1925 yýlýndaki Þeyh Said Ayaklanmasý'nýn hazýrlayýcýlarýndan olan "Kürdistan Ýstiklâl ve Ýstihlâs Komitesi" adýndaki örgüt, bundan 80 küsur sene önce yayýnladýðý bir bildiri ile genç Cumhuriyet'ten Kürt haklarý konusunda bazý taleplerde bulunmuþtu.
1925'teki ayaklanmanýn lideri olan Þeyh Said'in Diyarbakýr'da 1925'in 26 Mayýs günü bir sinema salonunda baþlayan mahkemesi bir ay devam etti ve karar 28 Haziran'da açýklandý. Þeyh Said ve 46 adamý, idama mahkûm olmuþtu.
Þeyh Said ilk ifadesinde "...Bu iþlerde ne öndeyim, ne de arkadayým. Belki ortada bulunmuþtum. Bizzat kumanda etmedim. Harbi ne uzaktan, ne yakýndan görmedim" dedi. Sonra, harekete hâkim olamadýðýný iddia etti ve "Aþiretler kendi akýllarýyla hareket ediyordu, kimse kimsenin sözüyle hareket etmiyordu" diye yakýndý. Savcýnýn "Neden isyan ettiniz?" diye sorunca, cevabý "þeriat için" oldu. Sonra "Amacýmýz din hükümlerinin uygulanmasýný rica yoluyla hükümete arzetmekti. Böyle zannediyorduk, inþaallah kabul buyurulur" dedi. Ama, duruþmalar sýrasýnda daha önce dinsizlikle suçlayýp isyan ettiði Cumhuriyet'in "Müslüman olduðunu" söyledi. "28 Haziran'da verilen idam kararlarý, ertesi gün sabaha karþý infaz edildi. Þeyh Said hücresinden alýnýp sehpaya götürüldüðü sýrada, idam kararýný veren hâkimlerden Ali Saib Bey'e (Ursa-vaþ) döndü ve 'Saip Bey' dedi, 'Hani ya doðruyu söylersem kurtaracaktýn?'
Hâkimin cevabý 'Ne yapalým Said Efendi' oldu. 'Seninle Hýnýs'ta kuzu yiyemedik'.
Þeyh idama mahkûm olmazsa, herkese kuzu ziyafeti vermeyi vaadetmiþti.
Bundan sonra, aralarýnda þöyle bir konuþma geçti:
- Þeyh efendi, bundan daha hafif ceza olur mu?
- Bundan daha aðýrýný söyle bakalým Saib Bey! Artýk kuzu filân kalmadý. Ne olurdu Edirne'de yüz bir sene verseydiniz?
Þeyh Said 'Boynuzsuz keçinin âhýný boynuzludan alýrlar' dedi, sehpaya çýktý ve son sözü 'Fena yaptýk, bundan sonra iyi olur inþaallah' oldu" (Ýttihad ve Terakki'nin liderlerinden Bahriye Nazýrý Cemal Paþa'nýn küçük oðlu Behçet Cemal'in 1955'te yayýnladýðý "Þeyh Said Ýsyaný" isimli kitaptan).
YÜCE ÖNDER MUSTAFA KEMAL ATATÜRK 46 isyancýya kuzuyu nassý yedirmiþ ama.
Yer Ýmleri