Dün bir süredir beklediðimiz enflasyonla mücadele programýný duymuþ olduk. Program için fazla bir þey yazmayacaðým. Çünkü beni tatmin etmemiþ bir indirim programý gördüm. Maalesef böyle filanca sayý market, ve marka % 10 indirim yapacak diyerek enflasyonda kalýcý düþüþ görülmez. Eðer enflasyon nedenlerini ortadan kaldýramazsanýz, 2-3 ay indirim yapmýþ olanlar, bu süreler bittiði gibi fazlasýný yeniden zam olarak fiyatlarýna eklemeyeceklerini söyleyebiliyor muyuz?
Doðalgaz ve elektrik fiyatlarýna olaðanüstü bir durum olmazsa yýl sonuna kadar zam yapýlmayacakmýþ. Ama son üç ayda üç kez zam yapýldý. Öyleyse bu zamlardan birini geri çekseydik çok daha etkili olurdu. Lakin sorun kaynak yetersizliðinde. ithal kaynakla üretilen enerji TL cinsinden iç pazara satýlýyorsa, eðer TL deðer kaybetmeye devam ederse, baþka bir ifade ile Döviz kurlarý artacak olursa, doðal olarak mücbir sebep doðmuþ olur ve artan kurlar kadar sonrasýnda yeni zamlar yapmak zorunda kalýrsýnýz. Ýþte yýl sonuna kadar zam yapmayalým tamam güzel de, peki yeni yýl baþlarken Dolar kuru yeniden 7.00 TL ya da üzerine çýkacak olursa, bu takdirde biz buna kayýtsýz kalabilecek miyiz? Hiç sanmýyorum.
Hatta size þunu ifade edeyim, aslýnda petrol ithalatýnda satýn aldýðýmýz ülkelerle 1.5 $ sabit bedel anlaþmamýz var. Ama þu anki kurla bir çarpýn bakalým iç piyasa fiyatý 1.5 $ karþýlýðýna denk geliyor mu? Gelmiyorsa arada açýk veriyoruz, devlet aradaki farký sineye çekiyor demektir. Sizce dolar kuru artacak olur ve yeni zirveler görürse devlet buna daha ne kadar katlanabilir? O zaman þimdi tam dünya fiyatlarýný yansýtmadýðý, petrol türevlerine yeni yýl baþladýðýnda da bu fedakarlýðý sürdürmeye devam edebilecek mi? Kurlar düþerse evet. Ama kurlar artmaya devam edecek olursa hiç sanmýyorum.
Ayný durum bankalarýn kredi faizleri ile de ilgilidir! Þimdi banka, enflasyon gerçekçi þekilde düþmeden, dýþ kaynak fonlar ülkeye yeniden girmeye baþlamadan, tahvil faizlerimiz düþmeden, mevduat faizleri inmeden bankalar yüksek maliyetli finansman kaynaklarýný gerçekten de indirime tabi tutabilirler mi? Çok zor geliyor bana. % 10 indirim olacakmýþ. Yani eðer %40 ile kredi veriyorlarsa % 36'ya indirecekler kredi faizlerini. Ýyi de, ayný þekilde eðer kurlar yeniden bir atak yapacak olursa, dolayýsý ile kur baskýsý nedeniyle ithal ekonomisine baðýmlý olan ülkemizde yeni zamlar yapýlmayacak mý? Eðer yapýlýrsa, nasýl olacak da bankalar bu ortamda mevcuttan daha düþük faizli kredi verecekler? Ya da diðer bir soru, % 10 kredi faizlerinde indirim yapacaklar güzel, peki acaba kaç talebe evet diyecekler? Yani burada faiz indirimi güzel de, bunu sýnýrlý sayýda kiþiye uygulayýp, genelde uygulamadan kaçýnmalarýna mani bir durum var mý?
Daha bir çok þey sayabilirim. Kýsacasý bana göre enflasyon ile mücadele programýnýn asýl yapýsal önlemleri önemliydi. Gýda üretiminde aracýlýk nasýl kaldýrýlacak belli oldu mu? Ya da, çiftçi daha ucuz gübreye nasýl ulaþacak? Et ve süt üreticleri hayvanlarýný nasýl daha düþük maliyetle üretebilecekler? Besi hayvancýlýðýnda ithal aþýlar kurlar nedeniyle katlanmýþken, bunun maliyetini yok sayabilecekler mi? Peki bu sorun hep karþýmýzda ise, acaba ne zaman her alanda yerli aþý üretimini tam manasý ile gerçekleþtireceðiz programda bu detay belli mi?
Sözde fazla bir þey yazmayacaðým demiþtim. Yine ayarým kaçtý. Kendimi kontrol edemeyince bu sefer günlük beklenti yazýmý sizle paylaþma zamaný seans açýlýþýna çok yaklaþýyor. O zaman da seans telaþý içinde yazýyý verimli okuyamýyorsunuz.
Kýsacasý söylemek istediðim þu; ithalata baðýmlý bir ekonomiyiz. Ýhraç ettiðimiz ürünlerin ara mallarýnýn çoðunu ithal ediyoruz. Ayný zamanda 457 Milyar Dolar civarýnda dýþ borcu ve her yýl 40-50 milyar civarý cari açýðý olan bir ülkeyiz. Eðer kurlar kontrolsüz bir þekilde yükselirse, tepeden týrnaða her alana zam geliyor. Tabii ki bunun bir kýsmý fýrsatçý zamlarýdýr ama sonuçta bunu ayrýþtýrmak ya da engellemek çok da mümkün olmuyor.
Kur kontrolsüz yükselmeye baþladý mý, dýþarýdan gelen fon kaynaklarý da kur riski nedeniyle kesiliyorlar. O zaman da, vadesi gelen dýþ borçlarýn çevrilmesi ile ilgili döviz sýkýntýsý yaþýyoruz. Bunun için de iç piyasanýn likiditesini azaltýp, topladýðýmýz TL likidite ile gidip döviz alýyor ve vadesi gelen borçlarýmýzý çevirmeye çalýþýyoruz. Ýþte bu durum nedeniyle bankalarýn sendikasyon yenilemelerini çok önemli buluyordum. Son dönem bankalar sendikasyonlarýný %100 üzerinde yenilemeye baþladýlar. Hatta vadesi gelmemiþ, riski az alacaklarýný menkul kýymetleþtirip karþýlýðýnda seküritizasyon kredisi bile alanlar var. Yani dýþ borç çevirme riskini aþýyoruz.
Dediðim gibi, bence asýl sorun kontrolsüz kur artýþlarýnda yatýyor. Yani eðer kurlar yeniden ve yeni zirveler görecek þekilde yükseliþe geçecek olurlarsa, bankalarýn alacaklarý her türlü dýþ kredinin maliyeti de yükselecektir. Bunun iç piyasaya daha yüksek kredi faizi þeklinde yansýmasý kaçýnýlmaz olur. Kredi faizlerinin bu seviyelere çýkmasý ile bile bir çok þirket konkordato kuyruðuna girmiþ durumda iken, yeniden faizlerin artýþý baþlayacak olursa, bu kuyruklar konkordato için olmaz, iflas açýklamalarý için olmaya baþlar korkusundayým.
Ayný þekilde en az % 10 fiyat indirimi kampanyasý ile kýsmi saðlayacaðýmýz fiyat düþüþleri, eðer kurlarda ani yükseliþler yaþanacak olursa acaba ayný þekilde sürebilecek mi?
Ýþte benzer þekilde sýralayabileceðimiz örneklerin temelinde yatan öncelikle kur seviyesidir. Bu durum da bana göre dönüp dolaþýp, rahip Brunson konusuna dayanýyor. Eðer 12 Ekim tarihinde rahip Brunson serbest kalmadý diye bir açýklama duyarsak, bunun karþýlýðýnda da daha öncesinde Trump ve baþkan yardýmcýsý tarafýndan açýklandýðý gibi, yeni yaptýrýmlara maruz kalýrsak, ABD ile iliþkilerimiz olasý yaptýrýmlarýn boyutuna göre kopma noktasýna gelir. Bu durumda, yaþanacak olan gerilimler TL'de hýzlý deðer kayýplarý yaþatýr. Böyle bir süreç yaþanacak olursa, dün ilan edilen enflasyon ile mücadele programý býrakýn baþarýlý olmayý, yýl sonuna kadar bile süremez görüþündeyim.
Ama eðer rahip Brunson serbest kaldý diye bir mahkeme kararý duyacak olursak, devamýnda da ABD ile iliþkiler düzelmeye baþlar ve demoklesin kýlýcý gibi bir süredir bizi geren Halkbank davasý önemli bir risk yaratmayacak þekilde sonuçlanacak olursa, iþte o zaman döviz kurlarýnda 19 Eylül tarihinde yazdýðým ''Kurlar Neden Düþmüyor?'' baþlýklý yazýmdaki beklentim olan 5.50-5.00 arasý Dolar seviyelerine ineriz. Bu beklentim gerçekleþecek olursa, ithal girdilerin ciddi fiyat düþüþleri sayesinde gerçekten de enflasyon düþer. Bu süreç yaþanýrsa, dün açýklanan enflasyon ile mücadele programý baþarýlý olur. Ama aslýnda bu baþarý programýn detaylarýnda yatanlarýn sayesinde deðil, asýl beklentimdeki gibi kurlarýn düþmesi sayesinde olur. Yani % 10 indirim kampanyalarý sadece geçici enflasyon indirimi yaratýr o kadar.
Yani iþ dönüp, dolaþýp Brunson Davasýna kilitleniyor. 12 Ekim'de bu konu çözülecek mi göreceðiz. Ben rahip davasý ve döviz kurlarý hakkýndaki beklentilerimi koruyorum. Bu nedenle BÝST'in 100.800 direncini geçecek þekilde yükseliþini sürdüreceði görüþündeyim. Ama beklentimde yanýlýyorsam, BÝST, kur ve faiz yansýmalarý hepimizi üzecektir.
Hepinize bol kazançlý günler dilerim.
Aydýn Eroðlu
Originally Posted by trion
simdi durum nedir bilmiyorum yýllar yýllar once gittigimde bu ulkelere arastýrmýstým orolarda bizim ulke de 200-250 k ya satýlan arabalarý 15-20 k ya veriyorlardý orolarda neden vergi yok tu almanya nýn arka copluguguydu bu ulkeler hep alman arabalarý vardýr genelde bu ulkelerde ..ama getiremiyorsun .. 
Yer Ýmleri