Attila Koksal sizlerle her yl yaptm "yerel finansal yatrm aralarnn uzun vadeli reel getiri analizi"ni paylaacam.
Konuya uzun vadeli Tketici Fiyat Endeksi grafii ile gireceim, nk bamza ne geldiyse bu enflasyon belasndan geliyor.
(Not: Reel getiri hesaplarnda enflasyon verileri iin 2021 ylna kadar TK Tketici Fiyatlar Endeksi’ni, 2021 yl sonrasnda TO stanbul Geinme endeksini kullandm. Her ne kadar TO endeksi lke apndaki enflasyon orann tam olarak yanstmasa da, TK’in son yllarda sunduu verilere gre daha gereki grnmektedir.)
imdi de TCMB tarafndan alt ayda bir yaynlanan "Hane Halk Varlk Dalm" grafiine bakalm:
Tablodaki en arpc blm, krmz renkli TL Mevduat blm.
Uzun yllar boyunca, finansal sistem iindeki hanehalk yatrmlarnn ok nemli bir ksm (yaklak 2/3’) Trk Liras ve dviz mevduatta deerlenmekteydi.
Kur Korumal Mevduat rnnn 2021 yl sonunda devreye alnmas TL cinsi mevduatn tutarn ykseltti.
TL mevduatn bu tabloda yksek oranda grnmesinin nedeni aslnda yabanc para cinsinden bir rn olan KKM’nin bankalarda TL olarak muhasebelemesindendir. Austos 2023 tarihinde 3.4 trilyon TL byklne ulaarak zirve yapan KKM hesaplarnn tasfiyesi ekonomimiz asndan nemli bir sorun haline geldi.
KKM dviz baznda bir mevduat tr olarak muhasebelese TL Mevduat'n pay %15'in altnda kalrd.
(Not: Kur Korumal Mevduat zellikle 2023 ylnn ilk alt aynda yksek getiri retti. Ancak, bu getirilerden toplumun ok kk bir kesimi yararlanabildi. KKM srdrlemez ve geici bir hesap tr olduundan ve getirisini net lemediim iin uzun vadeli olan bu deerlendirmeye katmaya gerek grmedim.)
Borsa stanbul’un 1986 ylnda faaliyete geiinden 2023 yl sonuna kadar olan 37 yllk sre zarfnda, Trk halknn ounlukla tercih ettii yatrm aralarnn enflasyondan arndrlm (reel) getirileri aadaki tablodadr.
Trk Liras cinsinden olan mevduat hesaplar, 1986-2020 arasnda ortalamada enflasyon orannn zerinde getiri salamt. Ancak, 2020 ylndan itibaren gzlenen yksek oranl negatif reel getiri, 37 yllk ortalamay %-0.8 seviyesine ekti.
zellikle 2021-2023 yllar arasnda bankalarda Trk Liras mevduat tutan yatrmclarn birikimlerinin alm gc yksek enflasyon nedeniyle dramatik bir ekilde dt.
Banka mevduatnda deerlendirilen dolar, faiz getirisi ve kur art sayesinde 37 yl sresinde ortalama olarak enflasyonun %3.23 zerinde getiri salad.
te yandan, faiz getirisi elde etmeyen, yastk altnda tutulan dolarn yllk ortalama getirisi ise reel olarak %-2.82 olarak gerekleti. Bu sistem dnda tutulan dolarn alm gcnn belirli dnemler haricinde srekli olarak dt anlamna gelir.
lk bakta gz ard edilebilecek gibi duran bu yllk ortalama negatif getiri, uzun vadede dramatik sonulara neden oldu.
rnein, 1986 ylnda kasaya konan bir 100 dolarn alm gc, 2023 yl sonunda 37 yllk enflasyon ortalamasnn kur artndan yksek olmas nedeni ile te birine dmtr.
100 dolar hala 100 dolardr ama birikim sahibi yllar sonra onunla ilk gn alaca mal ve hizmetlerin ancak te birini alabilecektir. “Ben salamcym, dvizimi kasamda tutarm” diye dnenler uzun vadede enflasyona yenildiler. +
Vatandalarmzn gzde yatrm arac altn, bu dnemde birikimleri yllk ortalama %1.99 reel getiri ile enflasyona kar korudu.
1986-2023 yllar arasnda Borsa stanbul’da ilem gren en byk 100 irketin performansn gsteren BIST100 Getiri endeksi enflasyonun yllk ortalama %6.81 zerinde getiri salad ve en yksek getiri salayan varlk snf oldu.
(Getiri endeksi, BIST 100 endeksine temett getirilerinin ilave edilmesi ile hesaplanr.)
Bu yllar arasnda BIST100 hisselerinin ortalama yllk temett getirisi %2.47 oldu.
Yukardaki 37 yllk reel getiri analizi halkmzn younlukla tercih ettii yatrm aralarnn enflasyondan arndrlm, reel getirilerini gstermektedir.
Bu analiz maalesef yatrmclarn kafasn kartrmakta, ortalama yllk reel getiri kavram net anlalamamaktadr.
TK, TO ve ENAG tarafndan yaynlanan tketici enflasyonu verilerinde nemli farkllklar olmas, reel getiri analizlerin gvenilirliini sorgulatmaktadr.
Bu nedenle, benzer bir analizi 2003-2023 yllar iin, dolar baznda getirileri hesaplayarak yaptm. Analize 2003 ylndan beri getiri Bist-KYD endeksi hesaplanan eurobondlar da dahil ettim.
Dolar baznda dnmeye ok alk olduumuz iin, umarm bu analiz Trk halknn younlukla tercih ettii yatrm aralarnn getirilerini daha somut bir ekilde ortaya koyacaktr.
Aadaki tabloda yllar baznda yatrm aralarnn 2003-2023 dolar bazndaki getirileri listelenmitir. Yeil hcreler o yl iinde en ok ykselen, krmzlar ise en ok kaybettiren yatrm aralarn gstermektedir.
2003-2023 dneminde dolar baznda en yksek yllk ortalama getiri %9.50 ile BIST100 Getiri endeksinde kaydedildi. Bu getirinin %6.86’s endeksteki hisselerin deer artndan, %2.47’si de temett getirisinden kaynakland.
kinci srada yllk %8.8 getiri ile altn geldi. Altnn ons fiyat 2003 ylnda 348 dolar iken 2023 yl sonunda 2,065 dolara ykseldi.
BIST-KYD kamu eurobond USD endeksini baz alarak yaptm hesaplamaya gre, Trk eurobondlar 2003-2023 dneminde ortalama %7.73 getiri salad.
Banka mevduatnda deerlendirilen dolar, faiz getirisi sayesinde bu dnemde ortalamada %3’n zerinde getiri salad.
Dier yandan, finansal sistem dnda tutulan dolarlar herhangi bir getiri elde etmemitir. (Bu hesaplarn dolar baznda olduuna tekrar dikkatinizi ekerim. Yastk alt dolar TL’ye kar deerlendi, ancak dolar baznda bir art kaydetmedi.)
TL mevduatn (KKM hari) son yllarda dolara kar olan erimesi arpcdr.
Yukardaki getiri ortalamalarna gre, 2003 yl bandaki 100 dolar aadaki tablo ve grafikteki deerlere ulat
Ancak, varlk snflarnn performanslar deerlendirilirken sadece getirilere bakmak yanltc olur.
BIST 100'n %9.5 olan ortalama getiri oran yksek gibi grnse de, alnan riske oranla ok da tatmin edici deildir.
Aadaki tabloda grlebilecei gibi, BIST 100 getirisinin standart sapmas %54’dr. Bu da, istatistiki olarak herhangi bir yl iinde getirinin %68 ihtimal ile +/-1 standart sapma civarnda, yani -%44 ile +%62 aralnda olacan gstermektedir.
Daha nce paylam olduum renkli tabloda BIST 100 kolonundaki krmz ve yeil hcrelerin okluu hisse senetlerinin baz yllarda byk kazanlar saladn, ancak baz yllarda da byk kayplara neden olduunu gstermektedir.
Borsada srekli olarak ksa vadeli alm-satm ilemleri yapanlarn zarar etmelerinin nedeni bu oynakln ngrlebilir olmamasdr. Teknik analiz yntemlerine gvenen ksa vadeli “trader”larn ou birikimlerini borsada eritir.
(Not: Standart sapma, bir yatrm aracnn getirisinin tarihsel getiri ortalamalarndan yllar iinde ne derece sapma gsterdiini belirlemek iin kullanlan bir istatistiksel lmdr. Standard sapma ne derece yksek ise yatrm aracnn getiri oynakl (volatilitesi) o derece yksektir. Yksek oynakla sahip bir yatrm, dk oynakla sahip bir yatrmdan daha riskli kabul edilir; yani standart sapma ne kadar yksekse, risk de o kadar yksektir.)
Altn ve Eurobond getirilerinin oynakl olduka makuldr.
Gelelim finansal sistem dnda tutulan birikimlere:
Gerek finansal, gerekse de siyasal sisteme olan gvensizlikler nedeniyle Trk halk birikimlerinin nemli bir blmn finansal sistemin dnda tutmaktadr.
‘Yastk alt’ tabir edilen bu birikimlerin bykl hakknda ok net bir fikrimiz yok. Dr. Mahfi Eilmez
@mahfiegilmez
'rneklerle Kolay Ekonomi' adl kitabnn 'Yastk Alt Efsanesi' blmnde yastk altnda 60 ile 200 milyar dolar civarnda bir deerin evlerde saklandna ilikin tahminler olduundan bahseder.
Gemite Dnya Altn Konseyi Trkiye'deki yastk alt altn miktarnn 3,500 ton (yaklak 200 milyar dolar) olduuna dair bir sylemde bulunmutur.
Baka verilerden de yola karak finansal sistem dndaki birikimlerin Mart 2023 itibar ile toplam 372 milyar dolar olan finansal sistemdeki toplam hanehalk birikimlerinin en az yars byklnde olduunu tahmin etsek ok da yanlm olmayz diye dnyorum.
Yukardaki varsaymdaki hata pay ne derece byk olursa olsun, ortada tartlmaz bir gerek vardr; yatrmlarn ksa vadeli mevduatta, dviz ve altnda, bunlarn nemli saylabilecek bir ksmn da finansal sistem dnda tutan Trk yatrmcs ile lke ekonomisi arasnda uzun yllardr gerek anlamda bir kar atmas yaanmaktadr.
Vatandalarn dviz ve altn arlkl olan, TL ksmnn da ksa vadeli mevduatta durduu portfynn getirisinin artmas iin faiz oranlarnn ve kurlarn ykselmesi,Trkiye ekonomisinin gelimesi iin ise faizlerin dk olmas, kurlarn da istikrarl seyretmesi gerekmektedir. Siyasetilerin yllardr ikayet ettikleri “dviz ve faiz lobileri” yurt dnda deil, bu varlk dalm nedeniyle yurt iindedir.
Finans sisteminde ve sistem dnda duran yaklak 500-550 milyar dolar tutarnda varlk varken irketlerimizin ve devlet hazinesinin srekli kaynak sknts ekmelerinin temel nedeni sisteme duyulan gvensizliktir.
Yatrmc gveninin zaman iinde yeniden geri kazanlp; tm birikimlerin finansal sistem iinde deerlenecei, sermaye piyasamzn daha salkl geliecei,vatandalarmzn birikimlerinin borsa ve kripto para ilemlerinde arur olmayaca, lke ekonomisine katkda bulunarak deerlenecei bir dnemin gelmesini diliyorum.
(Not: Yukardaki yorumdan kripto paralara kar n yargl olduum dnlmesin. lkemizde milyonlarca kripto para hesab olmasna ramen bu alana yaplan yatrmlarn toplam tutar hakknda bir fikrimiz yok. Bu nedenle bu analize kripto paralar dahil etmedim.
Artk kripto paralarn da nemli bir varlk snf olduunu kabul etmemiz gerekiyor.
Ancak, ayn hisse senetlerinde olduu gibi, kripto paralarda yaplan ksa vadeli alm-satmlarn olumsuz sonular douracan belirtmekte fayda vardr. Gzlemlerime gre, yatrmclarn byk bir yzdesi getiimiz yl kripto paralarda yaanan dte zarar etti.)
Alnt yaparak yantla
Originally Posted by 
Yer mleri