1995 Kardak Krizi
Yl 1995. 25 Aralk gn Trkiye bandral bir yk gemisi Kardak kayalklarnda karaya oturdu. Trkiye’de kizce, Yunanistan’da Limnia olarak bilinen iki kk kayadan oluan bu toprak paras toplam 40 dnm yani 0,4 kilometre kare. zerinde yerleim yok. Kime ait olduu konusunda Kardak zelinde belli bir anlama yok.
Bodrum'un 3,8 mil andaki kayalktan gemiyi kimin kurtaraca tartma konusu oldu. Sonra gemi zaten kendi olanaklaryla kurtuldu.
Dnemin Yunanistan eski Dileri Bakan Theodoros Pangalos, o gn olanlar BBC’ye yllar sonra yle anlatyor:
"Deniz Ticaret Bakan tarafndan uyarlmtm. Beni arad ve bir Trk kargo gemisinin mia adalar civarnda karaya oturduunu syledi. Yardm teklifinde bulunmamz nerin dedim. Sonra Noel'e denk gelen o gn beni aradlar ve kaptann Trk yetkililerle konutuunu ve 'Trkiye snrlar iinde olduu iin bizim desteimizi istemediini' sylediler. Ben de 'Tamam' dedim, 'Boulmasna izin vermeyin ve beni gelimelerden haberdar edin'… Bir sorun ksn istemiyordum.
“Sonra gemi kendi motoruyla kurtuldu ve bizim yardmmza ihtiyac olmad. Bu blgenin deniz snrlar yok, iki lke arasndaki hibir anlamayla da belirlenmemi…"
Ayn haberde dnemin Trkiye Dileri Bakanl mstear Onur ymen ise olay Yunanistan trmandrd diyor.
Kardak Krizi nasl balad?
Ocak boyu karlkl aklamalarla sren gerginlik 1996 Ocak ay sonunda kriz haline geldi ve iki tarafn askerleri kar karya geldi.
Krizi trmandran her iki lkeden adaya kp bayrak diken sivillerdi.
26 Ocak 1996 gn, Kardak’a en yakn ada olan Kalimnos (Kilimli) Adas papaz, belediye bakan yardmcs ve ocuklarn Kardak Kayalklar'na kt ve bayrak dikti. Onur ymen’in ifadesindeki vurgu bu nedenle.
27 Ocak gn Hrriyet Haber Ajans zmir Brosu'ndan Aykut Frat ve Cesur Sert, Kanal D kameraman Osman Korkmaz ve pilotlar Kemal Sler, Kardak’ grntlemek iin havaland. Kendi ifadelerine gre kayalkta Yunanistan bayran grnce hava koullarnn olumsuzluuna aldrmadan ini yaptlar. Yanlarnda Trkiye bayra vard, Yunanistan bayran indirip diktiler. Bunlar yaparken fotoraflarn ekip haber yaptlar. Haber yaynlannca gerilim daha da artrd.
Yunanistan askerleri iki kayalktan douda olanna kt. 30 Ocak gecesi Trkiye SAS komandolar batdaki Kardak kayalna kt. Kayalklarn iki tarafnda iki bayrak dalgalanyordu.
30 Ocak' 31 Ocak'a balayan gece Yunanistan’n blgedeki helikopteri dt. kiilik mrettebattan kurtulan olmad. Yunanistan taraf helikopterin Trkiye tarafndan drldn iddia etti. Trkiye taraf hava artlarnn kt olduu, bu nedenle dtn ne srd. Kardak'ta iki tarafn askerlerinin birbirlerine ate at iddialar seneler iinde eitli kereler iddia edildi.
Kriz ABD Bakan Bill Clinton'un iki tarafa at telefonlar; Amerikan delegesi Richard Holbrooke ile NATO Genel Sekreteri Javier Solana’nn araya girmesiyle zld. Kardak gndeme geldii gibi hzla kverdi.
Sorunun tarihi arka plan
Osmanl mparatorluu’nun yaklak 400 yl ynettii Rodos ve 12 Ada*, Nisan-Mays 1912’de talya ile Osmanl Devleti arasndaki Trablusgarp Sava srasnda talyanlar tarafndan igal edildi.
Balkan Savalar srasnda Ekim-Kasm 1912’de dier Ege Adalar da Yunanistan tarafndan igal edildi. Birinci Dnya sava sonunda Ege Adalar’nn kime ait olduu, 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlamas ile belirlendi. Bu antlamann 15. maddesi Rodos ve 12 Ada ile Meis’i talya’ya brakt. 12. maddesi de Gkeada ve Bozcaada dnda kalan Ege Adalar’n askerden arndrlmak artyla Yunanistan’a brakt.
kinci Dnya Sava’nda sonras 10 ubat 1947’de talya Paris Antlamasn imzalad. Bu antlamayla 12 Ada silahszlandrlmak artyla Yunanistan’a brakld.
Bu antlamalar iki lke arasndaki sorunlar tam olarak zmedi, diplomatik, ticari ve siyase sorunlar sryor. Bu konunu ayrnts uzun. Dileri Bakanl’nn bu konuda hazrlad be maddelik zet konuyu merak edenlere bilgi verecektir.
21 yl nce Kardak’ta asl mesele
1996’da asl mesele 40 dnmlk kayalklarn kime ait olduu deildi. Dnemin Yunanistan Dileri Bakan’nn BBC’ye verdii yanttan anlalaca zere Figen Akat’n batmasn engellemek yeterli olacakt. Ancak yaklak 1 ay sonra iki tarafn askerleri kck iki kayalkta ellerinde silah birbirlerini lyordu.
Mesele iki lkenin de o srada i siyasetindeki krlgan bir dnem yayor oluuydu.
Yunanistan'da neler oluyordu?
Avrupa Birlii ile Trkiye 31 Aralk 1995 gn Gmrk Birlii anlamas yapt. Yani ki taraf ticari rnlerini herhangi bir gmrk kstlamas olmakszn satlabilecekti. Bu gelime Yunanistan’da ciddi tartmalara neden oldu.
Dnemin Babakan Andreas Papandreu (Yorgo Papandreu'nun babas), Panhelenik Sosyalist Hareket'in (PASOK) lideriydi. 1988’de Turgut zal ile Davos’ta bir araya gelmi ve iki lke arasndaki yumuama siyasetini benimsemiti.
Ama PASOK asndan iler iyi gitmiyordu. nk Figan Akat yk gemisi Kardak’ta karaya oturmadan yaklak bir ay nce Papandreu bbrek yetmezlii ve kalp rahatszl nedeniyle hastaneye kaldrld.15 Ocak 1996’da salk nedenleriyle Babakanlktan ekildi. lkede ciddi bir siyasi kriz vard. lke yeni seimlere hazrlanyordu. Ar saclar PASOK’un Trkiye ile bar siyaseti zerinden propaganda yapyordu.
lkeyi seime kadar gtrme grevi PASOK’un bana geen Kostas Simitis’e kalmt. Aslnda bar yanls olan –ki bunu 1999 Marmara Depreminde daha sonra gsterme frsat bulacakt- Simitis i politikada skk durumdayd ve Kardak Krizi’nin ortasna dmt.
Ayn anda Trkiye’de neler oluyordu?
O srada Trkiye’de de siyasi bir kriz yaanyordu. Trkiye’de 24 Aralk 19965’de seimler yaplmt. Refah Partisi oylarn 21,4’n alarak seimden galip kmt ancak tek bana hkmeti kuramyordu. Partiler aras koalisyon grmeleri sryordu. Babakanlk koltuunda hala Doru Yol Partisi lideri Tansu iller oturuyordu ve siyasi krizi iyice byten cmleyi iktidarda olduu sre boyunca yapt gibi pervaszca syleyivermiti: “O bayrak inecek, o asker gidecek”. iller’in ve Doru Yol Partisi’nin siyasi etkinlii hzla azalyordu.
2017 Kardak gerilimi
29 Ocak 2017 Orgeneral Akar Kardak’ta
Genelkurmay Bakan Orgeneral Akar, Aksaz Deniz s Komutanl ve Donanma Komutanlna bal gemilerde inceleme ve denetlemelerde bulundu. Denetleme srasnda Kardak Kayalklar blgesinde Deniz Kuvvetleri Komutanlna ait 2 hcumbotla gitti.
Yunan botunun, Orgeneral Akar'n Kardak'a girmesini nlemeye alt iddia edildi.
Yunanistan Savunma Bakanl aklamas
Yunanistan Savunma Bakanl, Orgeneral Hulusi Akar'n Kardak Kayalklar'n ziyaretine ilikin bir aklama yapt.
"29 Ocak gn saat 11.00'de bir Trk sava gemisi ve iinde zel kuvvetlerin olduu iki ime bot mia adasna yaklat ve 7 dakika orada kalarak Yunan karasularn ihlal etti. Yunan taraf olarak blgede sahil gvenlik kuvvetlerinin gemileri bulunuyordu. Ayn zamanda Deniz Kuvvetlerinin de bir gemisi Trk gemilerini takip etti. Trk gemileri Yunan karasularna girdikten sonra hemen gerekli tedbirler alnd ve uyarlarda bulunuldu. Trk gemileri blgeden ayrlarak Bodrum istikametine yneldi”.
1 ubat 2017 Yunanistan Savunma Bakan Kardak’ta
Yunanistan Savunma Bakan Panos Kamenos, sabah erken saatlerde Kardak kayalklarnn deniz blgesine elenk brakt.
Yunanistan her yl 30 Ocak’ta Kardak kayalklarna gelerek, 1996 ylnda kriz srasnda den helikopterde len Yunanistan askeri iin anma treni dzenliyordu. Bu yl 29 ubat’ta Hulusi Akar’n Kardak’a 29 ubat’ta gitmesi zerine Yunanistan askeri birlii bu yl kayalklara uramamt. Ancak Trkiye basnnda Akar'n yolunun kesilmeye alld yazld.
ki lke botlar nbette
Trkiye Sahil Gvenlik Komutanlna bal bir sava gemisi ile iki hcum bot Kardak Kayalklar’nn Trkiye tarafnda; Yunanistan tarafnda ise Yunanistan Sahil Gvenliine ait bir bot nbet tuttu.
Trkiye sahil gvenlik ua alak uu yapt
Trkiye Sahil Gvenlik ua Yunanistan Savunma Bakan’nn ziyareti sonras Kardak kayalklarn zerinde 6 kez sorti yapt. Bunun zerine gerilim yeniden artt. Yunanistan Sahil Gvenlik botu Trkiye karasularna girdi. Trkiye Sahil Gvenlik Komutanlna ait bir sava gemisi ve iki hcum bot tarafndan n kesildi. Yunanistan botu kendi su snrlarna ekildi.
Bugn neler oluyor?
Karlkl aklamalar ise 21 yl ncesini anmsatyor. Bir tek birilerinin gidip adaya bayrak dikmesi kald.
Asl mesele her iki lkedeki i siyasetin skm olmas.
Trkiye ile balayalm.
Anayasa deiiklii teklifini referanduma alelacele tayan AKP iktidar, grnen o ki olas bir yenilgiden endie ediyor. Teklif Cumhurbakan’nda; ancak bir trl imzalayp, kampanyaya balayamyor.
1 ubat gn Cumhurbakan srpriz bir biimde Babakan makamna ard. Grmenin detay bilinmiyor. Ardndan bugn 5 ubat’ta bir kez daha ard.
Babakan bu grmeden nce stanbul’da Fikirtepe Kentsel Dnm Projesi Temel Atma Projesi’nde Cumhurbakanl sistemine neden evet dediklerini anlatmaya alt. Ama nedenleri, kimlerin hayr dedii zerineydi. zetle tm muhalefet hayr dedii iin evet dediklerini sylemi oldu. Ksacas “i ve d dmanlar” polemii zerinden referandum almas yapacaklarn gstermi oldu. “D dman” eksiklii yaanyor olsa gerek, Trkiye’nin srekli yedekte beklettii Yunanistan krizi yine gndeme geldi.
Yunanistan’da da durum benzer. Yunanistan kredi anlamalarndan doan ekonomik krizin etkilerini hala yayor. SYRIZA’nn koalisyon orta milliyeti Bamsz Yunanlar (ANEL) lideri u an Savunma Bakan olan Panos Kammenos. Ve Yunanistan tarafnda gerilimi artran aklamalar ondan geliyor. Kammenos bir Yunanistan milliyetisi ve 1996 Kardak Krizi ile yakndan ilgili. Greve geldiinden beri her yl dnmnde den helikopterdeki Yunanistan askeri iin kayalklara elenk brakyor.
Szn z Kardak Krizi her iki lke tarafndan i siyasetinde kriz olduu dnemlere denk geldii srece yeniden yeniden oynanacak bir koz olarak masada tutuluyor.
Alnt yaparak yantla
Yer mleri