NEMATODLAR???

Nematod'lar hayvanlar aleminin,NEMATODA şubesinde bulunan canlılardır.

Mikroskobik canlılardır ve bitki paraziti nematodların boyları 150-200 mikron ile 5 milimetre arasında değişmektedir.

Hemen her yerde bulunurlar.Toprakta,tatlı sularda ve tuzlu sularda serbest olarak yaşarlar.

İnsan,hayvan ve bitkilerde parazit olarak yaşayanları vardır.

Bitkilerde iç ve dış parazit olarak bulunur.

Nematodlar bilateral simetrik ve vücut boşluğu olmayan canlılardır.

Vücut,baş veya anterior kısmı,gövde ve kuyruktan oluşur.

Vücudunun üst kısmı vücut duvarı tarafından örtülmüştür.Bunun dış kısmı kutikula,alt kısmı ise hypodermis tarafından meydana gelmiştir.Onun altında ise kas tabakası bulunur.Kutikula hypodermis tarafından meydana getirilmiş protein yapısındadır.Üzeri az veya çok derinlikte halkalıdır ve esnek yapısı vardır.

Nematodların saydam bir yapısı vardır.

Sindirim sistemi ağız açıklığından anüs e kadar uzanan bir iç tüp olarak düşünülebilir.

Nematodların büyük bir kısmında boşaltım sistemi bulunmayabilir.Çoğunluklada bazılarında sinir halkası civarında,bir boşaltım deliği ve bir boşaltım kesesinden ibaret yapıya sahiptir.

Dolaşım ve solunum sistemleri yok denilebilir.Vücut yüzeyi ile solunum yapılır ve hücreler arasındaki dolaşan sıvı,dolaşım sistemi olarak görev yapar.

Nematodlarda biseksüel,hermaphroditik, parthenogenetik ve seksüel-partenogenetik üreme vardır.

Bitki paraziti nematodlarda gelişmiş bir sinir sistemi vardır.Sinir halkası(nervering) merkezi sinir sistemi olarak görev yapar.Buradan vücudun birçok yerine sinirler uzanmaktadır.Vücudun dış kısmında birçok his organı vardır ve bunlar sinir sistemi ile ilişkilidirler.

Bitki paraziti nematodlarda yumurta ve 4 larva dönemi ve ergin erkek ile dişi dönemleri vardır.Larva yumurta içinde bir gömlek değiştirerek,2.dönem larva olarak yumurtadan çıkar.Nematodların bütün dönemlerinde iplik formunda olanları olduğu gibi,limon ve armut şeklinde gelişme dönemleri olanlarda vardır.

Toprakta yayılmaları çok yavaştır.Daha çok toprak,bitki ve sulama suyu ile yayılmaları çok hızlıdır.

Nematodlar doğrudan doğruya bitkilerde zarar meydana getirmekle birlikte,birçok bitki hastalıklarınıda taşımaları ve vektör olarak hizmet etmeleri bakımından önemlidirler.

2. devre larvalar,yumurtayı terk ettikten sonra toprakta serbest olarak bulunur.Bu larvaların styletleri fazlaca gelişmediği için,bitkilerin kök uçlarından ve yumuşak olan dokulardan bitkilere girerler.Bitki dokusu içerisine kendilerini yerleştirirler.

İlk olarak enine genişleme kendini gösterir.Boylarının yarısı kadar uzunlukta ve enine genişlemiş hale gelirler.
Üç gömlek değiştirdikten sonra dişi bireyler armut veya limon şeklini alırlar.

Uygun çevre şartlarında köke girişten 20-30 gün sonra dişiler yumurta bırakmaya başlarlar.Dişi yumurta bırakmaya başlamadan önce ,bir jelatinimsi madde salgılar ve bu maddenin içine yumurtalarını bırakır.Bu maddenin hem yumurtaları koruyucu özelliği hemde yumurtaları birarada tutma özelliği vardır.

Yumurtalar kök sathına yakın mesafede veya üzerindedir.1.dönem larva gelişmesini yumurta içinde tamamlar.Daha sonra bir gömlek değiştirerek 2.larva halinde yumurtayı terk eder ve konukçu aramaya başlar.

Kök içerisindeki larvaların beslenmesi vasküler dokulara yakın olarak beslenme sonucu,akışkan dev hücrelerden aldıkları bitki özsuyu ile olur.

Bir dişi 300-350 kadar yumurta bırakabilir.

Kışı urlu bitki kök artıklarında ve toprakta yumurta veya larva halinde geçirir.

Toprak sıcaklığı 10 °C den aşağı olduğu zaman gelişemez.Gelişmeye ve zarar vermeye 15°C nin üzerinde başlar.

En önemli zarar,nematodun bealenme sırasında ,styletinden hücre içerisine bıraktığı salgılar sonucu meydana gelir.

Kök uçlarında kütleşme ve büyümenin tamamen durması göze çarpar.

Bölgesel nekrotik lekelerin görülmesi uygun bir konukçu olmadığının işaretidir.

Kökte gal veya ur meydana gelişi en çok görülen belirti olmakla birlikte ,enfeksiyon bölgesinde çok sık dallanma görülür.Kökte meydana gelen urlar baklagil nodositelerinden kolaylıkla ayrılabilirler.

Nematod enfeksiyonu sonucu meydana gelen galler odunumsu yapı gösterirler ve şişkinlikler kök boyunca yer yer devam ederler.Nematodla bulaşık bitkiler hava şartlarındaki ani değişmelere karşı çok dayanıklı değillerdir.Zayıf bir gelişme gösterirler.

Uygun bir konukçu buldukları zaman ,kılcal köklerden bitkiye giren larvalar,styletlerini hücrelerin içine sokarak beslenmeye başlarlar.Salgıladıkları maddeler ile hücreleri etkileyerek bunların çekirdeklerinin anormal olarak gelişmesine ve sayıca çoğalmalarına sebep olurlar.

Duyarlı bitkilerde larvalar köke girdikten 4-5 gün sonra ur gelişmesi görülmeye başlar.Larvalar köklerde kambiyuma yakın vasküler doku hücrelerinde beslenirler ve dev hücrelerin meydana gelmesine sebep olurlar.Her larva 4- dev hücre meydana getirebilir.Bu hücrelerde protoplazma granül bir hal alır.Hipertrofi sonucu köklerde şişmeler meydana gelir.

Kök-ur nematodları bitkinin kök sisteminde urlar meydana getirerek bitki asimilatlarını lüzumsuz olarak bu urları meydana getirmekte kullanır.

İletim demetlerini bozar,besin ve su alışverişini engeller.
Bitkilerde büyüme yavaşlar ve durur.Ayrıca nematodun giriş yerlerinden birçok hastalık yapıcı bitki patojenlerinin girmesine sebep olurlar.

Bitkiyi tamamen kurutabilirler.

Domates ve patlıcanlarda %25-35 bazen %50-60 ürün kayıplarına neden olur.

Seralardaki zarar daha fazladır.

Organik fosforlu insektisitler,hidrojen peroksit,kolloidal gümüş,perasetik asit,hidrojen siyanid mücadelesinde etkilidir.
Ersin ASLAN'a teşekkürler