Sanat Mozaik

[Terraluna]

Ukrayna asilli Rus roman ve oyun yazari Nikolay Vasilyevic Gogol'un olum yildonumu ( 4 Mart 1852 )



“ Beni en cok kaygilandiran, yarin insanlarıin yuz yuze kalacaklari olay. Belki inanmazsiniz, ama sabah yedide Dunya Ay'in ustune oturacak. Unlu Ingiliz kimyacisi Wellington da eserinde belirtmisti bunu. Ne yalan soyleyeyim, Ay'in narin, dayaniksiz yapisini dusundukce buyuk bir tedirginlik duyuyorum. Su Ay denen nesneyi Hamburg'da yapiyorlar, fakat pek de ahim sahim bir seye benzemiyor. Ingiltere bu konuda agirligini nicin koymuyor, anlamiyorum. Ay'i yapan topal bir ficiciymis, aptal herifin isten anlamadigi nasil da belli. Kullandigi katranli halatlarin ustune yeterince bezir yagi surmedigi icin yeryuzunu berbat bir koku kapladi, burunlar tikansa yeridir. Ote yandan, bu derece nazik, ince yapili Ay, insanlarin orada barinmasina da elverisli degildir. O yuzden sadece burunlar yerlesebilmistir oraya. Kendi burnumuzu goremeyisimizin tek nedeni de bu iste. Dunya'nin agir bir cisim oldugunu, Ay'in ustune cokunce burunlarin pestile doneceklerini dusununce oyle tasalaniyorum ki... “ Bir Delinin Hatira Defteri



“ But, nevertheless, I was extremely upset by an event that is going to take place tomorrow. Tomorrow at seven o'clock a strange phenomenon will occur: the earth is going to sit on the moon. This has also been written about by the noted English chemist Wellington. I confess, I felt troubled at heart when I pictured to myself the extraordinary delicacy and fragility of the moon. For the moon is usually made in Hamburg, and made quite poorly. I'm surprised England doesn't pay attention to this. It's made by a lame cooper, and one can see that the fool understands nothing about the moon. He used tarred rope and a quantity of cheap olive oil, and that's why there's a terrible stench all over the earth, so that you have to hold your nose. And that's why the moon itself is such a delicate sphere that people can't live on it, and now only noses live there. And for the same reason, we can't see our own noses, for they're all in the moon. And when I pictured how the earth is a heavy substance and in sitting down may grind our noses into flour... “




' Yani, palto icin gerekli olan paranin ilk yarisi elindeydi, ama diger yariyi nereden bulacakti ? Bir kirk ruble daha nereden bulabilirdi ki ? Akakiy Akakiyevic, dusundu... dusundu... ve sonunda gunluk harcamalarini kismak zorunda olduguna karar verdi; en azindan bir sene boyunca bunu yapmasi sartti. Aksamlari cay icmeyi birakacak, mum da yakmayacakti; eger calismasi gerekiyorsa, ev sahibesinin odasina gidecek ve isini onun mumunun isiginda gorecekti. Disari ciktiginda agirligini ayaklarina vermeden, nerdeyse parmaklarinin ucunda basarak yuruyecek ve elinden geldigi kadar adımlarini, duzgun kaldirim taslarina denk getirmeye calisacakti, boylece ayakkabilarinin tabanlari hemen asinmayacakti. Camasirlarini da yikamaya daha seyrek gonderecek, boylece onlarin da hemen yipranmasini engelleyecekti. Eve doner donmez eskimesinler diye derhal giysilerini cikaracak, sadece umarsizca gecip giden zamanin bile merhamet ettigi eski pamuklu gecelik entarisiyle oturacakti. Dogrusu ya, baslarda bu sikintilara alismak Akakiy Akakiyevic'e oldukca zor geldi, ama bir sure sonra teker teker hepsine alisti ve isler rayina girdi; hatta aksamlari ac acina uyumak bile onu rahatsiz etmemeye basladi. Evet, belki karni doymuyordu, ama tum dusuncelerinde yer eden ‘ gelecekte sahip olacagi paltoyla ilgili hayaller', ruhunu yeterince besliyordu. Sanki yasaminda eksik olan bir seyin yarattigi bosluk doldurulmustu; sanki evlenmisti; sanki yaninda, yasamakta oldugu anı paylasan biri vardi, artik yalniz basina degildi...'' Palto



“ Thus he had one half on hand; but where was he to find the other half? where was he to get another forty rubles from ? Akakiy Akakievitch thought and thought, and decided that it would be necessary to curtail his ordinary expenses, for the space of one year at least, to dispense with tea in the evening; to burn no candles, and, if there was anything which he must do, to go into his landlady's room, and work by her light. When he went into the street, he must walk as lightly as he could, and as cautiously, upon the stones, almost upon tiptoe, in order not to wear his heels down in too short a time; he must give the laundress as little to wash as possible; and, in order not to wear out his clothes, he must take them off, as soon as he got home, and wear only his cotton dressing-gown, which had been long and carefully saved. To tell the truth, it was a little hard for him at first to accustom himself to these deprivations; but he got used to them at length, after a fashion, and all went smoothly. He even got used to being hungry in the evening, but he made up for it by treating himself, so to say, in spirit, by bearing ever in mind the idea of his future cloak. From that time forth his existence seemed to become, in some way, fuller, as if he were married, or as if some other man lived in him, as if, in fact, he were not alone. “

[Terraluna]

Yunan roman ve oyku yazari, sair Alexandros Papadiamantis'in dogum yildonumu ( 4 Mart 1853 )



“ Kucuk bir cocukken ailesine hizmet ediyordu, evlendiginde de kocasina kul kole olmustu. Belki kendi mizacindan, belki de kocasinin yetersizliginden, onun bakicisi olma noktasina gelmisti. Cocuklari oldugunda, onlar icin sacini supurge etmis, cocuklari da coluk cocuga karisinca, kendini tamamen torunlarını buyutmeye adamisti. “ Hadula



" As a young girl, she had been her parents’ maid. Once married, she had become her husband’s slave and however, due to her own character and the weakness of his, she had also been his tutor. When her children were born, she had become their maid. And now that they had children too, she was enslaved to her grand-children. "



“ Ama gel gor ki minik melekler, kimseyi kayirmiyor ve ayrim yapmadan hem kiz cocuklarini hem de erkek cocuklarini cennete aliyor. Tabii ki daha cok erkek cocuklari zamansız olur. Kiz cocuklari da mubarek sanki dokuz canlidir. Zor hastalanir, nadiren olurler. “



" But look, the little angels take no sides and make no favours. They take away boys and girls alike into Paradise. In fact all the more boys. So many precious only sons who died utterly. Girls have seven lives, the old woman reflected. Not much make them ill and they seldom die. "

[Terraluna]

Fransiz sair Léon-Paul Fargue'in dogum yildonumu ( 4 Mart 1876 )

“ Bir gazete, bir ziraat makinesi albumu, korler ve kalp hastalari icin bir Larousse, bir mavi rehber, bir pembe rehber, bir orta tedrisat programi, bir ahci kitabi, bir telefon rehberi, bir sarap listesi, bir pul albumu, bir bakkal defteri aciyorum, hepsinde siirin oldugunden bahsediliyor. Halbuki siir her zaman, en modern, en dinamik sey olmaya devam etmistir. Bizden evvel vardir ve bizi istikbale surukler. Butun kitaplar ve butun okuyucular olebilir; butun zuppeler, munekkitler ve munekkitlerin torunlari, munevver taslaklari curuyebilir; siir yine olmeyecek. Ebedi olan sey yalniz odur. Bu kainattan hicbir sey kalmadigi zaman bile boslugun siiri dogacak: son defa, kat’i olarak ve tek basina! ”



" J'ouvre un journal, un catalogue de machines agricoles, le Larousse pour aveugles ou pour cardiaques, le guide bleu, le guide rose, le programme de l'Enseignement Secondaire, le livre de cuisine, l'annuaire des téléphones, la carte des vins de chez Damoy, un album de timbres, un traité d'épicerie. Partout la poésie est morte. Morte, elle est morte. La poésie est morte. De tous temps, la poésie fut toujours ce qu'il y a de plus moderne, de plus dynamique. Quand les livres seront morts et leurs lecteurs, quand snobs, critiques et petits-fils de critiques, épluchures de mondains et reliefs d'intellectuels seront pourris, la poésie ne se sera pas encore tue. C'est la seule chose éternelle, et, quand il ne restera plus rien de cet univers, la poésie du Vide s'esclaffera, seule, dernière, définitive, sans commencement ni fin. "

[Terraluna]

Romantik donem Rus klasik muzik bestecisi Pyotr Ilyic Caykovski’nin besteledigi Kugu Golu Balesi ( Swan Lake - Il Lago Dei Cigni ) ilk kez 4 Mart 1877'de Bolsoy Tiyatrosunda sahnelendi.

[Terraluna]

Alman roman yazari ve sair Bernhard Kellermann'in dogum yildonumu ( 4 Mart 1879 )



" ‘Bana oyle geliyor ki, ‘ diye yazdi, ‘ sadece anneler ve evli kadinlar gercek anlamda fedakar olabilir. Cocuklarla erkeklerde bu ozellik yok. Erkekler, cocuklara gore bir tek suna sahipler fazladan: ufak, yuzeysel, daha dogrusu onemsiz seyler konusunda fedakar ve ozverililer. Ne var ki en derin duygularindan, arzularindan, onem verdikleri aliskanliklarindan, sevdikleri biri icin asla vazgecmezler. ‘ "



“ ‘Es scheint mir,’ schrieb sie, ‘ daß nur Mütter und Gattinnen wahrhaft selbstlos sein können. Kindern und Männern ist diese Eigenschaft nicht gegeben. Die Männer haben vor den Kindern nur das eine voraus: sie sind selbstlos und aufopferungsvoll in kleinen, äußerlichen, ich möchte sagen, unwesentlichen Dingen. Ihre tiefsten und wesentlichen Regungen und Wünsche werden sie aber nie zugunsten einer geliebten Person aufgeben.’ “



" Yeni insa edilen Madison Meydani Sarayi'nin acilis konseri, sezonun en onemli etkinligiydi. Gelmis gecmis en olaganustu konserlerden biriydi. Her bir enstrumani dunyaca unlu bir muzisyenin caldigi orkestrada, tam tamina iki yuz yirmi icraci vardi. Orkestra sefligi icin de, hala hayatta olan en basarili Alman bestecilerden biri tutulmus ve bu besteci sadece o gece icin, daha once hic duyulmamis bir para, alti bin dolar almisti.

Konserin bilet fiyatlari New York standartlarinda bile hayli yuksekti. Otuz dolarin altinda koltuk yoktu ve karaborsacilar da fiyatlarini bir loca iki yuz dolar ve ustune kadar cikarmislardi. Soyle boyle isim yapmak isteyen biri, ne yapip edip burada boy gostermeliydi.

Aksam saat sekiz civarinda 26, 27 ve 28. Cadde ile Madison Caddesi, sabirsizlikla sarsilip takir takir sesler cikaran otomobiller tarafindan tikanmisti. Hayatlarini, vinlayarak gecen otomobillerin motor gurultuleri arasinda geciren bilet saticilari, eksi on iki derece sogukta bile terden sirilsiklam, ellerinde deste deste banknotlar, kendilerini ofkeyle gurleyen arabalarin sonu gelmez akintisina korkusuzca ativeriyorlardi. "



" Das Einweihungskonzert des neuerbauten Madison-Square-Palastes bildete den Höhepunkt der Saison. Es war eines der außerordentlichsten Konzerte aller Zeiten. Das Orchester umfaßte zweihundertundzwanzig Musiker, und jedes einzelne Instrument war mit einem Künstler von Weltruf besetzt. Als Dirigent war der gefeiertste lebende Komponist, ein Deutscher, gewonnen worden, der für den einen Abend das unerhörte Honorar von sechstausend Dollar erhielt.

Die Eintrittspreise verblüfften selbst New York. Unter dreißig Dollar war kein Platz zu haben, und die Billettspekulanten hatten die Preise für eine Loge bis auf zweihundert Dollar und höher getrieben. Wer irgendwie etwas sein wollte, durfte nicht fehlen.

Um acht Uhr abends waren 26., 27. und 28. Straße und Madison Avenue von knatternden, ungeduldig bebenden Automobilen blockiert. Die Billetthändler, die ihr Leben zwischen den Pneumatiken von sausenden Automobilen verbringen, stürzten sich, schweißtriefend trotz einer Temperatur von zwölf Grad Kälte, Bündel von Dollarscheinen in den Händen, tollkühn mitten in den endlos heranrollenden Strom wütend donnernder Wagen. "

[Terraluna]

142 yil once, 4 Mart 1881'de Sherlock Holmes, bir sorusturmada kendisine yardim etmesi icin John H. Watson'i davet etti.

Ilk Sherlock Holmes hikayesi olan Scarlet'teki bir dava da bu hikayenin baslangici oldu.

[Terraluna]

Madagaskar asilli Fransiz sair Jean-Joseph Rabearivelo’nun dogum yildonumu ( 4 Mart 1901 )



Hangi gorunmez fare
gecenin duvarlarindan inip
sutlu ay pastasini kemiren ?
Yarin sabah,
ay cikip gidince,
kanayan dis izleri kalacak.
Yarin sabah
butun gece icenler
kagitlari dusurenler ellerinden
yan kapali gozlerle aya bakip
kekeleyecekler:
‘Kimin su para
yesil masada yuvarlanip giden ?’
‘Ah!’ diyecek iclerinden biri,
‘dostumuz her seyini yitirdi de
oldurdu kendini!’
Hepsi yarim gulumseyecek
sendeleyip dusecekler.
Ay orda olmayacak artik:
fare alip goturdu onu deligine.



Quel rat invisible,
Venu des murs de la nuit,
Grignote le gâteau lacté de la lune ?
Demain matin,
Quand il se sera enfui,
Il y aura là des traces de dents sanglantes.
Demain matin,
Ceux qui se seront enivrés toute la nuit
Et ceux qui sortiront du jeu,
En regardant la lune,
Balbutieront ainsi :
‘ À qui est cette pièce de quat’sous
Qui roule sur la table verte ? ‘
‘ Ah ! ajoutera l’un d’eux,
L’ami avait tout perdu
Et s’est tué ! ‘
Et tous ricaneront
Et, titubant, tomberont.
La lune, elle, ne sera plus là :
Le rat l’aura emportée dans son trou.

[Terraluna]

Postaci Kapiyi Iki Kere Calar ( The Postman Always Rings Twice, 1946 ) filminin Frank Chambers karakteri Amerikali aktor John Garfield'in dogum yildonumu ( 4 Mart 1913 )