Tarihte Bugün

[metin]

Bazý fotoðraflara bakmaya doyamazsýn...

[metin]

Kadýnlar günü vesile ile tarihe canýný vererek geçmiþ özverili kadýnlarýmýzdan birini tanýtalým
Tarihe geçen bu kadýnlarýmýzdan biri de Seydilerli Þehit Þerife Bacý'dýr.

Þerife Bacý henüz 16 sýnda evlendirilmiþ bir köylü kadýnýydý ve öldüðünde 20’li yaþlarýnýn baþlarýndaydý
Þerife Bacý. Düðünden iki ay sonra Harbi Umumi (Birinci Dünya Savaþý) patlak verice kocasýný askere almýþlardý.
Altý ay sonra da Çanakkale’den eþinin ölüm haberi geldi. “Bu tazeliðiyle yapayalnýz durmasý yakýþýk almaz” diyen köyün yaþlýlarý, onu gazilerden Topal Yusuf ile evlendirdiler.
Üç yýl sonra Þerife Gelin’in bir kýzý oldu Topal Yusuf’tan
Kocasý Topal Yusuf’un sadece adý vardý. Savaþta sol bacaðý kopmuþ, yakýnýnda patlayan bomba bir gözünü de kör etmiþti. Kulaklarýnýn duymasý ise günden güne azalýyordu. Günlük iþlerini ve hizmetini de Þerife Gelin görüyordu…

Bir akþam Muhtar köy odasýnda þu açýklamayý yaptý: “Ankara’da açýlan yeni Meclis ve kurulan hükümet, Anadolu’ya saldýran Yunan askerine son darbeyi vurabilmek için kýþ boyunca hazýrlýk yapýyormuþ. Kulaklarý çýnlasýn, iki ay kadar önce köyümüze gelen M. Âkif Bey, camimizde verdiði vaazda;

“Bu milletin hayat hakký ve varlýðýný sürdürme konusunda üstünüze bir görev düþerse, yerine getirmekte aslâ tereddüt etmeyiniz. Vatana sahiplenmek için gerekirse her birimiz, topraðýn koynuna girmeye aday olabilmeliyiz ki, bu vatan bizimdir diyebilelim.’ Komþular; sizin anlayacaðýnýz, deniz yoluyla Ýnebolu’ya getirilen cephane ve top mermilerinin cepheye taþýnmasý için bütün çevre köylere görev verilmiþ. Adýna ister imece, ister salma, ister baþka bir þey deyiniz; bu taþýma iþi muhakkak yapýlacaktýr.”

Muhtar, konuþmasýný hazýrladýðý listeyi okuyarak tamamladý. Herkes birbirinin yüzüne “Burada kimler yok?” der gibi baktý. Toplantýda sekiz kiþi yoktu. Bunlar yerine de zaten kadýn ya da çocuk yaþta gençler gidecekti. O akþam köy bekçisi sekiz kiþinin evini dolaþýp yola ne zaman ve nasýl çýkýlacaðýný bildirdi. Þerife Gelin de bunlar içerisindeydi.


Ýþte Þerife bacý, 1921 yýlýnýn çetin kýþ þartlarý altýnda, kýzýda henüz annesini emme aþamasýnda olduðu için kýzýyla beraber yollara düþtü.
Fakat kaðnýsý ile Ýnebolu' dan Kastamonu'ya cephane taþýrken, Kastamonu Kýþlasý yakýnlarýna kadar gelmiþ, yoðun tipi ve kar yaðýþý altýnda donarak þehit olmuþtur.

Fýrtýna ve tipinin sabahýnda Kastamonu kýþlasýndan çýkan devriye ekibi bir bebeðe ait olan aðlama sesini takip ettiklerinde karlar altýnda kalmak üzere olan bir kaðný buldular. Kaðnýda üzerileri kardan etkilenmemesi için bir battaniyeyle örtülmüþ cephane ile cephanelerin arasýndaki kuru otlara yatýrýlmýþ bir bebek ile karþýlaþmýþlardýr.
Yapýlan incelemeler sonucunda þehit olan kadýnýn bir gece önceki tipide kaybolan Þerife Bacý olduðu tespit edilmiþtir.


Mustafa Nurettin Peker, askerlikten ayrýldýktan sonra otuz yýl kadar Kastamonu'nun nahiye ve kazalarýnda nahiye müdürü ve kaymakam vekili olarak görev yapmýþ bir insandý. 6 Haziran 1972 yýlýnda kendisi ile röportaj yapan Mustafa Baydar, olayý hatýrlattýðýnda Nurettin Peker, þehit annenin isminin tespit etmek ve küçük kýza ne olduðunu öðrenmeyi kendisine "milli bir vazife" olarak gördüðünü belirterek þunlarý dile getirmiþti:"Þehit Türk anasý, Kastamonu Vilayeti Devrekâni Kazasý Seydiler Nahiyesinin Satý Köyü'nden Þerife'dir. Þerife'nin kaðný arabasýnda aðlayan yavrusunun ismi de Sýdýka'dýr. Sýdýka birkaç yýl önce ölmüþtür."


O günden sonra resmi kayýtlara Þerife Bacý'nýn adý eklendi. Tüm Türkiye vefatýndan 51 yýl sonra Þerife Bacý'nýn ismini öðrenmiþ oldu. Onun ve diðer gönüllü kahramanlarýn adýný yaþatmak üzere Prof. Dr. Tankut Öktem tarafýndan 1990 yýlýnda Kastamonu Cumhuriyet Meydaný'na Þehit Þerife Bacý Anýtý yapýldý.

BENÝM NOTUM: O güne dair anlatýlarda Þerife bacýnýn bebeðine Kastamonu da bir süt anne bulunarak bakýmý yapýlmýþtýr.
Kastamonu'lu Cemil Çavuþ ise þehidin kimliðinin belirlenmesi için görevlendirilmiþtir.

Nitekim köy köy gezen Cemil Çavuþ, Þerife Bacý'nýn benli baþörtüsünü gösterek yaptýðý bu saha çalýþmasýnda Seydiler köyünü bulmuþtur. Fakat bu durum resmi kayýtlarýna geçmediði için Þerife Bacý'nýn adý uzun yýllar öðrenilememiþtir.

[metin]

Yangýn 18 Aðustos 1917 Cumartesi günü öðle saatlerinde, Mevlevihane ile Yukarý Þehir arasýnda yer alan küçük bir evin mutfaðýnda çýkar.


Komþularýn ilgisizliði, dar sokaklar ve su eksikliði ve en önemlisi itfaiye teþkilatýnýn yeterli olmamasý sebebiyle kýsa sürede büyür.

Rüzgârýn þiddetlenmesiyle yangýn kent merkezine kadar uzanýr. Bütün gece devam eden yangýn, þafak sökerken yani 19 Aðustos Pazar günü iki koldan tüm alýþveriþ merkezleri ve saat 12 olmadan Ayasofya mahallesine kadar ulaþýr.


Savaþ hali nedeniyle þehirde kalan müttefik kuvvetlerin askerleri þehrin eteklerindeki kamplarýnýn güvenliklerini saðlamak için önlemler almaya çalýþýrlar. Hükümet Konaðý yakýnýndaki Fransýzlara ait bir silah deposundaki dinamitler patlamaya baþlar. Ertesi sabah iki Ýngiliz yangýn pompasý Beyaz Kule yakýnýnda yangýna müdahale eder. Gümrük binasý Fransýz askerleri tarafýndan kurtarýlýr.


Vardar Caddesiyle Rýhtým arasýnda ki bölge tamamen yanar. Þehrin Yahudi bankalarý büyük dükkanlarý, otelleri, gazinolarý hep bu bölgede bulunmaktaydý . Baþta; Hotel Splendid, Hotel Olympes, Pate Sinemasý, Posta Telgraf Þirketi Binasý, Su ve Gaz Þirketleri Binasý, Osmanlý Bankasý, Ulusal Bank, Atina Bankasý ve diðer bütün bankalar, 4.096 maðaza ve tüm ticaret binalarý, gazete matbaalarý, bütün oteller ve sinemalar kül olur.


Osmanlý döneminden kalma tarihi bina ve eserlerin neredeyse tamamý yanarken, Üç Ortodoks kilisesi haricinde, kiliselerin çoðu kurtulur. Fakat, Bizans’tan kalma Aziz Dimitrios Kilisesi’nden geriye sadece çýplak duvarlar kalýr. Güçlü rüzgar, su kýtlýðý, dar sokaklarýn itfaiyecilere çýkardýðý engeller gibi etkenlerin tümü yýkýmýn bu denli büyük olmasýna katkýda bulunmuþtur.


Yangýnýn en çok onlarýn tarihsel semtlerini kül etmesi nedeniyle, Yahudi cemaati en kötü etkilenen kesimdir: 37 sinagog, kütüphaneler, okullar, kulüp binalarý ve iþyerlerinin çoðu yok olur. Osmanlý mimari eserlerinden Selim Paþa (Saatli) Camisi ve haziresi ile on cami ve yüzlerce ev, Polis Mektebi, Saat Kulesi, Ýsmail Paþa Haný, Eski Tomruk, Pasha Oriental, tamamen yanar, onlarca tarihi bina aðýr hasar görür .


Derken yangýn, 2. gününde aðýr aðýr olsa da, güçten düþmeye baþlar. Askerlerin hasarý tespit etmek üzere kente iki gün sonra döndüklerinde bazý binalar hâlâ yanmaktadýr. Hasar neredeyse akýl almazdýr. 9500 bina harap olmuþ, 70 bini aþkýn insan evsiz kalmýþtýr. Kýsacasý Selanik kentinin plan üzerinden %32’si yanarken, ticaretin, sosyal hayatýn merkezinin dörtte üçünden fazlasý yok olmuþtur.


Þehir planý üzerinden de göreceðiniz gibi o güzelim liman ve kordon boyunun çoðu yok olur.
Yangýndan 3 ay sonra, bir Ýngiliz asker anýlarýnda "Selanik artýk bir ölü þehir" diye yazar.


Yangýndan önce, selanik balkanlardaki, batý standartlarýna en yakýn ve en modern þehriydi. nüfusun büyük bölümü museviler, daha sonra Türklerden, sonrasýnda da rumlar, bulgarlar, rumenler ve diðer milletlere baðlý azýnlýklardan oluþuyordu


1917 Selanik Yangýný, evet, büyük bir yangýndý; ama þehrin kültürel dokusuna asýl zarar veren;
yangýndan sonra Yunanistan devletinin uyguladýðý politika oldu.
Çünkü yanan evlerin ve iþ yerlerinin çoðu Musevilere ve Türklere aitti ve onlara yeni ev-iþ yeri yapma izni verilmedi. Uzun süre oyalandýlar.
Bu süre zarfýnda evsiz ve iþsiz kalan insanlar göç etmeye teþvik edildiler.


1920’li yýllarýn baþýnda, uygulanan Hébrard Planý, kentin tarihsel yüreðinin niteliðini temelinde deðiþtirir. Ayakta kalmýþ son Osmanlý eserlerinin bir kýsmý da bu plan çerçevesinde yýkýlýr. Osmanlýnýn yüzyýllarca her yere yazdýðý þehir adý tabelalarýndaki Selanik ismi silinmiþ, tabelalarda sadece Thessaloniki ismi kalmýþtýr artýk.

Kýsacasý;
Selanik yangýný, rumlarýn azýnlýkta olduðu bir þehrin demografik yapýsýný deðiþtirmek isteyen Yunan hükümetine büyük bir fýrsat yaratmýþtýr.

Selanik yangýnýný ve sonuçlarýný anlamadan 1922 izmir yangýný kolay anlaþýlamaz.

[metin]

Büyük yangýndan 2 sene öncesi, Selanik liman, kordon boyu. 1915

[metin]

1917 Selanik Yangýnýný uzaktan izleyen halk.

[metin]

1917 Selanik Yangýný sýrasýnda tamamen harap olan Saatli Cami'nin yanma aný..

[metin]

Yugoslav devlet film Arþivinden bir tarihi kayýt:
1917 Selanik yangýný görüntüleri

[metin]

1917 Selanik Yangýný sonrasý, müttefik askerlerince kurulan çadýr kentlerden biri.