Sadýk Üye
Bronz Üye
Bronz Üye
Bronz Üye
Meryem Atmaca
SARIKAMIÞ HAREKÂTI'NDA RUSLARIN ELÝNE GEÇEN TÜRK ESÝRLERÝ
Cihan Harbinin maðdurlarý içinde en talihsiz kesim, hiç þüphesiz Ruslara esir düþen Türk askerleri ile bölgeden tehcir edilen Müslüman halktý. Dünyanýn en saðýr ve sessiz kamplarýnda son asrýn insanlýk trajedisi yaþandý. Çok duygusal yanlýþlara kolayca düþülebilecek bir konuda iddialý olmak ilk planda yadýrganabilir. Tarih ilmi þahitlik ettiði konularda, her zaman ilmin objektif kurallarý peþinde koþmaz. Tarihe mal olmuþ olaylarý, ileriye doðru sürdürülmek istenen hâkimiyet için bir malzeme olarak ele alma alýþkanlýðý hakikat peþinde koþanlarý aldatýr.
Dünya hâkimiyeti ve menfaat kavgalarýný kendi topraklarýnda seyreden Osmanlý imparatorluðu, tarihin yönünü çevirmek bir yana, binlerce Türkün yaþadýðý bu kanlý trajedileri insanlýk alemine duyurmak becerisini dahi gösterememiþtir. Hakim güçlerin iþaret etmeye çalýþtýðým alýþkanlýkla ileri sürdükleri sözde Ermeni soykýrýmý iddialarý bir bakýma, Osmanlý esirlerinin, maruz kaldýðý zulümlerin yeterince anlatýlamamasýndan kaynaklandý denilebilir. Bu bölüm incelendiðinde akla ilk gelen soru, bu iddialarýn psikolojik altyapýsýný Osmanlý esirlerine yapýlan zulümlerin oluþturup oluþturmadýðý sorusudur. Zira yapýlan bunca fecaatin üstünü bu iddiadan baþka bir þeyle örtme imkâný yoktur.
Harp meydanlarýnda esir edilen askerlerin yanýnda, iþgale uðrayan bölgelerden ve Kafkasya içlerinden toplanýlan yerli halka bilhassa Rus Ordusu'nda bulunan Ermeniler tarafýndan yapýlan zulümler artan bir kin ve hýrsla, Cihan Harbi boyunca devam etmiþtir.
ESÝRLERÝN NAKLÝ
Sarýkamýþ'ta esir edilen Türk subaylarý, askerlerle karýþýk bir þekilde hayvanlara mahsus vagonlar içerisinde Tiflis'e kadar götürüldüler. Tiflis'te 4 kiþilik mevkilere 13 subay oturtulmak þartýyla ayrý bir trene alýndýlar. Bir ay süren bir yolculuktan sonra Sibirya'da Kamýþlý istasyonuna gelindi. Bölgede kurulan Ýrbid panayýrýnda Kazan, Oranburk, Samara, Oka, Simbirsk taraflarýndan gelen Müslümanlara teþhir edilen subaylar buradan Krosnobarsk þehrine sevk olundular.
Sarýkamýþ'ta esir düþen IX. Kolordu karargâh subaylarýnýn üstlerindeki elbiseleri dahil bütün þahsi eþyalarýna General Prezevalski'nin kumandasýndaki Plaston Tugayý Kazak süvarileri tarafýndan el konuldu. Ruslar esir subaylar hakkýnda uygulanan yerleþmiþ kurallarýn aksine Osmanlý subaylarýna her türlü hakareti yaptýlar. Sadece ekmek almaya yetecek kadar para (50 Rus kapiði) verilerek açlýða mahkûm edilmekle kalýnmamýþ, tedaviden mahrum bir þekilde hakaret maksadý ile en pis ve sefil hapishanelere yerleþtirildiler. Alman ve Avusturyalý esirler Rusya'nýn Avrupa kýtasýndaki þehirlerinde tutulurken Osmanlý esirlerinin tamamý Sibirya'ya sevk edildiler.
Ruslar rütbesiz askerleri 30 kiþilik vagonlara 50, 60 kiþi istif ederek Sibirya'nýn en uzak ve en soðuk bölgelerine sevk ettiler. Yaklaþýk iki ay süren yolculuk esnasýnda açlýk, bakýmsýzlýk ve tedavi imkânlarýndan yoksunluk yüzünden esirlerin %50'den fazlasý yollarda þehit edildi. Askerler ayakta ancak durabildikleri vagonlarda günlerce yolculuk ettiler. Yol boyunca esirlere ekmek ve su verilmedi. Yolculuk esnasýnda vagonlarýn açýlmasýna izin verilmiyordu.
Tuvaletin bulunmadýðý vagonlarda insan pislikleri ayak altýna býrakýlýyordu. Kokunun þiddetinden vagonlarýn yanlarýna yaklaþmak imkâný yoktu. Pislikten kaynaklanan ishal ve tifüs yaygýn bir þekilde devam ediyordu. Asker arasýnda hergün dört beþ ölüm olayý yaþanýyordu. Cenazeler üç dört gün vagonlardan alýnmýyor ya da yolculuk esnasýnda dað baþlarýna atýlýyordu.
Sarýkamýþ'ta esir edilen Türk askerlerini Ýsveç Salib-i Ahmer Murahhasý Graf Londrof þöyle tarif etmiþti. "Ýzdihamdan, kokudan yanlarýna varýlmayan, kapýlarý kilitli ve içerisi týka basa Osmanlý esirleri ile dolu büyük bir tren 1915 Ocak ayýnýn sonunda Sirzan istasyonuna geldi. Ýçindeki esirler, insan kýlýðýndan çýkmýþ, açlýktan renkleri sararmýþ, yanaklarý çökük, elmacýk kemikleri dýþarý fýrlamýþ, kýmýldayamayacak þekilde yorgun ve kuvvetten düþmüþ, elbisesiz, ayaklarý çýplak, kâinatta mevcut bütün bulaþýcý hastalýklarla müptela bir haldeydi. Bu feci manzara insanlarýn yüzlerini kýzartacak ve kalplerini sýzlatacak derecedeydi."
Her birinde 40-50 esirin bulunduðu iki vagon kapýlarý kilitlenerek Tiza istasyonuna terk edilmiþ, günler süren yürek parçalayýcý feryatlara kimse kulak vermemiþ, açlýk ve susuzluktan esirlerin tamamý þehit olmuþtur. Bu cinayetten bir iz býrakmak istemeyen Ruslar vagonlarý ateþe verdiler.
Ruslar hastalýk var bahanesi ile 500 askerin üzerlerinden elbiselerini soydular. Yalnýz don gömlek kalan askerler Tiza þehrine varana kadar tamamen soðuktan dondular. Ýçlerinden yalnýz bir tanesi kurtulabildi. Sýnýr bölgelerini boþaltan Ruslar yerlerinden ettikleri kadýn ve kýzlara tecavüz etmekten geri kalmadýlar. Yerli Müslüman halktan toplayýp sürgün ettikleri insanlar arasýnda 3 yaþýnda kýz çocuklarý ile beraber 80 yaþýnda ihtiyarlar vardý.
Kafkasya içlerine sürgün edilen Osmanlý esirlerinden Rus ve Gürcülerin yaþadýklarý bölgelere gönderilenler nispeten iyi þartlarda tutulmuþ, iç karýþýklýklarýn baþladýðý dönemlerde serbest kalarak çeþitli iþ kollarýnda çalýþmakla hayatta kalmayý baþarmýþlardýr. Ancak Ermeni nüfusun yoðun olduðu bölgelere sevk edilen Osmanlý esirlerinin imhasý için hiçbir þart eksik deðildi. Buralarda hiçbir zaman hasta erler diðerlerinin içinden alýnmadýlar.
Barýnaklar son derece pis ve havasýzdý. Ekmek oldukça yetersizdi ve günde bir defa sade suya salýnmýþ balýk çorbasý verilmekteydi. Ermeni askerler sýrf zevk için Osmanlý esirlerini öldürüyor ya da iþkence ediyorlardý. Bilhassa Kars ve Aleksandrapol’de her türlü zulüm yapýlýyordu. Buralarda Osmanlý esirlerini alýp satmak için pazarlar kurulmuþtu. Saðlam esirler 12 ruble, zayýflar daha ucuz, hastalar bir paket tütüne satýlýyordu.
Doðu cephesinde Ruslar esirlere fena davranmaktan hiçbir zaman vazgeçmediler. 1916 Ocak'ýnda Hasankale'den 13 esir subay ve 350 askerle yola çýkarýlan bir esir kafilesinde, yolda yürümekte zorlanan 95 asker kafilenin gözleri önünde kurþuna dizildi. Gece üstü açýk dört duvar arasýnda bir yere týkýlan kafilede 8 asker donarak þehit oldu. Ayný kafile ikinci gün yine sözde muhafýz Rus askerlerinin kurþunlarý ile 80 þehit daha verdi. Sarýkamýþ'a kadar 15 günde götürülen kafileye yol boyunca yiyecek bir þey verilmedi. Frankfurt Çaytong Gazetesi'nde yer alan bir haberde (22.6.1916) Þubat 1916'da Krasnobarsk'tan Primor'a sevk edilen 1.000 Osmanlý esirinden sadece 200'ünün Primor'a varabildiði belirtilmekteydi.
ESÝR KAMPLARI
Osmanlý esirleri Kars, Gümrü, Batum, Gori, Aleksandropol, Tiflis, Rostof, Nargin Adasý, Ziç Adasý, Tambuk, Kamýþlý, Nermi, Ýrbid, Krosnoyarsk, Omusk, Estroniski, Ýrkotks, Kosturma, Otlaga, Çohluma, Noryevski, Açinisk, Skotof, Ýstavrapol, Maykop, Tuays, Bielaritzenskaya gibi Sibirya þehirlerinde kurulan kamplarla Rusya Avrupa'sýnda bulunan Moskova, Nijni, Nevagordo, Petrograt, Þarye, Nikolsk þehirlerinde tutuldular.
Krasnoyarsk þehrinde kurulan kampta lekeli humma þiddetle hüküm sürüyordu. Esirler hasta da olsa tamamen kuru tahta üzerinde yatýyorlardý. Esirlerin durduk yerde þehit edildikleri görülüyordu. Osmanlý esirlerinin üzerlerinden elbiseleri alýnmýþ bir çoðu iç çamaþýrlarý ile Sibirya'nýn soðuðuna terk edilmiþti. Ruslar ele geçirdikleri yaralýlarýn tedavisi ile ilgilenmediler. Yaralýlarýn büyük çoðunluðu bulunduklarý yerlerde ölüme terk edildi. Bir hastaneye kaldýrýlmak bahtiyarlýðýna erenler buralarda bulunan Ermeni doktorlar ve hastabakýcýlardan devamlý surette kötü muamele gördüler. Ruslar diyet yapacak hastalara siyah ekmek vererek ölümlerine sebep oluyorlardý. Hiçbir temizliðin olmadýðý hastanelerde lekeli hummadan pek çok asker þehit oldu, Az bir dikkatle tedavi edilebilecek hastalarýn çoðu bakýmsýzlýk yüzünden ölüyordu.
Krasnoyarsk'in 3.000 km kuzeyinde bulunan Sirentiski'de havalar ekseriya eksi 40–50 derece arasýnda seyrediyordu. Yazlýk barakalara doldurulan esirler arasýnda salgýn hastalýklarýn korkunç boyutlara varmasý üzerine esir düþen Türk doktorlarýn bir kýsmý bu kampa gönderildi. Esirler arsýnda lekeli humma, yýlancýk, kýzýl mançuri hummasý yaygýndý. Bu salgýn hastalýklara raðmen askerler kucak kucaða yatýyordu. Hastalarýn üzerine örtecek örtüleri yoktu. Hastanelerde ilaç bulmak mümkün deðildi. Ruslar dýþardan ilaç saðlanmasýna da izin vermiyordu. Birtakým bahanelerle esirlerin birkaç gün aç býrakýldýðý oluyordu.
Kýzýl Deniz'in Bakû tarafýnda bulunan Nargin Adasý, üzerinde bitkiden eser olmayan yýlanlarý ile meþhur bir yerdi. Havasý gayet bozuk olan adada su bulunmazdý. Ada Rus canilerinin sürgün yeri idi. 500 metre eninde 1500 metre uzunluðunda olan adada 1915 yýlýnda 10.000 esir alacak þekilde ikiþer katlý olarak 40 baraka yapýldý. Barakalar 125 kiþilik olarak planlanmýþtý. Harbin baþlamasý ile birlikte Osmanlý esirleri Nargin adasýna gelmeye baþladýlar. Zaman zaman sayýlarý 10.000'ni bulan bu esirlerin çoðu kýsa zamanda hastalanýyordu. Temizlenme imkâný olmayan esirler son derece pis ve zayýftý. Cansýz bir þekilde yerde yatan hastalarýn üzerinde binlerce sinek dolaþýyordu Bu hastalarýn çoðu abdest bozmak için yerinden kalkamýyordu. Esirlere verilen ot minderler çoktan parçalanmýþ, yerden hafifçe yüksek tahtalar üzerinde yatýyorlardý... Esirlerin en çok ihtiyaç duyduklarý þey içmek için bir parça su idi. Esirlere bazen 6 gün su verilmediði oluyordu. Adada kaynak sularý olmadýðý için þehirden getirilen su, öncelikle Rus kahvehanelerine verilir, muhafýz Rus askerleri ihtiyacý olan suyu aldýktan sonra kalýrsa esirlere verilirdi. Susuz ve kanalsýz helâlar kýsa zamanda dolduðu için esirlerce barakalar etrafýna býrakýlan pislikler yüzünden etrafý çirkin bir koku kaplamýþtý. Hastane olarak ayrýlan 400 kiþilik bir barakada 1200 hasta bulunuyordu. Adada görevlendirilen 5 Rus doktoru týbbi malzeme alamadýklarý gibi hastalarla da ilgilenmiyorlardý. Bütün olumsuz þartlara raðmen esirler arasýnda bulunan Konsolos Doktor Ferbets Nidermayer küçük büyük 1800 ameliyat gerçekleþtirmiþti. Ölüler hiçbir merasime tabi tutulmadan deniz kenarýnda açýlan çukurlara üst üste gömülürdü. Temizlenme imkâný olmayan esirler arasýnda çýkan kolerada bir çok Türk esiri þehit oldu. Esirler barakalarda beton zemin üzerinde yatýp kalkmaktaydý. Eksi 45 derece soðukta ýsýnma imkâný yoktu. Esirlere günlük olarak içinde yað ve et bulunmayan bol sýcak su ile yapýlmýþ bir çorba ile 100 gram siyah ve ekþi bir ekmek veriliyordu. Sonradan bu miktar yarýya indirildi. Esirlerin tamamýndan ayakkabýlarý alýnmýþtý. Bu þartlarda pek çoðu hastalanan esirler süngü tehdidi altýnda yollarda çalýþtýrýlýyordu. Hastalanan esirlerin tedavisine bakýlmadýðý gibi istirahat etmelerine de imkan verilmiyor, çalýþamayacak durumda olanlar Ermeni ve Rum muhafýzlar tarafýndan dövülüyordu.
Esirler 200, 250 kiþilik döþemesiz ve penceresiz barakalarda tutulurdu. Barakalarda sinek ve tahtakurusundan uyumak mümkün deðildi. Hiçbir zaman temizlik maddesi verilmemiþti. Ýlaçlama bahanesi ile esirlerin elinden alýnan elbiselerin yerine gayet fena elbiseler verilirdi. Esirlerin beslenmesi için ayrýlan tahsisat üzerinde bir çok yolsuzluk yapýldýðý tespit edilmiþti.
Ýsveç ve Danimarka Konsoloslarý ile Azerbaycan Himmet Fýrkasý Murahhasý, Alman doktorlar Nerimof ve Mahmudof, Muhacat Fýrkasý'ndan Aða Muhammed ve Muavenet Cemiyeti üyesi Morislof un katýldýklarý bir heyet Nargin Adasýna geldiler. Gördükleri karþýsýnda dehþete kapýlan heyet üyeleri Osmanlý esirleri karþýsýnda aðlamaktan kendilerini alamadýlar. 300 kiþinin kalabileceði bir hastanede 1200 hasta vardý. Bir kýsmý ölüm halinde bulunan hastalar su ve yemek isteriz diye inliyorlardý. 30 kadar cenaze bir kenarda üst üste yýðýlmýþtý. Hastalarýn büyük kýsmý için yatak yoktu. Üzerlerinde elbiseleri de bulunmayan hastalardan günde en az 30 kiþi vefat ediyordu.
Kafkasya bölgesinde yaþayan Ermeni, Gürcü ve Rus Muhacirleri Türklere karþý çok acýmasýz ve asabi davranýyorlardý. Bu yüzden Nargin adasýndaki esirler çok aðýr davranýþlara maruz kaldýlar. Bu fecaatler Rusya Menzil Sýhhiye Müfettiþi General Prens Oldenburg'a þikâyet edildiði halde herhangi bir iyileþtirme saðlanmadý. Nargin Adasý'nda inceleme yapan Rusya Üsera ve Muhacirin Komiserliði memurlarýnýn adaya esir sevkinin durdurulmasýný isteyen raporlarý Tiflis'te alýkonuluyordu. Esirlerin büyük kýsmý ölmesine raðmen sevkýyatýn devam etmesi yüzünden adadaki esir sayýsý 6000'nin altýna inmedi.
Tomask þehrinde bulunan Kýryos zindanýnda elbiseleri üzerinden alýnarak tahtalar üzerine atýlmýþ 20 kadar hasta Osmanlý askerinin periþanlýðý, gören herkesi aðlatýyordu. Bu karanlýk ve pis zindanda esirler hemen her gün telgraf tellerinden yapýlmýþ kýrbaçlarla dövülüyordu. Tomask'ta bulunan 1400 Osmanlý esirinden sadece 200'ü hayatta kalmayý baþardý.
Bölgede yaþayan Müslüman halktan esirlere yiyecek ve giyecek yardýmý yapmak isteyenler þiddetle men ediliyordu. Tomask þehrinde esirlere elbise, kitap, harita ve sair eþyalarý satanlar 5 ay hapis ve 3000 ruble hapis cezasýna çarptýrýlýyordu.
ESÝR KAYIPLARI
Sarýkamýþ ve Oltu civarýnda esir edilen 4000 askerden sadece 400'ü Kars'a ulaþabilmiþ diðerleri Rus Kazaklarýnýn cinayetleri ve hastalýk yüzünden yollarda kaybedilmiþtir. Sarýkamýþ civarýnda Hamamlý mevkisindeki esir kampýnda vefat eden Türk esiri miktarý tahminen 30.000 kadardý (10 Temmuz 1333). Sarýkamýþ'tan bir ay uzaklýktaki Nermi'ye sevk olunan askerlerin büyük kýsmý tifüs hastalýðý ile þehit oldular. Nargin adasýnda hastalanan 700 askerin Tambuk'a nakilleri esnasýnda 176 asker vefat etti. Sibirya'ya gönderilen Türk esirlerinin üçte ikisi pislik ve gýdasýzlýk yüzünden kaybedildi. 1916 senesi Aðustos ayýna kadar lekeli humma teþhisi ile vefat eden Türk esirlerinin sayýsý tahminen 64.000'e ulaþtý.
Hiçbir yorum yapmadan aktarýlan bu satýrlar esir Türk subaylarýnýn esaret dönüþü verdikleri raporlar ve tarafsýz ülkelerin Salib-i Ahmer heyetlerinin raporlarýndan alýnmýþtýr. Aktarýlan kýsýmlar rapor sahiplerinin üzerinde ittifak ettikleri noktalardýr. Ruslar doðu vilayetlerini iþgal edince esir Osmanlý askerleri ile birlikte bölgede yaþayan halkýn büyük kýsmýný da Sibirya içlerine sürdüler. Bunu fýrsat sayan Ermeniler Rusya'daki iç karýþýklýklardan da yararlanarak Türk esirleri üzerinde milli duygularýný tatmin ettiler!
Geri dönüþ imkânlarýnýn son derece sýnýrlý olduðu bölgeden salgýn hastalýklar ve katliamlarýn da etkisi ile pek az Osmanlý esiri kurtulabildi.
Allah Rahmet Eylesin.
Bronz Üye
Bronz Üye
Bronz Üye
Bronz Üye
yurdum Ýnsaný , videonun sonlarýda güzel .... gülme garantili....
Gönderi Kurallarý
Alýntý yaparak yanýtla
Yer Ýmleri