1911 NUR PASA NIN TRABLUSGARP SAVASI HATIRALARI
Nuri Lebda Kumandan olduktan sonra, hurma agacndan iki top yaptrms ve amcasnn kararghna gndermistir.
Bunlar hakiki toplarms gibi mevziye konarak, dsmann dikkatini ekmek ve ona beyhude cephane yaktrmak iin faydalar olmustur.
Trabluslular bu gibi toplara Abdsselm Topu derler.
Yerlilerin mezhebi Maliki oldugundan bunlarn bir Abdsselmlar vardr. Bir skntya ugradklar zaman Ya Allah Ya Muhammed diyecek yerde Ya Seydi Abdsselm derler
![]()
Ahmet Fehmi Trkan, anakkale - sarcaeli ky'nden
telgrafhanedeyken yle bir ey olmutu. aklmdayken anlataym.
Yavuz'la, Midilli kt bir akam boazlardan o ifreyi ben aldm. o, geile ilgili ifreyi miralay Talat Beye gtrdmde gzlerinden yalar akmaya balad. emir verdi:
-bu gece, lapseki'den kumkale'ye, gelibolu'dan seddlbahir'e kadar her taraf karanlk kalacak. gemiler d denize kacaklar. hibir k yanmayacak, dedi. ekledi:
-bu emri iki tarafa da telgrafla yaz.
seddlbahir'de yzba Kadir bey vard. iyi konuurduk. ona dedim ki: "gemiler geerken ben sana bildiririm. sen de dnerlerken bildirirsin."
o gece akam karanlndan bir saat sonra gemiler boazdan darya ktlar. zerlerinde hibir k yoktu. ylece sessiz ve karanlkta geip gittiler.
Kadir beye bildirdim gemilerin ktn. o gece sabaha kar iki gemimiz, yavuz ve midilli imroz adas'ndaki ingiliz karargahn bombalamlar. midilli bir torpile arpp batm...!
Osmanl deniz kuvvetinin Ege'deki tilaf Devletleri Donanmas'yla ak atmaya giremeyecei ve anca kk basknlarla rahatszlk verebilecei inanc glendiinde Amiral Souchon'un yerine atanan Koramiral Von Rebeur Paschwitz Yavuz, Midilli, Muavenet-i Milliye, Numune-i Hamiyet, Basra ve Samsun muhripleri ile ngiliz Donanmas'nn slendii Gkeada(mroz)'ya baskn yapmay dnd.
Yavuz ve Midilli asl baskna katlrken, dier gemiler gvenlii salamak iin Boaz'n giriinde bekledi. Paschwitz'in planna gre Yavuz artma at ile Mondros Liman'n bombalarken, Midilli de limann gneyinde konumlanp, kmak isteyen gemilere ate edecekti. Bu arada yolda Yavuz Kefalo'daki telsiz istasyonunu bombalayp iki bin tonluk nakliyeyi batrrken, Midilli de karadaki telsiz ve uak istasyonlarn tahrip etti.
Baskn annda Yavuz 'un nnde seyreden Midilli merte arprken aniden bir mayna arpt; mayn dmen ve makineyi kullanlamaz hale getirdi ve gemi hareket edemedi. Bu patlama etkisinde srklenirken ikinci, nc ve drdnc maynlar da patlad ve en son beinci maynda gemiyi terk emri verildi.
Gemi batarken kurtarma iin olay yerine gelen muhripler 475 kiilik gemi mrettebatndan 172 kiiyi ancak kurtarabildi. Yavuz mayn yaras alrken ngilizlerin HMS Raglan ve M28 monitrleri batrld. Midilli ise son seferini yapm oldu.
Yavuz, seddlbahir aklarndan dnerken, kadir bey telefonda hem alyor, hem konuuyor:
-Gemide bir hal var, sallanarak geliyor.
yavuz'un birka blmesi su alm. gelirken hepimiz sahile ktk. ar ar geliini takip ediyoruz. soandere'nin nlerinde bir dman tayyaresi yavuz'a ate etti. yavuz'da uaksavar toplaryla tayyareye ate atlar. bu arada kilitbahir'in zerindeki top da ate etti. tayyareler daldlar.
yavuz sol tarafndan yaralyd. yava yava geldi. kilitbahir'in nnden nara burnu'na yneldi. gitti. kyya batan kara yapt.
birka gn orada kald yavuz. dman tayyareleri gelip yavuz'a ate ederlerdi. 20 kadar tayyaresini grdm dmann ate ederlerken yavuz'a. Sonra yavuz'u istanbul'a gtrdler..
Yavuz ve Midilli Koramiral Rebeur-Paschwitz komutasnda anakkale Boaz'ndan ktlar. Rebeur-Paschwitz'un amac Filistin cehpesindeki tilaf Devletleri gemilerini kendi zerine ekerek Trk askerlerini rahatlatmakt. Boaz knda Yavuz, mroz (Gkeada) Deniz Muharebesi olarak adlandrlan atmada, Gkeada'da demirli duran ve kendilerini korumas gereken n-dretnotlar tarafndan korunmayan iki ngiliz sava gemisi HMS Raglan ve HMS M28'i gafil avlayarak batrd. Rebeur-Paschwitz daha sonra Mondros Liman'na saldrmaya karar verdi, orada ngiliz n-dretnotu HMS Agamemnon Trk gemilerine saldrmak iin istim alarak hazrlk yapyordu. Yolculuk srasnda Midilli birok mayna arparak batt, Yavuz da mayna arpmt. ngiliz destroyerleri HMS Lizard ve HMS Tigress'in takibi altnda anakkale'ye doru ekilen Yavuz, anakkale Boaz giriinde Nara Burnu dolaylarnda bilinli olarak karaya oturtuldu. ngilizler karaya oturmu olan Yavuz'a Kraliyet Donanmas Hava Kuvvetleri'nin 2. filosunun bombardman uaklaryla saldr dzenlediler ve iki isabet saladlar, ancak uaklarn att hafif bombalar gemiye ciddi bir hasar veremedi. Monitr tipi sava gemisi HMS M17 24 Ocak gecesi Yavuz'a topu atei at, ancak yalnzca on mermi attktan sonra Trk sahil bataryalarnn ateinden kamak zorunda kald. HMS M17'den sonra HMS E14 denizalts gemiyi batrmas iin grevlendirildi, ancak ge kalmt eski Alman n-dretnotu Turgut Reis Yavuz'u kurtararak stanbul'a kadar ekti. Yavuz ciddi bir hasar almt, bir kez daha gemi teknesini onarmak iin geici sandk barajlar kuruldu,[54] tamiratlar 7 Austos-19 Ekim aras srd.
Yavuz, Brest Litovsk Bar Antlamas imzalandktan sonra 30 Mart 1918'de Osmanl mtareke komisyonu yelerini tayan gemilere Odessa'ya kadar eskortluk yapt. stanbul'a dnnn ardndan mays aynda tekrar denize alarak Sivastopol'e vard, burada teknesi temizlendi ve tamir edildi. Yavuz ve birok destroyer 28 Haziran'da kalan Sovyet sava gemilerini enterne etmek zere Novorossiysk'e doru yola kt, ancak Trk gemileri vardklarnda Sovyet gemileri mrettebatlar tarafndan batrlmlard. Destroyerler blgede kald, Yavuz ise Sivastopol'e dnd. 14 Temmuz'da gemi kuru havuza aln ve savan sonuna dek orada kald. Sivastopol'deyken teknenin altndaki midyeler temizlendi. Yavuz daha sonra stanbul'a dnd, burada mayn hasarnn tamiri iin beton sandk barajlar kurularak 7 Austos-19 Ekim aras mayndan hasar gren ksmdan biri tamir edildi.
2 Kasm'da Alman donanmas geminin mlkiyetini resmi olarak Trk hkmetine devretti. Sevr Antlamas artlar gerei Yavuz'un sava tazminat olarak ngiliz Kraliyet Donanmas'na teslim edilmesi gerekliydi. Ancak Mustafa Kemal Atatrk nderliindeki Trk Kurtulu Sava dolaysyla Sevr Anlamas uygulanamad. Trklerin Kurtulu Sava'ndaki zaferi zerine 1923'te imzalanan Lozan Antlamas'nda ise yeni Trkiye Cumhuriyeti, Yavuz da dahil olmak zere Osmanl mparatorluu'nun donanmasnn byk bir ksmn elde tutmay baard.
Yer mleri