1989 Trabzon Hava alanýnda bir rus savaþ uçaðý
Yüzbaþý Alexander M. Zuyev, o yýllarýn efsane uçaðý Mig-29'u kaçýrmýþ ve Trabzon'a indirmiþti. Sabahýn erken saatlerinde hiç kimsenin olmadýðý Trabzon Havalimaný'nda uçaðýný park pozisyonuna almýþ ve yaralý bir þekilde taksiye binerek hastaneye gitmiþti
EFSANE KAÇIÞIN AYRINTILARI
Sovyet havacýlýk sanayi, efsane Mig serisinde adeta Nirvana'ya Mig-29 tasarýmý ile ulaþmýþtý. Uçaðýn müthiþ akrobasi yeteneðinin yaný sýra pilot kaska monteli atýþ sistemi ile çok ileri teknolojiye sahipti. Bu uçaða karþý akýllara hemen 'ABD nasýl bir cevap verecek?' sorusu geliyordu.
Bu uçaðýn kullanan Sovyet Hava Kuvvetleri filolarýndan biri de Batum yakýnlarýndaki Tskhakaya Hava Üssü’nde konuþlanmýþ 34'üncü Filo'ydu. Bu filoda görev yapan pilotlardan biri de 28 yaþýndaki Yüzbaþý Alexander M. Zuyev'di. Üs komutanýnýn kýzýyla evli Zuyev, Sovyet askeri kaynaklarýna göre disiplinsiz bir pilottu. Bir dönem Test Pilotu Okulu'na baþvuran Zuyev, sicilinin kötü olmasý nedeniyle kabul edilmemiþti.
Ýddialara göre Zuyev ailevi sorunlar yaþýyordu. Son dönemde sýk sýk üsse alkollü gelmesi nedeniyle uçuþtan kesilmiþti. Üstleri onu pilotluktan ayýrmayý planlýyordu. Ancak üs komutanýnýn kýzýyla evli olmasý, bu kararýn gecikmesine neden oluyordu. Zuyev'le ilgili iddialar bunla da sýnýrlý deðildi. Son aylarda iltica etmeyi aklýna koyduðu istihbarat raporlarýna yansýmýþtý. Ancak bu iddialardan bir bölümünün iltica sonrasýnda abartýldýðý da gerçekler arasýndaydý.
Zuyev, günlerce kafasýnda kurduðu planlarla kaçýþýný Türkiye üzerinden yapmaya karar verdi. Planýna göre acil durumlarda hemen havalanmak üzere hazýrlanan Mig-29'lardan birini alacak ve Türkiye'ye kaçacaktý. En yakýn uçuþ noktasý olarak sivil amaçlý kullanýlan Trabzon Havalimaný'ydý.
Tarihler 20 Mayýs 1989'u gösterirken, içine uyuþturucu eklediði kekle birlikte içkileri aldý ve üsse girdi. Doðrudan alarm uçaklarýnýn bulunduðu koruganlara geçti. Nöbetteki pilot ve teknisyen arkadaþlarý ile birlikte içkiler açýldý. Bir kaç saat içinde ekip sýzmýþtý.
Zuyev her þeyden emin olmak istiyordu. Önce alarm merkezine gelen telefon kablolarýný kesti. Sonra uçuþ tulumunu giydi ve kaskýný taktý. Uçak baþý yapýp hazýrlýklara giriþti.
Tam bu sýrada yeni gelen bir nöbetçi durumu fark etti. Normalde bu hazýrlýklarýn teknisyenler tarafýndan yapýlmasý gerekiyordu. Pilotun yaptýðý bu hazýrlýk onu kuþkulandýrmýþtý. Nöbetçi Zuyev'e baðýrýp yanýna doðru koþmaya baþladý. Zuyev tabancasýný çekti ve nöbetçinin üzerine yürüdü. Tam bu sýrada iki farklý silahtan mermiler çýkmaya baþladý. Pilot nöbetçiyi vurmuþ ama sol kolundan yaralanmýþtý...
Yüzbaþý çok az zamanýnýn kaldýðýný anlamýþtý. Uçaðý hava hava füzeleri taþýyordu. Baþlýklarýný çýkarmadan hemen kokpite oturdu ve motorlarý çalýþtýrdý. Hýzlý bir þekilde taksi yaptý ve havalandý. Ama aklýna 'Ya arkada kalanlar onu yakalarsa' sorusu geliyordu. Mig-29 ile geri döndü. Alarm uçaklarýnýn bulunduðu alaný 30 milimetrelik topla taradý...
Bundan sonraki rotasý Trabzon olacaktý. Yaptýðý hesaba göre çok alçaktan bir kaç dakika içinde Trabzon'a ulaþabilecekti. Oradaki sivil havalimanýna inmesi kurtulmasý anlamýna geliyordu.
Sovyetlerin toparlanmasý kýsa sürdü. Hemen bir pilot üsteki diðer Mig-29'un motorlarýný çalýþtýrdý ve Zuyev'in peþine düþtü. Yakýnlarda bulunan bir diðer hava üssüne de alarm verilmiþtir. Ýki Mig-29 da oradan havalandý. Yerdeki tüm hava savunma sistemleri de alarma geçti. Herkes kaçak Mig-29'u arýyordu. Sovyet Hava Kuvvetleri uçaðý düþürme emri vermiþti.
Yüzbaþý Zuyev, bir kaç dakika içinde Sovyet Hava Sahasý'ný çok alçak irtifadan kat etti ve Türk Hava Sahasý'na girdi.
Zuyev uçaktan indiðinde yaralýydý. Kulenin önündeki aprona uçaðý park etti. Kanopiyi açtý ve atlayarak Mig-29'dan indi. O saatlerde uçuþ olmadýðý için havalimanýnda kimse yoktu. Zuyev yürüyerek havalimanýndan çýktý ve yoldan geçen taksiyi çevirip kolunu gösterdi. Bir kaç dakika içinde hastaneye gelmiþti. Ancak Türkiye ve Sovyetler Birliði arasýnda büyük bir diplomatik kriz yaþanýyordu.
Trabzon'daki nöbetçi meydan sorumlusu hemen Ankara Esenboða Havalimaný'ndaki Hava Savunma Bildirim Merkezi'ni aradý. Tüm trafik bilgileri bu merkeze ulaþýyordu. Telefonda heyecanlý konuþan meydan sorumlusu 'Burada bir Rus uçaðý var! Askeri bir savaþ uçaðý!' sözleri olayýn ne kadar önemli olduðunu bir kere daha ortaya koyuyordu!
Moskova'da çok gizli olan bir uçaðýn hem de bir pilot tarafýndan kaçýrýlýp Türkiye'ye götürülmesi nedeniyle ciddi bir panik meydana gelmiþti. Hemen nota verildi ve uçaðýn iadesi istendi. Moskova'daki Türk Büyükelçi Volkan Vural da Sovyet Dýþiþleri Bakanlýðý'na çaðýrýldý.
Herkesin gözü uçaktaydý. Mig-29 hemen güvenlik çemberi altýna alýndý. Yapýlan incelemede, kokpitte pilota ait bir tabancý bulundu. Konuyu araþtýrmak üzere bir savcý da hastaneye gönderildi. Ýlk müdahalesi yapýlan Zuyev, savcýya verdiði ifadede olayý anlattý ve ABD'ye iltica etmek istediðini bildirdi.
Zuyev, Trabzon'dan Ankara'ya götürüldü. Bir Amerikan askeri nakliye uçaðý ile önce Ramstein Hava Üssü'ne, oradan da Amerika'ya uçtu.
Amerikalýlar ise Mig29'u incelemek istiyordu. Merakla bekledikleri uçak, ayaklarýna kadar gelmiþti. Ýki süper güç arasýnda kalan Türkiye ise hýzlý karar vermek zorundaydý. Eskiþehir'deki 1. Hava Ýkmal Bakým Merkezi'nde görevli askeri mühendislerden oluþan bir ekip kuruldu ve Trabzon'a acil gönderildi. Bu ekip, Mig29'u detaylý olarak inceledi. Ayný þekilde incelemeler için Diyarbakýr üssünden de bir ekip Trabzon'a gitti.
Pazarlýklar sürerken, ABD'lilerin ise uçaðý incelemelerine izin verilmedi. Bu karar muhtemel SSCB'nin talebi üzerine alýnmýþtý. Pilotu ABD alacak, uçak ise geri gidecek þeklinde üç ülke arasýnda bir anlaþma yapýlmasý muhtemel senaryolardandý.
Görüþmeler tamamlandýktan sonra uçaðýn iadesine karar verilirken Pilot Zuyev'in ise ABD'ye ilticasýna yeþil ýþýk yakýldý. Ertesi gün ise Sovyet Hava Kuvvetleri'ne ait bir Ýlyushin 76 tipi nakliye uçaðý bakým ekibi ve pilotla Trabzon'a indi. Ancak Ruslarýn uçaðý almasýna önce izin verilmedi. Bir kaç saat içinde izin Ankara'dan çýktý ve uçaðýn iadesine karar verildi.
Sovyet ekibi, Mig-29' bakýmdan geçirdi, silahlarýný uluslararasý kurallar gereði söktü. Türk Hava Kuvvetleri'ne ait uçaklar eþliðinde Sovyetler Birliði'ne geri döndü.
Zuyev'in ifadesi alýndýktan sonra Amerikalýlar Sovyet Pilotu ülkelerine götürdü. Mig-29'un sýrlarý, Zuyev tarafýndan Amerikalýlara anlatýldý. Bu teknolojiler arasýnda Kaska Monteli Görüþ ile niþan ve ateþ olanaklarý, radar kullanmaksýzýn 10-15 mil mesafeye kadar hedef tespit ve izleme olanaðý saðlayan Kýzýlötesi Arama ve Ýzleme/Lazer Arama gibi sistemler yer alýyordu.
Zuyev, Birinci Körfez Savaþý'nýn ardýndan Mig-29'larý düþüren iki Amerikalý pilotla bir araya geldi. Zuyev'in verdiði sýrlar, Amerikalý pilotlarýn Mig-29'larý düþürmesinde önemli bir role sahipti.
Zuyev yalnýz MiG-29 hakýnda deðil, Kore Hava Yollarý uçaðýnýn düþürülüþü ile Vietnam’da yakalanan USAF pilotlarý hakkýnda da çok detaylý bilgiler vermiþtir.
KGB devamlý Zuyev’i aradý. Öldürmek için deðil, geri götürebilmek için. Ama çok yoðun bir CIA korumasý altýndaydý; deðil görüþmek yanýna yaklaþmak dahi mümkün deðildi.
Ýddialara göre, Birinci Körfez Savaþý sýrasýnda Zuyev'in anlattýklarý, Amerikan Pilotlar tarafýndan uygulandý. Irak Hava Kuvvetleri'nin etkisiz hale getirilmesinde Mig-29'un sýrlarýnýn çözülmesinde Zuyev'in anlattýklarý önemli bir ipucu olmuþtu.
Soðuk Savaþýn bitmesiyle birlikte Zuyev daha rahattý. KGB'nin daðýlmasýyla birlikte Zuyev'in etrafýndaki CIA korumasý da gevþetilmiþti. Zuyev, baþýndan geçen tüm macerayý bir kitapta anlattý. Bu arada sivil pilot lisansý aldý ve öðretmen pilotluða baþladý.
Ancak pilotluk kariyeri ne yazýk ki 2001'de feci bir kaza ile son buldu. Tarihler 14 Haziran 2001'i gösterirken kaçýþýnýn üzerinden 12 yýl sonra Yak-52 tipi akrobasi uçaðý ile uçuyordu. Öðrencisi Jerry Warren ile uçarken Yak-52 anormal duruma girdi. Ancak Zayev uçaðýný kurtaramadý. Ne yazýk ki düþen uçakta her ikisi de hayatýný kaybetti.