan yahut bacaðýndan çengellerden birinin veya birkaçýnýn üzerine saplanýp kalýrdý.
Bazen derhal ölür, bazen de saatlerce ve hattâ günlerce feryâd ettikten sonra can verirdi
Ýstanbul halký da idamý seyretmek için akýn akýn çengel seyrine koþardý.

(Reþad Ekrem Koçu’nun “Ýstanbul Ansiklopedisi”nden).

[metin]

Size çengelde can veren isyancýlardan birinin, 17. asýrda yaþamýþ ve devlete baþkaldýrýp herkesi hayli uðraþtýrmýþ “Kara Haydar” ile oðlunun Eminönü’ndeki Odunkapýsý Ýskelesi’ndeki çengelde ve Parmakkapý’da kurulan daraðacýnda noktalanan kanlý öyküsü ile yaptýklarý fenalýklar hakkýnda yazýlan bir destaný anlatalým...

IV.Murad ve Sultan Ýbrahim zamanýnda yaþamýþ Kara Haydar adýnda bir eþkýya vardý. Anadolu’da seneler boyu yol kesip haraç almýþ, üzerine gönderilen askerleri her defasýnda bozguna uðratmýþ, þehirleri ve kasabalarý basýp önüne geleni daða kaldýrmýþ ve hem saraya, hem de halka illâllah dedirtmiþti.


Kara Haydar günün birinde nihayet yakalandý ve Odunkapýsý Ýskelesi’ndeki bu çengelde idam edildi...

Bu defa, oðlu Mehmed daða çýktý. Babasýnýn kanýný dava ediyor, onu ortadan kaldýranlardan intikam alacaðýný söylüyordu.

Mehmed, babasýna nisbetle “Haydaroðlu” diye biliniyordu ve yaptýklarý babasýna rahmet okutacak gibiydi. Zamanla iþi daha da ileri götürdü, Ýstanbul Sarayý’na haber yollayýp “Beni Anadolu’da sancakbeyi ilân etmezseniz Topkapý’ya kadar gelirim haaa!” demeye baþladý.

Haydaroðlu, yakalanmasý için gönderilen bütün birlikleri daðýttý ve talan sahasýný daha da geniþletti. Üzerine bir ara o zamanýn önde gelen devlet adamlarýndan olan Ýbþir Paþa yollandý, Paþa âsileri daðýttý.

Haydaroðlu daðlara kaçtý ama askerin, “Bu iþ halledildi, eþkiyanýn kafasý ezildi. Bir daha ortaya çýkamazlar” deyip geri dönmesi üzerine daðdan indi. Eskisinden daha da büyük bir çete kurdu ve iþini büyüttü. Artýk yol kesip kasabalardan haraç istemiyor, gidip büyük þehirlere saldýrýyordu.


Günün birinde kalkýp Afyon’u kuþattý, þehrin giriþindeki kýþlayý güpegündüz bastý, içerideki askerleri derdest edip götürdü ve götürdüðü askerlerden bir daha haber alýnamadý.

Kýþla baskýný, Ýstanbul’u karýþtýrdý. Saray ve devletin tepesindekiler, “Eþkiya artýk masum askeri de daða kaldýrmaya baþladý” diye konuþurlarken, Haydaroðlu Isparta’ya yürüdü ve bu defa orayý kuþattý.
Halk, þehre girmemesi karþýlýðýnda ne isterse alabileceðini söyleyince Isparta’nýn eteklerinde kamp kurdu ve içkinin su gibi aktýðý eðlencelere daldý.


Þehirdeki kuvvetler gecelerin birinde kampý bastýlar, Haydaroðlu serhoþ vaziyette yakalandý, adamlarýnýn çok az bir kýsmý kaçýp kurtulabildi, kaçamayanlar öldürüldü, Haydaroðlu hemen Ýstanbul’a yollandý ve 1649 ilkbaharýnda Parmakkapý’da ipe çekildi.

[metin]

Thomas Hobbes, (5 Nisan 1588 – 4 Aralýk 1679) 1588 Nisan Westport’ta dünyaya gelmiþ ünlü Ýngiliz siyaset felsefecisidir.

Leviathan, Thomas Hobbes’un devlet anlayýþýndan ortaya çýkan mutlak güce sahip iradenin hakim olduðu devlettir. Devleti yöneten irade neredeyse bütünüyle serbest olmalýdýr. Hükümdara koþulsuz itaat edilmesi gerekir. Sýnýrlandýrýlamaz ve isyan edilemez olan bu irade herkes için iyiyi saðlayacaktýr.


Hobbes'un Leviathan adlý eserinin Abraham Bosse tarafýndan çizilen, yaratýcý ve eserin muhtevasýný çok iyi yansýtan içkapak resmi.
Leviathan insanlardan müteþekkil, bir elinde kýlýç bir elinde meþale tutuyor ve þehrin, ülkenin düzenini muhafaza ediyor.

[metin]

Atatürk devrinin ötesini de okuyabilen bir liderdi. Daha 1920 yýlýnda birçok general ve sivil bürokratla birlikte meclissiz çok daha rahat karar alýp Millî Mücadele'yi yürütebilecekken kendisi ýsrarla, sürekli ikna etmek zorunda kaldýðý meclisin açýk kalmasýnda diretmiþti.

Kendisine yapýlan, meclisin yetkilerini askýya alma ya da meclis onayýndan geçirmeden emrivaki kararlar alma tekliflerini þiddetle reddetmiþ, milli baðýmsýzlýk yolunda milli egemenliði en iyi þekilde kullanmýþtý.

[metin]

1218’de Moðolistan’dan batýya doðru ilerleyen bir kervan, Harzemþahlarýn Otrar valisi Ýnalcýk tarafýndan durdurularak 450 tüccar ve 500 deveden oluþan kervan yaðmalanmýþtýr.

Bunun üzerine Cengiz Han, kervandaki mallarýn iadesini ve katledilen tüccarlar için Otrar valisinin kendisine gönderilmesini istemiþtir.
Fakat Harezmþah hükümdarý Alaaddin Muhammed elçileri öldürerek karþýlýk vermiþtir. Bunun üzerine Cengiz Han yaklaþýk 200.000 kiþilik bir orduyla 1219’da Harzemþah seferine çýkmýþtýr.

Yani aslýnda Cengiz Han’ýn batý seferi bir intikam gerekçesiyle baþlamýþtýr denilebilir. Bu sefer sonucunda Harzem þehirleri olan Otrar, Buhara, Semerkant ve Hocend þehirleri istila edilmiþtir.

[metin]

Moðollarýn Anadolu ve ortaasyada 100 yýl süren bu istilasý sonucunda, pek çok þehir tahrip olmuþ ve milyonlarca insan da katledilmiþtir.
iþabur’da 1 milyon 747 bin,
Merv’de 1 milyon 300 bin,
Herat’ta 1 milyon 600 bin
Baðdat’ta 800 bin kiþi katledilmiþtir.

Otrar, Buhara ve Semerkant’ta önemli katliamlar yapýlýyor.
Belh þehri kuþatmasý esnasýnda, 50.000’e yakýn alim, talebe ve hafýzý katlettirdiði, 200.000 insaný yere gömerek þehri tahrip ettiði bilinmektedir.

Anadolu’da da Erzurum, Erzincan ve Kayseri þehirleri savaþýlarak ele geçirildiði için halkýnýn çoðu katledilmiþ, Süryani tarihçi Ebu’l-Farac’a göre sadece Kayseri’de 10.000’e yakýn kiþi katledilmiþtir.

[metin]

Ýran'da Moðollarýn yarattýðý korku ortamýnda insanlar ölümü, ölüm korkusuna yeðleyecek konuma gelmiþler.
Ibnü'l-Esîr: "Inanmakta zorlanýyoruz, oysa Allah'ýn tüm kalplere yerleþtirdiði dehþet gerçekten tamdý." der.

Moðollar Ýran'a geldiðinde, "Ýran artýk korkudan titremiyordu; kelimenin tam anlamýyla felç olmuþtu."

Öyle ki tek bir Moðol atlý bir köye girip onlarca kiþiyi sýraya dizip hiçbir mukavemetle karþýlaþmadan kýlýçtan geçiriyor.

Arap tarihçisi Ýbn Esir’de dönem halklarýnýn Moðol korkusuyla ilgili þu rivayet geçer.
Bir Moðol, bir adama bekle geleceðim diyor. Adam korkusundan bir yere ayrýlamýyor.
Moðol bir kýlýç bulup geliyor ve adamý oracýkta öldürüyor.

Bu hadise, insanlarýn zihnindeki Moðol korkusunu ifade etmesi açýsýndan çarpýcý bir örnektir. Batý dünyasýnda Moðollara bakýþý da Ligeti’nin Bilinmeyen Ýç Asya’sýndan takip edebiliriz:
“Tatar geliyor! Bunlar insan da deðil, kana susamýþ, merhamet nedir bilmez ve sade öldürmekten, yok etmekten zevk duyan köpek baþlý canavarlardý!”