BÝR ÇÖL HÝKÂYESÝ...
1867de Mark Twain Filistin’i ziyaret eder. Ýzlenimlerini yazar. O zamanlar bölgede bir aðaca bile rastlamak zordur. Bölge çöldür. Ya da kayalýktýr. Her taraf taþlarla kaplýdýr. Sahiller ise bataklýk halindedir. Yabani otlar bölgeyi ele geçirmiþlerdir. Hayat olmayan bir yer. Filistin küllerin üstünde oturuyordu.
Ýlk Siyonistler 1900lerin baþlarýnda Filistin’e geldiklerinde “süt ve bal” ülkesinin durumu buydu. Onlar Ýsrael’in en önemli yapý taþlarý olan kolektif köyleri, kibutzlarý ve moþavlarý kurdular. Modern Ýsrael kibutzlarda doðmuþtur. Eþit ve kolektif.
Elbette ki bu köylerde tarým yapýlacaktý. Kurulmasý hayal edilen ülkenin en hayati konularýndan biri tarýmdý. Tarým yapýlmayan bir ülke olabilir miydi? Ancak nasýl? Dünyanýn pek çok ülkesinde zoraki misafir olan Yahudiler’in toprak sahibi olmasý ya da tarýmla uðraþmasý yasaktý. Yahudiler topraktan, tarýmdan anlamazdý. Ancak Rusya’da az miktarda çiftçiler vardý. Geldiler. Yavaþ yavaþ “vaat edilen topraklarýna” döndüler. Yürüyerek bile gelenler vardý. Ne yazýk ki geldiklerinde bal ve süt bulamadýlar.
Gelenler, Ýsrael daha kurulmadan evvel, belki de kurulmasýna mani olabilecek müthiþ bir düþmanla karþýlaþtý. Sivrisinek. Malarya mikrobu taþýyan sivrisinekler. O dönemde tüm Ýsrael’de yaþayan Yahudiler’in üçte bir malaryaya yakalandý.
Sivrisineklerden kurtulmalarý için bataklýklarý kurutmalarý lazýmdý. Neredeyse tüm sahil kesimi bataklýktý. Bataklýklarý kurutmak için su kanallarý açtýlar. Akýntýlarýn yönünü deðiþtirdiler. Bünyesinde çok su tutabilen okaliptüs aðaçlarý ektiler. Senelerce uðraþtýlar. Sonunda kuruttular. Sivrisineklerden kurtuldular.
Taþlýk arazilerde tek tek taþlarý topladýlar. Büyük taþlarý kýrdýlar. Arazileri kayalardan yabani otlardan temizlediler. Elleriyle… Tarým alanlarý açtýlar.
Bataklýklar, taþlý araziler yeþermeye baþlamýþtý. Her yerde portakal aðaçlarý boy veriyordu. Negev çölü üzüm baðlarý ile rengârenkti. Özellikle Ürdün vadisi ekmek teknesi olmuþtu. Boydan boya yemyeþil tarlalarla dolmuþtu. Her yerde çiçekler açýyordu. Bir ülke doðuyordu. Bugün kendi ihtiyacýnýn % 95ini üretebilen, milyarlarca dolarlýk tarým ürünü ihraç edebilen bir ülke. Tarým teknolojisinde dünya lideri olan bir ülke.
Ýsrael devleti kuruluþunun ilk yirmi yýlýnda bunu baþarmýþtý. Müthiþ bir baþarý idi. Ve geliþerek devam etti. Ýsrael’li çiftçiler ilk yýllardan sonra bu baþarýlarla hayat standartlarýný ikiye katladýlar. Dýþ ülkelerden nasýl yapýldýðýný yerinde görüp öðrenmek isteyen insanlar geliyorlardý.
1970lerde Ýsrael bugün tarým teknolojisinin en büyük buluþu olan damlama sistemini yarattý. Vahþi sulama yerine her bitkini kökünün damla damla sulandýðý %70 su tasarrufunun saðlandýðý teknoloji. Zamanla geliþtirildi. Artýk topraðýn sýcaklýðý bu sayede kontrol edilebiliyor her bitkinin ihtiyacý olan besinler bilgisayarlarla denetlenerek bitkinin köküne damla damla verilebiliyordu. 12 ay sürekli ürün alýnmaya baþlandý.
Ýsrael ihtiyacý olan ülkelere yardým etmeye baþlamýþtý. Negev Ben-Gurion Üniversitesi, Bostwana üniversitesi ile iþbirliði yaptý. Bu sayede damla sulama teknolojisi Afrika’ya yayýlmaya baþlamýþtý.
Özellikle Arava bölgesi sebze endüstrisinin merkezi olmuþtu. Bölge deniz seviyesinin 150 metre altýnda. Tamamen çöl. Arava’da, yazýn sýcaklýk 40 dereceye varýr. Kýþ aylarýnda gündüzler 25 derece geceler ise 0 derece olur. Bu yüzden yazýn seralarda klimalar çalýþtýrýlýyor. Kýþýn geceleri ýsýtýlýyor. Yer altý sularý tuzlu. Tarýma elveriþli deðil. Ancak güneþ enerjisi ile sular damýtýlýyor ve kullanýþlý hale getiriliyor. Bu seralarýn bir metrekaresi 10 bin dolara mal oluyor. Burada 30 bin dönüm arazide 7 çiftlik kurulmuþ. Ýsrael’in sebze meyve ihtiyacýnýn % 66sý burada üretiliyor. Ayrýca çiçekçilik de yapýlýyor. Yýlda bir metrekare seradan 350 gül alýnabiliyor ve Avrupa’ya ihraç ediliyor.
Moþavlardan birisinde ise okyanus ortamý hazýrlanmýþ. Akvaryumlarda mercanlar yetiþtiriliyor. Kemik tedavisinde 10 kat hýzlý tedavi saðlayacak ilaç geliþtiriyor.
Hurma bahçeleri ise 5 bin dönüm arazi üzerine kurulmuþ. Hurma yer altýndaki tuzlu suyla sulanabilen tek bitki. Yýlda tam 4 kere hasat yapýlabiliyor. Avrupa’ya ve 3ncü kiþiler üzerinden Müslüman Arap ülkelerine de ihracat yapýlabiliyor.
Suyu 2-3 kere kullanabilecek yöntemler yaratmýþlar. Su büyük çapta deniz suyunun arýtýlmasýndan elde ediliyor. Ayrýca Negev çölünün altýnda bulunan jeotermal sularla sulanan bitkilerin daha tatlý olduðu tespit edilmiþ. Þimdilerde Ýsrael bunlarý ”tatlý çöl sebzeleri” olarak pazarlýyor.
1970lerde Ýsrael “Chery (kiraz) domatesi” buldu. Bu domates zararlýlardan daha az etkileniyordu ve raf ömrü daha uzundu.
Ýsrael’li çiftçiler bir baþka patates türü olan “batata” üretmeyi baþardý. Normal patates þeker ihtiva eder. Batata daha tatlý olmasýna raðmen þeker ihtiva etmez. Tuzlu su ile sulanabilir ve kuru çöl ikliminde üretilebilir. Bugün batata, Mýsýr’da, Fas’ta, Ürdün’de büyük miktarda üretiliyor.
Ýsrael’li çiftçiler çekirdeksiz karpuz üretmeyi baþardýlar.
Dünya bundan 10-12 sene evvel “organik tarým” ile tanýþmaya baþladýðýnda Ýsrael’de 40 senedir organik tarým yapýlýyordu.
Neydi bu organik tarým?
Bitkilerin bir sürü zararlýlarý vardýr. Böcekler. Sebzelerin yapraklarýný yiyen böcekler çok büyük zarar verirler. Bu zararlýlarla uðraþmanýn yolu tarým ilaçlarýdýr. Ama bu da zararlýdýr. Resmen zehirdir. Vatandaþý olmaktan gurur duyduðum Ýsrael, bakýn buna nasýl bir çözüm bulmuþ? Önce zararlý böcekleri optik cihazlarla çok yakýndan incelemeye baþlamýþlar. O böcekleri yok eden baþka böcekler üretmiþler. Sonra çiftçilere gidip “böcek ister misiniz?” diye sormuþlar. Adamlar “dalga mý geçiyorsunuz” demiþler. Ancak sonunda ikna olup zararlýlarý yiyen böcekleri kullanmýþlar. Ýkna olan yalnýz onlar deðilmiþ. 32 baþka ülkenin çiftçileri de ikna olmuþlar. Sonuç harika olmuþ. Bir baþka tip böceði yok etmek için akýllara zarar bir yöntem bulmuþlar. Böceklerden çiftleþemesin diye ses dalgalarý göndermiþler. Böcek nüfusu yok olmuþ. Bir de Akdeniz meyve kurdu var ki, iþte belanýn büyüðü oymuþ. Onu da durdurmak için erkek böcekleri hadým etmiþler. Sorun çözülmüþ.
Tarla fareleri ile uðraþmýþlar. Eskiden bir fare yuvasý bulunduðunda oraya bir zehir býrakýrlarmýþ. Fare de onu yiyip ölürmüþ. Ancak yaðmur sularý ile zehir topraða da karýþýrmýþ. Ve doða kirlenirmiþ. Fare yiyen bir çeþit baykuþu bölgede konuþlandýrmýþlar. Sonuç harika. Ama bir problem çýkmýþ. Baykuþlar Ürdün’e doðru uçtuklarýnda Ürdün’lüler baykuþlarý vuruyormuþ. Çünkü baykuþ Ürdün’de uðursuz kabul ediliyor. Bunun üzerine Ürdün’e gidip oralý çiftçileri davet etmiþler, “gelin bakýn biz burada neler yapýyoruz?” demiþler. Gelmiþler. Görmüþler ve ikna olmuþlar. Þimdi neredeyse yok olma tehlikesi olan baykuþ yuvalarý 2600 den fazla. Daha da artýyor. Sonra Filistinli Arap çiftçileri de ikna etmiþler. Þimdilerde diyorlar ki “Orta Doðu’ya barýþ bir gün gelirse güvercin ile deðil, baykuþla gelecek.”
Seralarda rüzgâr olmadýðý için doðal tozlaþma olamaz. Bunun yerine arýlarý kullanmýþlar. Hiçbir çiçeði atlamayan arýlar “arý gibi” çalýþmýþlar ve ürün % 25 artmýþ. Bu gün Kaliforniya çilek üretiminin % 60ý bu yolla yapýlýyor.
Yapýlan buluþlar sayesinde zararlýlardan daha az etkilenen, bitkisel hastalýklara daha dayanýklý, raf ömrü daha uzun ürünler elde edildi. Tohumlarýn saklanabilmesi de bir problemdi. Onu da çözdüler. Son derece basit bir þekilde depolamayý baþardýlar. Bunu baþka ülkelerle de paylaþtýlar, mesela Afrika ülkeleri ile. Pakistan’la Ýsrael’in arasýnda hiçbir diplomatik iliþki yoktur ancak bu yöntem orada da kullanýlýr.
Mucize gibi bir hikâye deðil mi?.
Bu hafta da bu kadar sevgili kardeþlerim, yeðenlerim ve dostlarým.
Sevgiyle kalýn, hoþça kalýn…
Aaron Baruch (Ankaralý)
http://ankarali-2001.blogspot.com.tr....html?spref=fb
Türkiye, kazýðýn her türlüsünü ayrý ayrý deneyimleyebilmek için mükemmel bir yer. Burada yetiþen biri dünyanýn baþka bir yanýnda sýkýntý yaþamaz.
Re-twittlediklerim katýldýðým anlamýna gelmez!
Alýntý yaparak yanýtla
Originally Posted by Pert
Yer Ýmleri