Tarihte Bugün

[metin]

Osmanlý'da harp oyunlarý, dönemin düþman ülkesine göre kýyafeti giydirilen mankene doðru hücuma geçen askerler, kalkana vurduktan sonra diðer eldeki kum dolu torbanýn, dönerek kendilerine çarpmamasý için ustaca bir manevra yaparak atýn terkisinden aþaðý doðru kayarak eðilip geçerlerdi..

[metin]

Zeynelabidin Taðýyev, 25 Ocak 1821 - 1 Eylül 1924


Azerbaycan'da, Rus Ýmparatorluðu'nun ve Dünya'nýn ilk petrol sanayiinin doðmasýnda ve geliþmesinde önemli rol oynamýþ Azeri iþ adamý ve hayýrseverdir
Yoksul bir ailede doðan ve erken yaþlarda iþ hayatýna atýlan Taðýyev, ülkenin petrol zenginleri arasýnda yer almýþ ve devrin en önemli sermayedarlarýndan birisi olmuþtur. Hiç öðrenim görmemiþ, okuma yazma dahi bilmeyen biridir ancak ülkenin sosyal, iktisadi, eðitim ve kültür alanýndaki meseleleriyle yakýndan ilgilenmiþti
Hayýrsever iþ adamý, Bakü’de yerli petrol zenginlerini, iþadamlarýný çevresine toplayarak Bakü’nün geliþmesi için pek çok projeye önderlik etmiþ; bu projelerin gerçekleþmesi için kendi parasal kaynaklarýný kullanmýþ ve Petersburg’daki çarýn direnicini kýrmak için mücadele etmiþtir.


Taðýyev, Müslüman öðrencilerin Rusya’nýn çeþitli yerlerinde yüksek öðrenim görmeleri için sayýsýz burs verdi. Neriman Nerimanov, Memmed Emin Resulzade onun burslarýndan yararlananlar arasýndadýr. Bakü’de ilk tiyatro binasýný yaptýrmasý;


Merdekân’daki Baðcýlýk ve Þarapçýlýk Okulu’nu kurmasý; Bakü’deki ilk kýz okulunu (Güney Kafkasya’da yegane kýz okulu idi) kurmasý eðitim ve kültür hayatýna yaptýðý önemli katkýlarýndandýr.

Gençliðinin ilk dönemlerinde, duvar ustalýðý, inþaat kalfalýðý ve müteahhitlik yaptý. 1870'te iki kazanlý gaz yaðý fabrikasý satýn aldý Ortaklarý ile beraber 1873'te devletten toprak satýn alýp bu topraklarda petrol aradý. Ýki yýlýn sonunda arazisinde petrol bulunmasý sonucu Azerbaycan’ýn en zenginleri arasýna girdi. 1877 yýlýnda T.Z. Tagiyev Ticaret Evi'ni kurarak sondaj, üretim, petrolün taþýnmasý gibi birçok alanda çalýþmalara baþladý.[7]


Eðitim, kültür, yayýncýlýk ve þehircilik alanýndaki faaliyetlerine bu yýllarda baþlayan Taðýyev, Bakü’de ilk tiyatro binasýný yaptýrdý (27 Kasým 1883’te açýlan bina günümüzde Müzikal Komedi Tiyatrosu’nun binasýdýr).
1889’da atlarýn kullandýðý demir nakliye yolunu (konka) faaliyete geçirdi ve böylece Bakü’nün yeþillendirme faaliyetleri baþladý.
1895 ve bazý kaynaklara göre 1896 yýlýnda Merdekân’da Baðcýlýk Okulu’nu açtý.
1895'te Rusya Türkleri’nin ilk gazetesi Kaspi’yi satýn aldý ve baþýna Alimerdan Topçubaþov’u getirdi. Rusça yayýmlanan Kaspi, 1903’e kadar Azerbaycan aydýnlanmasýný temsil eden tek gazete olarak kaldý.

Taðýyev bilinmeyen bir nedenle petrol kuyularýný, taþýma filosunu, petrol depolarýný, demiryolu taþýma cenderelerini 1897’de bir Ýngiliz þirketine satarak petrol çýkarma iþini býraktý. Bu tarihten sonra petrol pazarlama ve dokumacýlýk iþi ile uðraþtý.


Bakü’de bir dokuma fabrikasý kurmak için baþvuran Taðiyev, izni 3 yýlda alabilmiþti. Nihayet fabrika inþa edildiðinde Azerbaycan için yeni bir sanayi kolu ve gelir kaynaðý doðmuþ oldu. Çok sayýda iþçiye istihdam olanaðý saðlayan fabrika, Moskova ve Lodz firmalarý ile rekabete girdi. Kýsa bir süre sonra kundaklanmak istendi ise de yangýn, itfaiye ve iþçilerin yardýmýyla büyümeden söndürüldü. Taðýyev, fabrikasýndaki iþçilere büyük önem verdi. Bütün iþçilere sýcak su ve aydýnlatma tesisatý olan lojmanlar yapýldý. Okul, mescid, revir açýldý


Ülkedeki ilk kzý okulu olan Ýmparatoriçe Aleksandra Fyodorovna adýna Rus-Müslüman Kýz Mektebi Taðýyev’in yoðun gayreti ile 1901’de açýldý. Bu okul, Taðýyev’in Okulu olarak tanýndý.

Hazar'da en büyük taþýma þirketi ise Hazar Taþýmacýlýk'ta büyük hisse sahibi olan Tagiyev, 1904 yýlýnda Kür—Hazar isminde yeni bir taþýmacýlýk þirketi kurdu. Rusya'nýn en büyük þirketlerinden olan Kafkas Merküri ve Þark Cemiyeti þirketleriyle rekeabet girdi. Gemi Sahipleri Birliði’ni kurdu, limanlara köprü, ambar yapýmý ile ilgilendi.

Hazar Denizi’inde balýkçýlýða da yatýrým yaptý. Deniz balýk yataklýðý yapan nehirleri satýn aldý ve Daðýstan’a bir soðuk hava deposu yaptýrdý.


Taðýyev’in kurduðu Bakü Ticaret Bankasý 1914’te faaliyete geçti.
Doðu Anadoluda yaþanan Rus iþgalinde yetimlerin ve muhtaçlarýn Bakü’ye nakli ile onlarýn her türlü iaþesinde aktif rol aldý. Ayný þekilde Bakü’deki Nargin adasýna getirilen Türk esirlerinde her türlü ihtiyacý ile ilgilendi. Cenazelerinin Ýslami usüllere göre defnedilmesinden bazý esirlerin kaçýrýlmasýna kadar her türlü organizasyon ve cemiyette aktif rol oynadý.
Balkan savaþýnda Osmanlýya ve Edirne valisine maddi yardýmlarda bulundu.


Sovyet Rusya 28 Nisan 1920'de Azerbaycan'ý iþgal etmesinden sonra bütün serveti elinden alýndý. Neriman Nerimanov'un talimatý ile kendisine mülk seçme olanaðý verilince Merdan’daki bað evini seçti ve ömrünün sonuna kadar orada yaþadý.
1 Eylül 1924 yýlýnda evinde hayatýný kaybetti. Merdekan'daki din alimi Ahund Hacý Turab'ýn türbesinin yanýna gömülmüþtür.

Ölümünden sonra geride kalan eþ ve çocuklarý sosyalist rejim nedeniyle bir süre sýkýntýlý bir hayat yaþamýþlardýr.
Bakü’deki evi günümüzde Ulusal Tarih Müzesi’dir.


Ýki evlilik yapan Taðýyev’in kuzeni olan ilk eþi Zeynep’ten iki kýzý ve bir oðlu olmuþtur. Eþinin ölümü üzerine 1896’da Rus ordusu generallerinden Ereblinski’nin kýzý Sona Haným ile evlenmiþtir.

[metin]

john Collier'in, 1883 yýlýnda yaptýðý "pharaoh's handmaidens" Firavunun Bakireleri isimli tablo

[metin]

Türk dostu, Fransýz diplomat ve yazar Claude Farrere (1876-1957)

24 Þubat 1920 : Türk dostu Claude Farrére’in bir Fransýz gazetesindeki yazýsý:
“Ha Ýzmir Yunanistan’a verilmiþ, ha Marsilya. Ýzmir’de 300.000 Rum’a karþýlýk, 1.300.000 Türk oturuyor.”

[metin]

Claude Farrere Kurtuluþ savaþý sýrasýnda genç Türkiye'nin uluslararasý desteðe en çok ihtiyacý olduðu dönemde Ýzmit'e gelerek Atatürk'ü ziyaret etti.


Claude Farrere nin Ýzmit'te karþýlanýþý. 18 Haziran 1922


Claude Farrere Þerefine Verilen Çay Ziyafetinde. Ýzmit 19 Haziran 1922

[metin]

Ruslarýn ilk milli destanlarý Kuman-Kýpçaklarýn 1185 yýlýndaki zaferleri üzerine yazýlan “Слово о полку Игореве” Ýgor Alayý Destanýdýr. Bu destan içerisinde hem eski Türkçe kelimeleri hem de Türk kültürüne ait özellikleri (beyaz sancak, kýrmýzý bayrak, tuð) barýndýrmaktadýr.


Ýgor Destaný , Prens Ýgor’un göçebe Kuman kavmi Tatar Kýpçaklarý üzerine düzenlediði seferi konu alan 1187 tarihli destan Rus edebiyatýnýn en eski ve önemli eserlerinden birisi olup, Ýgor’un Seferinin Þarkýsý, Ýgor’un Baþarýsýz Seferi (Slovo o polku Igoreve) gibi isimlerle de bilinmektedir.


23 Aðustos 1185’de Novgorod-Seversk’den ayrýlan Ýgor Svyatoslaviç, 3 günlük muharebe sonrasýnda oðlu ve 2 prensle birlikte Tatarlara esir düþmüþ Rus ordusu da büyük ölçüde yok olmuþtur.


Ýgor’un oðlu Vladimir Tatar sultanýnýn kýzý ile evlenip, sultanýn yanýnda rehin olarak kalýrken Vladimir ayný yýl evine dönmüþtür.


Unutulan eserin 16. yüzyýla ait bir kopyasý 1790’da Aleskey Musin-Pushkin tarafýndan bulunarak edebiyat dünyasýna tanýtýlmýþtýr. Sonradan bu kopyada 1812 yýlýnda Napoleon’un Rusya iþgali döneminde Moskova’da çýkan bir yangýnda yok olmuþ olup günümüze ancak 860 satýr ve 3 bin kelimeden oluþan 1800 baskýsýnýn kopyalarý ulaþmýþtýr.


Ýgor Destaný dýþýnda bu sefer 1380 yýlýnda Ruslarýn Moskova prensi Dmitri Donskoy komutasýnda Tatarlara karþý kazandýðý zaferi konu alan Zadonþçina adlý bir baþka destan daha bulunmaktadýr.
Rus besteci Alexander Borodin’in Prens Ýgor operasý bu destaný konu almaktadýr.

[metin]

Emir Timur, Sultan Bayezid'le giriþtiði Ankara savaþý sonrasý;
“ Bu, hiç hesapta olmayan bir savaþtý. Atlarýnýzýn ayaklarýna bez baðlayýn ki, bu fesat topraðý burada kalsýn ve Türkistan'a ulaþmasýn”


Kaynak: Nizameddin Þâmî'nin "Zafername" adlý kitabý

[metin]

Kuþatma nedeniyle Viyana'nýn dünyanýn geri kalanýyla baðlantýsý kesilince Kont Rudiger von Starhemberg bir gönüllü aramaya koyulmuþtur. Görevi gereði bu kiþi Osmanlý askerlerine yakalanmadan yardým çaðrýsýný ilgili yerlere ulaþtýracaktýr.



Osmanlýlarýn dilini ve geleneklerini bilen, çevirmenlik yapmýþ olan Georg Franz Kolschitzky (1640-1694) gönüllü olur. Bir Osmanlý üniformasý giyen Kolschitzky, 13 Aðustos'tan itibaren birkaç defa kuryelik yapar ve yakalanmaz.

Sonunda Polonya Kralý Jan Sobieski komutasýndaki kuvvetler Kahlenberg'de toplanýp saldýrýya geçer. 12 Eylül'de bozguna uðrayan Osmanlýlar geride 25.000 çadýr, 10.000 öküz, 5.000 deve, tonlarca tahýl, bol miktarda altýn ve çuvallar dolusu kahve býrakýr.


Savaþ ganimeti paylaþýlýrken Avusturyalýlar kahveyle ilgilenmez. Kolschitzky kahve çekirdeklerini alýr ve bir barakada Türk kahvesi servisine baþlar. Ýddialara bakýlýrsa bir yer kiralamadan önce ev ev dolaþýp kahve satmýþ, Viyanalýlara kahvenin nasýl yapýldýðýný öðretmiþtir.




Kolschitzky Viyana kahvelerinin koruyucu azizi olarak onurlandýrýlmýþ olsa da kimi kaynaklara göre kentteki ilk kahveyi açan kiþi, Ýstanbul doðumlu Ermeni ajan Johannes Diodato'dur (1640-1725).


Hatta 4. Viyana'daki Johannes Diodato Parký'nýn giriþindeki tabelada böyle bir bilgi yazýlýdýr. Kolschitzky'nin Osmanlý ordusundaki deneyimlerinin aksine, Diodato çekirdeklerin nasýl iþleneceðini memleketinde öðrenmiþtir.