Tarihte Bugün

[metin]

Hasan Paþa, Osmanlý ordusunda erlikten mareþalliðe yükselen ender askerlerden biridir. Hasan Paþa’nýn en bilinen özelliði ise 20 Mayýs 1878’de Çýraðan Baskýný olarak bilinen darbeyi bir sopa ile önlemesidir.

Okuma yazmasý zayýf olduðu ve imzasý Arapça yedi ve sekiz rakamlarýndan oluþtuðu için kendisine bu lakap verilmiþtir. Beþiktaþ Karakol komutaný iken bir sopayla darbe giriþimini önlediði için paþalýk rütbesine kadar yükselir.

Ali Suavi, Ýngilizler’den aldýðý destekle Rumeli muhacirlerini etrafýnda toplar. Bunlar, 93 Harbi’nde yurtlarýndan olmuþ, zor günler geçirmiþ cahil insanlardýr. Bu grup Çýraðan Sarayý’ný basýp II. Abdülhamid Han’ý tahttan indirmek ister. Yerine geçirecekleri ise V. Murad Han’dýr.


Darbeciler Ali Suavi tarafýndan bir oldu bittiye getirilerek Çýraðan’a denizden çýkarlar. Hasan Paþa o sýralarda henüz Beþiktaþ Muhafýzý deðildir. Olay anýnda Beþiktaþ muvakkithanesinin (namaz vakitlerinin ayarlandýðý yer) karþýsýndaki berberde týraþ olur. Çýraðan’dan gelen silah seslerini duyunca týraþýný yarýda býrakýp, saray giriþine koþar. Ne yapacaðýný þaþýrmýþ halde kapýyý tutan görevli Zeybek Mehmed’e, “Neler oluyor” diye sorduðunda þu cevabý alýr: “Ýçeri gir de neler olduðunu görürsün.”

Üzerinde silahý olmadýðýndan, az ilerde gözüne iliþen zaptiye erine peþinden gelmesini söyleyerek, ani bir kararla kapýcýnýn elindeki sopayý kapmasýyla içeri dalmasý bir olur. Bu arada karakola haber verilmesini tembihler.

Ýçeri girdiðinde Çýraðan Sarayý’nýn harem kýsmýndan gelen “Sultan Murad çok yaþa” naralarýný duyar. Darbeci grup ise Murad Han’ý ortalarýna almýþ baðrýþýr durumdadýr. Hasan Paþa, grup tam önlerinden geçerken birdenbire doðrulur ve elindeki sopayý kaldýrarak Murad Han’ý kolundan çekiþtiren ve en çok baðýran seyrek sakallý adamýn kafasýna indirir. Bu þahýs baskýn iþini tertipleyen meþhur Ali Suavi’dir.

Olay hakkýnda Hasan Paþa’dan bilgi alan Sultan Abdülhamid Han, bu önemli hizmetini gayet basit bir iþmiþ gibi anlatmasýndan çok hoþlanýr. Paþa, daha sonra da müþir rütbesi ile Beþiktaþ Karakol komutaný olur.

Daha öncesinde gençken yaþanmýþ bir olayý daha vardýr.

Hasan Paþa ile II. Abdülhamid Han arasýnda arasýnda geçer bu olay.
Geleceðin padiþahý Þehzade Abdülhamid ki, kimse o günlerde onun padiþah olacaðýný aklýna bile getirmez;
zira ikinci veliahttýr, genellikle Hacý Osman Bayýrý’ndaki Kudrettepe Köþkü’nde oturur.
Bir gün Balmumcu Çiftliði’ne at üzerinde giderken yolunun üzerine muhafýz neferlerden biri çýkar:

– Yassah hemþerim!..
Veliaht Abdülhamid sert bir tavýrla, “Tanýmadýn mý beni? Ben, ikinci veliahtým” diye çýkýþýnca, aldýðý cevap ilginçtir:
– Veliaht, meliaht dinlemem. Ben padiþahýn adamýyým, bir tek onu tanýrým!..

[metin]

Fransa kralý XIV. Louis tarafýndan 1699-1703 tarihleri arasýnda Osmanlý Ýmparatorluðu na keþif gezisine gönderilen Paul Lucas, seyahatnamesinde peribacalarýnýn insan yapýsý olduðunu yazmýþ.
Batýlýlar bunlarýn insan yapýsý deðil, doðal oluþumlar olduðunu çok sonra anlayacaktý.

[metin]

Paul Lucas 1699-1703 yýllarý arasýndaki gezisini seyahatname olarak yayýnlamýþ.
Kitap oldukça ilgi görmüþ. Defalarca ilave baský yapmýþlar
Kitabýnda gezi esnasýnda kendi çizdiði karakalem resimlere de yer verip eserini zenginleþtirmiþ.
Bu resimlerden biride Ankara... O dönem böyleymiþ demek ki..

[metin]

Dopdolu bir fotoðraf.
Duvarda Melek ve Elhamra sinemalarýnýn ilanlarý ve tam çýkaramadýðým birkaç film adý.
Dikkat ederseniz Arap alfabesiyle Latin harfleri birlikte kullanýlmýþ.
Resmin kaynaðý, 12 Ocak 1929 tarihli Illustrated London News.
Yani Harf Ýnkýlâbý’nýn ilk zamanlarý.
Demek ki bazý fanatiklerin dediði gibi bir gecede cahil kalmamýþýz.
Yeni alfabeye geçiþ süreci yaþanmýþ..

[metin]

19. yüzyýlýn sonlarýnda, o zamanki Ýstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin Müdürü Osman Hamdi Bey tarafýndan Sidon (þimdi Saida, Lübnan) Krallar Nekropolü’nde yapýlan kazýlarda ortaya çýkarýlan ve üzerinde Büyük Ýskender’in tasviri olduðu için “Ýskender Lahdi” olarak adlandýrýlan lahit, gerçekte Ýskender’e ait deðildir.



Üzerinde herhangi bir yazýt olmadýðý için kime ait olabileceði konusunda ancak tahminler yürütülmüþtür. Bugün için en güçlü olasýlýk, lahdin, Sidon’un son kralý Abdalonymos’a ait olabileceðidir. Abdalonymos, tahta geçmesini Ýskender’e borçluydu. Pentelikon mermerinden yapýlmýþ olan lahit, M.Ö. 4. yüzyýlýn son çeyreðine tarihlendirilmektedir.

Yüksek kabartmalý ve boyalý olan lahdin uzun kenarlarýndan birindeki kabartmalarda Hellenlerin Perslerle olan savaþý Gaugamela Savaþý ?) tasvir edilmiþtir. Sahnenin en solunda, baþýnda aslan postuyla ve þahlanmýþ olan atýnýn üzerinde Ýskender yer almakta olup mýzraðýný öndeki Pers süvarisine fýrlatmak üzeredir. Benzer sahne, yani iki atlý figürün mücadelesi bu kez sað uçta tekrarlanmaktadýr. Burada bir Makedonyalý süvari þahlanmýþ atýyla yine bir Pers’i öldürmektedir. Dolayýsýyla sol uçtaki Ýskender ile sað uçtaki Makedonyalý bir simetri oluþturarak, sahneyi âdeta bir çerçeve içine almaktadýrlar. Sahnenin geri kalan orta kýsmýnda ise Hellenlerle Persler arasýndaki þiddetli mücadele betimlenmektedir.

Lahdin öteki uzun yüzünde av sahnesi yer almaktadýr. Sahnenin sol tarafýnda aslan avý, sað tarafýnda geyik avý resmedilmiþtir. Aslan avýndaki atlý figürlerden birinin (soldaki) Ýskender, onun önündeki aslana saldýran Pers kýyafetli atlý figürün ise Abdalonymos’u temsil ettiði düþünülür.

Lahdin dar yüzlerinden birinde bir savaþ sahnesi, diðerinde bir pars avý tasvir edilmiþtir. Lahit kapaðýnýn dar yüzlerindeki alýnlýklarda savaþ sahnesi yer almaktadýr.

[metin]

Mezopotamya'da Bir Cinayet Davasý


Mezopotamya'daki dört bin yýllýk bir cinayet vak'asýnýn kayýtlarý çarpýcý bir þekilde günümüze kadar hiç bozulmadan gelmiþtir. Yýllarca yapýlan arkeolojik kazýlar, vak'ayý ayrýntýlarýyla anlatan çeþitli nüshalarý ve çivi yazýsý kil tabletleri ortaya çýkarmýþtýr. Kurbanýn, bu uygarlýðýn en önemli tanrýlarýndan Enlil’in baþrahiplerinden Lu-Ýnanna olmasý ve cinayetin kutsal þehir Nippur’da iþlenmesi göz önüne alýndýðýnda, kayýtlarýn kopyalanmasý anlaþýlýrdýr. Davanýn açýldýðý dönemde Nippur, binlerce yýldýr mesken tutulagelmiþ bir yerleþim yeridir.

Asýl mesele seks olsa da suçlama nedeni cinayetti. Suçlananlar azat edilmiþ iki eski köle, bir erkek köle, bir de Lu-Ýnanna’nýn dul karýsý Nin-Dada’ydý. Suçun ciddiyeti ve kurbanýn yüksek konumu göz önüne alýndýðýnda dava ilk olarak yakýnlardaki Isin’de bulunan krala aktarýldý. Kral davayý iyice inceledikten sonra dokuz üyeli Nippur Meclisi’ne havale etti.

Dava meclise geldiðinde, hiç kimse ne Lu-Inanna’nýn üç erkek zanlý tarafýndan öldürüldüðünden þüphe ediyor, ne de yaptýklarýný Nin-Dada’ya anlattýklarýndan kuþkulanýyordu. Geriye kalan en önemli nokta ise Nin-Dada’nýn neden hemen katilleri yetkililere teslim etmediðiydi. Bunun yerine kayýtlar “aðzýný açmayýp örtbas etti,” diyor. Cinayete o da mý karýþmýþtý? Eðer öyleyse, kazýða oturtularak infaz edileceði kesindi. Eðer öyle deðilse, aðzýný açmamýþ olmasý nasýl bir suç olabilirdi?

Öncelikle, biraz hukuk: Mezopotamya’da, özellikle de iþin içinde seks varsa, baþkalarýnýn kötü davranýþlarýný bildirmemek yasaktý. (Fahiþelerin peçe takmasýna izin verilmeyen Asur’da da durum farklý deðildi; eðer bir adam bir fahiþenin peçe taktýðýný görüp de bildirmemiþse kýrbaçlanýr, baþýna at yularýna benzer bir ip dolanýr ve alay edilsin diye þehirde dolaþtýrýlýrdý.) Mezopotamya’da garsonlardan içki içen müþterilerin konuþmalarýna kulak misafiri olmalarý istenirdi. Þayet suç teþkil eden bir þeyi duyduklarý halde bildirmezlerse, ölüm cezasýna çarptýrýlýrlardý. Zina, en azýndan kadýnlarýn iþlediði, aðýr ceza gerektiriyordu. Kocasýna karþý entrika çeviren sadakatsiz kadýn en feci cezaya çarptýrýlýrdý: Uzun bir direðe baðlanarak halkýn gözü önünde yavaþ yavaþ ölüme terk edilmek.

Nin-Dada’nýn katillerden herhangi biriyle cinsel iliþkiye girdiði veya kocasýnýn öldürülmesinde payý olduðuna dair herhangi bir kanýt yoktu. Meclis’in önünde iyi savunulsaydý, davadan kurtulabilirdi. Fakat “sözde” avukatlarý daha kötü bir iþ çýkaramazlardý. “Zayýf kadýn” savunmasý yaparak, Nin-Dada’nýn çok çaresiz ve kolayca gözdaðý verilen biri olduðu için sessiz kalmaktan baþka çaresinin kalmadýðýný söylediler. Sanki bu sav yeterince beceriksizce deðilmiþ gibi, daha da ileri giderek cinayete karýþmýþ olsa bile “bir kadýn olarak… yapacak baþka bir þeyi olmadýðý için,” masum sayýlmasý gerektiðini savundular.

Aradan dört bin yýl geçtikten sonra, uzun zamandýr ölü bir dilden yapýlan tercümede, Meclis’in verdiði tepkinin öfkesi tabletlerden kor gibi yükselmektedir:

Kocasýna deðer vermeyen bir kadýn, kocasýnýn bir düþmanýný tanýyor olabilir… O düþman da kadýnýn kocasýný öldürebilir. Daha sonra bunu kadýna bildirebilir. Bu durumda kocasýný öldüren kadýn deðil midir? Hatta kadýnýn suçu adamý fiilen öldürenlerin suçundan daha aðýrdýr.

“Tanýmak” sözcüðünün Sümercedeki karþýlýðý ayný zamanda “seks yapmak” demektir ve Nin-Dada’nýn kocasýnýn öldürülmesinden sonra sessiz kalmasý bu bilgiye ne denli aolduðuna Meclis’in ikna olmasýna yetmiþti. Meclis, kadýný zayýf görmeyi bir yana býrakýn, cinayetin intikamýný almak için her tür gözdaðýna cesurca karþý koymasý gerektiðine kanaat getirmiþti. Nin-Dada ölüm cezasýna çarptýrýldý.

Sözün kýsasý, Mezopotamyalý bir karý kocanýn kýsa hayatlarý ve ölümlerinde adam bilinmeyen bir nedenle, kadýn da kocasýnýn anýsýna saygýsýzlýktan öldürülmüþtü. Onlar çoðumuzun bilmediði ve üstelik uzmanlarýn da pek anlamadýðý bir dünyada yaþýyorlardý

NOT: 2003 yýlýnýn Mart ayýnda ABD ve müttefik askerleri Irak’ý iþgal ettiðinde, Nippur arkeolojik höyüðü Basra ile Baðdat þehirleri arasýndaki savaþ bölgesinde bulunuyordu. Nippur’da yapýlan meþakkatli çalýþmalardan sonra bulunan Sümer belgelerinin yüzde 80’i neredeyse yok olmuþtu. ABD iþgalinden saatler sonra Nippur höyüðü, karaborsada satmak için deðerli þeyler arayan yaðmacýlarýn akýnýna uðradý. Bu açgözlü çapulculuðun hem Irak’ýn mirasýna hem de ortak tarihimize dair anlayýþýmýza verdiði zarar tarif edilemez.

[metin]

1. Dünya Savaþý hemþiresi ve eðitimli köpeði.
Köpekler, yaralýlarý tespit etmesi ve ettiðinde de havlayarak haber vermesi için eðitilmiþti.

[metin]

1.Dünya Savaþý sýrasýnda uçaklarýn kuyruk niþancýlarýnýn eðitim süreci...
Niþancý adaylarý eðitimler sýrasýnda ray üzerinde hareket eden platformdaki makineli tüfeði kullanarak, yine ray üzerinde hareket ettirilen maket uçaklarý vurmaya çalýþýyorlardý.