Bu yazý tüm uzun vade stratejisi güdenlere farklý bir bakýþ açýsý katma amaçlý yazýlmýþtýr;
Baþtan beri tosunpaþayý takip ediyorum. Ufak kurs tarzýnda kendisine bilanco özet analizi hakkýnda da yol gösterici olmaya çalýþtým.
Fakat en baþtan beri uzun vadeli yatýrýmcýlara saygý duysamda, stratejik olarak yanlýþ bir tarz olduðunu düþünüyorum. Niçin yanlýþ bir tarz. Çünkü uzun vade demek zamandan kaybetmek demek. Zaman her insan için en büyük zenginliktir. Zamanýn varsa yatýrým yaparsýn zamanýn varsa harcayabilirsin. Zamanýn varsa yaþayabilirsin. Zamanýn dolmuþsa yaptýðýn hiçbirþeyin önemi kalmýyor. Çünkü artýk zamanýn yok. Dolayýsýyla zaman en deðerli ZENGÝNLÝÐÝMÝZDÝR!
Warren buffete gelelim tirilyonlarca parasý var dünyanýn en zenginler listesinde ilk 5 te yer alýr. Kaðýt üzerinde ÇOK zengin. ANcak 89 Yaþýnda.
Soru þu; Warren buffete bir teklif göndersek. Yer deðiþtirmek için Bütün servetiyle beraber yaþ da dahil olmak üzere yer deðiþtirelim desek.
Yani bu sayfa okuyan sen kaç yaþýndasýn diyelim 35 buffet 35 yaþýna geçecek ancak cebimde hiç parasý olmayacak. Sizde 89 yaþýnýza geçecek ancak hesabýnýzda tirilyonlarca para olacak. Sizce buffet bunu kabul edermiydi ?
Peki ya sen evet bu sayfayý okuyan yatýrýmcý 89 yaþýna geçip tirilyonlarca paran olmasýný kabul edermiydin ?
Cevabý basit buffetin üstüne borca girerek bile bu teklifi kabul ederken sen etmezdin. O halde soru basit Buffetmi daha zengin Yoksa SEN MI ?
BU soru bizi zamanýn en büyük zengiliðimiz olduðunun su götürmez bir gerçek olduðuna ikna ediyor sanýrým.
O halde zamandan tasarruf etmemiz gerektiði ortaya çýkýyor. Zamaný verimli zamaný iyi kullanmamýz gerektiði ortaya çýkýyor Çünkü zaman geçtikçe aslýnda fakirleþiyorsunuz. Bunu bir resimle göstermeye açýklamaya çalýþayim.
Siyah renkli Çizgi kiþisel servetiniz olsun Mavi renki Çizgide zaman çizginiz olsun. Kýrmýzý renkli çizgi ise finansal özgürlüðümüz veya mutluluk seviyemizi gösteren çizgi olsun.
Yatýrýmcýlarýn %95'inin odaklandýðý çizgi aslýdna siyah renkli servet çizgisi. Çoðunluk MAVÝ çizgiyi görmüyor. MAVÝ ÇÝZGÝYÝ göremediði için KIRMIZI ÇÝZGÝDEN HABERSÝZ. Zannediyor ki Siyah çizgi arttýkça KIRMIZI ÇÝZGÝ de artacak. Biraz önce ne dedik Zaman en deðerli hazineniz, zenginliðiniz dedik ve sizde bunu yukar da kabul ettiniz.
O halde mavi çizgi olmazsa olmamýzdýr yatýrým felsefemizi þekillendirirken.
30 yaþýna ulaþtýðýnýz finansal özgürlüðünüze ulaþmýþsanýz. Hayattan büyük bir keyif alacaðýnýzý garanti ederim. Ferariye binmek ister ve bundan inanýlmaz bir keyif alýrsýnýz. Kýz arkadaþlarýnýzla vakit geçirmek ve birlikte olmaktan inanýlmaz keyif alýrsýnýz. Gezmek görmek jet skiye binmek Sorf yapmak ucaktan paraþütle atlamak vb gibi kimi zamaný çoðunlukla para gerektiren bu aktivitelerin hepsini büyük bir haz alarak yaparsýnýz. Deyim yerindeyse o imrenerek baktýðýnýz vahy be dediðiniz kiþilerin hayatýný yaþarsýnýz. Mutluluk seviyeniz en üst noktadadýr. Dikkat edin 10 yýl emek verdiniz çalýþtýnýz kýstýnýz kasýldýnýz deli gibi enerji harcadýnýz 30 yaþýnýzda finansal özgürlüðünüze kavuþtunuz ve size kalan 50 yýl boyunca mutluluk seviyeniz en üst bölgede seyrederek devam edecek.10 yýl heba ettiniz karþýlýðýnýz 50 yýl mutluluk ödülünü aldýnýz. Mantýklý bir yatýrým görünüyor bence. 10 yýla karþýlýk 50 yýl iyi bir takas yada yatýrým.
Þimdi resmi tekrar inceleyelim. 45 Yaþýnýzda finansal özgürlüðe kavuþtunuz. Artýk hayattan zevk alabileceðiniz þeyler daha az Ferarimi aman binmesemde olur. Jet ski mi 45 yaþýnda olabilir belki ama ne bileyim ya þartmý yani onuda yaþamayývereyim. Kýz arkadaþýmý evet onunla vakit geçirmekten mutluyum ama en çýlgýnca þeyleri yapamayacaðým artýk biraz daha aðýrkanlýyým vucudum çok fazla heyecana dirençli deðil enerjim bir miktar düþtü.
Farkettiyseniz sorun para deðil. Paranýz var Ama istek seviyenizde düþüþ var. Olmasa da olur demeye baþlýyorsunuz. Hani 30 yaþýnda trafik ýþýklarýnda gördüðün ferraye bakýp bir günde bende binermiyim diye iç geçiriyordun ya o parayý kazanabilirmiyim acaba diye düþünüyordun ya. EVET iþte 45 yaþýnda sende o parayý kazandýn ona eriþtin. AMa bu kezde o hayalin için artýk okadar heyecan duymamaya baþlýyorsun.
Hadi þimdi çokta uzatmayalým 55 te finansal özgürlüðe eriþtiðini varsayalým Hani uzun vadeli yatýrýmcýlarýn emeklilik yaþý beklentisi hemen hemene buralara filan geliyor. 70 Yaþýnda UVY ile finansal özgürlük beklentisi olan yoktur herhalde. 45 filanda mümkün ama çok gerçekçi deðil gibi 55 daha gerçekçi ve bence bir miktar iyimser de sayýlýr.
Evet 55 yaþýnda finansal özgürlük seviyesindesin. Artýk mutluluk seviyen oldukça aþaðýda Zamanýn yok eski kadar heyecan duymuyorsun. paraþütle atlmak mý bende kalp var. Kýz arkadaþýmla çýlgýnca þeyler ne kadar çýlgýn olabilirsin ? Ferarrimi yok caným sende ben mütavazi bir adamým. Kazanýyoruz bizde iþte ama harcamasakta olur ya kim gidecek þimdi Bangkoki o muazzam adalara. Bir sürü yorgunluk amaaannn böyle iyim ben iþte. Moduna gireceðiz. Yok ben girmem. Girersin gireceksin girmek zorunda kalacaksýn. Evet bazý þeyleri kýrabilirsin ama emin ol 30 yaþýnda isteklerinin büyük bir kýsmýný yapamayacaksýn. Ypamak istemyeceksin. Haz alamayacaksýn.
Ýþte böyle bakýnca düþünüyorsun tekrar Ben acaba gerçekten doðru bir yatýrým mý yaptým ben bunun içinmi yatýrým yapmýþtým. 20 yaþýmdan itbaren belli ölçüde kendimi ve yapacaklarýmdan ferahat ettim 35 yýl boyunca sonrasýnda özgürlüðüme kavuþtum 25 yýl mutlu yaþayacaðým ama 30 yaþýndaký finansal özgürlüðe kavuþmaya nazaran hem daha düþük bir mutluluk hemde daha kýsa süre. Mantýklý bir takas mantýklý bir yatýrým gibi görünmüyor.
35 yýlýný ver 25 yýl boyunca %30 mutluluk ödülünü al.
10 yýlýný ver 50 yýl boyunca %90 mutluluk ödülü için çabalamak öðrenmek kendini geliþtirmek daha mantýklý.
E ben 30 yaþýmý geçtim diyor olabilirsin farketmen gereken þey oran orantý Kar zarar olayý.
Yani 20 yýl uðraþ 40 yaþýnda özgürlüðüne kavuþ ödülün 40 yýl boyunca % 50 mutluluk ödülünü al.
Hani zamandan tasarruf ettikçe alacaðýnýz ödülün hem süresi artýyor hemde seviyesi yüksek oluyor onu kastediyorum.
Þöyle bir söz vardý kim söyledi bilmiyorum. HARCAYABÝLDÝÐÝNÝZ KADAR ZENGÝNSÝNÝZ. Ýþte yaþ ilerleyince harcayamýyorsunuz yada harcayacaðýnýz alanlar kýsýtlanýyor harcamaya istekli olmuyorsunuz. Dolayýsýyla aslýnda daha az zenginsiniz.
Zenginliði lütfen tekrar tanýmlayýn kendinizce; Zenginlik banka hesabýnýzda veya cebinizde ne kadar para olduðu deðildir. Zenginlik ne kadar harcayabildiðiniz, ne kadar özgür olabildiðinizdir.
SADEDE GELELIM;
Tabiki zamandan tasarruf ettikçe öne aldýkça mecburen risk seviyenizde artacaktýr. Ýþte insanlar burada bir denge kurmasý gerekiyor diye düþünüyorum. Yani illa aþýrý risk alýnda hemencecik zengin oluverin mutlu mesut yaþayýn demiyorum. Aradaki dengeyi ayarlayýn. Kendinizce 40 yaþ iyi gibi 40 yaþýnda finansal özgürlük seviyesi mutluluk olarak iyi bir seviyedir size göre, riskleride nisbeten katlanabileceðiniz seviyededir. Yatýrýmlarýnýzý buna göre þekillendirirsiniz. Yani belki aðýrkanlý ama saðlam hisselerin yanýna bir mýktar da atýyorum küçük ama hýzlý büyümek isteyen bir mýktar daha rýsklý hisseleri deðerlendirirsiniz. Ne bileyim paranýn bir kýsmýnýda orta vadeli Al sat için deðerlendirirsiniz. Çünkü zamaný kýsabilmek için bir miktar risk almýþ olmanýz gerekiyor Hem risk almayayým hemde kýsa sürede zengin olayým diyebileceðiniz bir iþ varsa bende para yatýrayým.
Yatýrýmcýlarýn bir çoðu bir yanýlsama içerisinde yatýrým yapýyor. Yani çok düþük risk alarak haliyle daha uzun vadede belli bir servete çýkmanýn akýllýca ve mantýklýca olduðunu sanýyor. Ancak bu bakýþ açýsýnda hesaba katmadýðý þey zaman ve mutluluk seviyeniz. Bunlarý görmezden gelirseniz ilk bakýþta çok akýllýca ve mantýklý bir yöntem gibi görünüyor. ANcak bu iki çizgiyi iþin içine sokunca aslýnda bu güvenli yatýrýmý yaparken MUTLULUKTAN VAZGEÇYÝROSUNUZ MUTLULUKTAN KISIYORSUNUZ MUTLULUGU HÝÇE SAYIP o hedefe doðru gidiyorsunuz. O gün geldiðinde ise þu piþmanlýðý ve sorgulamayý yapmaya baþlýyorsunuz. BEN niye yatýrým yaptým. Mesele bumuydu yani. Evet banka hesabýmda tirilyonlar var buffet misali. En zenginler listesindeyim evet ama bunun içinmi yatýrým yapmýþtým hayallerime noldu yaþamak istediklerime ne oldu benim. Bu hayattan ne kadar keyif alabildim. Yaþamak isteyipte yaþayamadýðým ne býraktým arkada.
Buffetle samimi bir sohbet yapýyor olsak bana diyeceði ilk þey olabildiðince kýsa sürede finansal özgürlüðünü eline al zaman akýp gidiyor ve yaþ ilerledikçe artýk birþey yapmaya enerjin ve isteðin kalmýyor. PARA PARA dünyanin en zenginler listesine girmek bir mutluluk veriyor ama yaþayamadýklarýmý geri vermiyor. Bazan oturup düþürüyordur eminim o zenginler listesine girmek bu kadar da þartmýydý bunun yerine belkide yapmak istediklerini yapsaydý. BU dunyadan cok daha mutlu bir biçimde ayrýlacaktý.
TOSUN PAÞAYA GELÝRSEK;
Ben tosun paþada þunu görüyorum býr býkmýþlýk bir isteksizlik motivasyonunda düþüþ. Aman çokta önemli deðil oraya çýksam ne çýkmasam ne der gibi. Sanki hayal ettigiyle yaþadýklarý arasýnda bir bozukluk var gibi.
Portfoy beklentilerinden daha düþük bir performans göstermiþ olsa gerek ki motivasyonunda bir düþüþ seziyorum.
Demekki tosun paþa en baþtan beri yatýrým stratejisinin risklerini getirilerini ondan götürdüklerini ne kazanýp ne kaybedebileceðin doðru bir biçimde hesaplamamýþ. DOðru bir biçimde hesaplasaydý beklenti dahilinde bir getirisi olacaktý dolayýsýyla herþey yolunda gidiyor olacak ve motivasyonunda bir kýrýlma yaþanmayacaktý.
Bir insan için en kötü þeyin bir hedefinin olmamasý bir gayesinin amacýnýn olmamasýdýr. Boþ vermiþlik olmasa da olur düþüncesi eylemsizliðe sebep olur mutluluk dereceniz inanýlmaz derecede düþürür. Amaçsýzca yaþýyormuþ gibi hissettirir. Öðrenme isteðinizi 0 a indirir kendinizi geliþtiremezsiniz hiçbirþey yapmamak en iyi þey gibi görünür. SOnrasýnda anksiyeteye dönüþür. Heba olup gidersiniz.
Tosun paþada bu var demiyorum. Motivasyonu bir miktar düþmüþ ilerde yükselmezse olay bu yone doðru gidecektir diyorum gitmiþ ile gidiyor olmak arasýndaki çizgi farklý çizgiler.
Kiþinin bu noktada öz eleþtiri yapmasýný daha saglýklý buluyorum. Yani ben herþeyi doðru yaptým piyasa izin vermedi o yüzden bu oldu diyip suçu bir baþkasýna atarsanýz. Bir çýkmazýn içine girersiniz. Herþey piyasanýn elinde sende hiçbir kontrol yok o halde piyasa izin vermediði sürece mutsuz olmaya devam edeceksin demektir. Bunu yerine kiþinin özeleþtiri yaparak bu piyasanýn suçu deðil benim hatam þöyle yaptýrým yapmalýydým þu zamanda girmeliydim. Þuralar da hata yaptým. Bunu öðrenmeliyim düzeltmeliyim þeklinde özeleþtiri yaparsa motivasyonunu kaybetmez. Yeni þeyler öðrenmeye araþtýrmaya hevesli olur dolayýsýyla mutlu ve umutlu olmaya devam eder kendini geliþtirir ve daha iyiye doðru yol almasýna izin verir.
TOPARLARSAK; Yatýrým stratejinize aþýk olmayýn. Rasyonel olmaya çalýþýn yukarda çizdiðim çizginin bir benzerini kendiniz için çizin yada siz çiziyor olsaydýnýz nasýl bir çizgi çizmeniz gerekirdi. Bu çizgiyi çizerken objektif tarafsýz olmanýz gerekiyor. Hatta bu çizginin içine aslýnda RÝSK'i gösterir bir baþka çizgi daha eklenebilir.
Yani diyeceðim o ki sorgulayýn ne için yapýyorum ihtiyacým neler mutluluk seviyem þu an nerede nereye gidecek ne kadar iyi ne kadar iyileþtirebilirim. Neler yapmalýyým ne kadar risk alabilirim. Yada ne kadar risk almamalýyým. Benim için yeterli nokta neresi. vesaire.............
Örnek olmasý açýsýndan kendi yatýrým felsefemi, çizgilerimi çizeyim.
ben 30 yaþýndayým bu arada
Aþaðýda ne anlatýyor Sol taraf yaþanmýþ olan sað tarafta beklentimi gösteriyor.
20-28 yaþ arasýnda ne yaþamýþým
Servetim aþaðý doðru gelmiþ mutluluk düþük aldýgým risk biraz yüksek yapabileceklerim sýnýrlý niye çünkü param yok.
28-30 yaþ arasýnda riski inanýlmaz arttýrmýþým servetim artmaya baþlamýþ mutluluk seviyem ve yapabileceklerimde hýzla artmaya baþlamýþ. Daha sonra yüksek riskte devam ederken biranda servetim hýzla erimeye baþlamýþ. haliyle mutluluk ve yapabileceklerim neredeyse dip yapmýþ.
Þu anda ise yapabileceklerim hala sýnýrlý çünkü para çekmýyorum yatýrýma devam ediyorum.
Servetim artan bir eðilimde oldugu içi mutluk seviyemde artýyor
Risk hala yüksek ancak önceki aldýgým risklerden bir mýktar daha düþük.
Gelecek bekletimde ve finansal özgürlük için elde etmem gereken seviye zaten görünüyor
Özgürlük seviyeme yaklaþtýgým andan itibaren risklerimi en minimuma indireceðim. Artýk parayý bileþke yapmak yerine çekeceðim için Cebimde harcayacak param olacaðý için yapabileceklerim direk pik yapayacak yukarý yonde Mutluluk seviyem zirve yapacak harcayabildiðim için
Servetim de artýk çok daha yavas bir biçimde artacak. Daha sonrasýnda 45 gibi yapabileceklerim sýnýrlanacak dolayýsýyla mutluluk seviyemde düþme eðilimi yaþayacak falan.

Yer Ýmleri