Demek Akalin sarkisi gibi olmuþ yerin de dur!!!Ege Endüstri icin cok olumlu olacak olan bir koridor diye düsünülmüstü kamyon ve agir vasitalar icin iyi olacakti bakalým dünkü Beyazsaray toplantisinda saf disi mi kaldik oyun kuruculuga devam mi edecegiz?
Kafkasyada jeopolitik satranç: Zengezur Koridoru ve deðiþen dengeler
Gelinen nokta, Zengezur Koridoru üzerinden þekillenen yeni bir Avrasya jeopolitiði ve stratejik satrancýn yeniden gündeme geldiði bir reel politik süreci ortaya koyuyor
Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan
25.07.2025 - Güncelleme : 25.07.2025
Kafkasyada jeopolitik satranç: Zengezur Koridoru ve deðiþen dengeler
Ýstanbul
Kýrýkkale Üniversitesi Uluslararasý Ýliþkiler Bölümü Öðretim Üyesi Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, Azerbaycan ve Ermenistan arasýndaki Zengezur Koridoru'na üçüncü taraflarýn yaklaþýmlarýný, AA Analiz için kaleme aldý.
***
Azerbaycan ile Ermenistan arasýnda 2020 yýlýnda yaþanan ve 44 gün süren Ýkinci Karabað Savaþý sonucunda, Azerbaycanýn askeri üstünlüðüyle bölgedeki dengeler deðiþmeye baþladý. Sovyetler Birliðinin çöküþü sonrasýnda Ermenistan iþgali altýnda bulunan bölgelerin, asýl sahibi olan Azerbaycana geri dönüþü saðlandý. Azerbaycan'ýn, Karabað ve civarýndaki bölgeleri Ermenistan iþgalinden kurtarmasýnýn üzerinden yaklaþýk 5 yýl geçti. Savaþ, Kasým 2020'de Rusya'nýn arabuluculuðunda imzalanan üçlü ateþkes bildirisiyle sona ermiþ olsa da bugüne kadar kalýcý bir barýþ anlaþmasý yapýlamadý. Bunun baþlýca nedeni, tarihsel faktörlerden çok, üçüncü taraflarýn bölgedeki çýkarlarýný kabul ettirme çabalarý. Nitekim Ýkinci Karabað Savaþý, Azerbaycana yalnýzca toprak bütünlüðünü deðil, bölgedeki jeopolitik dengeleri de yeniden kurma imkaný verdi. Türkiye ile kurulan güçlü diplomatik ve askeri ortaklýk, Güney Kafkasyadaki güç dengelerini köklü biçimde etkiledi.
Süreçte son durum, ABDnin bölgeye olan ilgisinin artmasý ve Rusya ile Azerbaycan arasýndaki iliþkilerin bozulmaya baþlamasýdýr. Öte yandan, bölgedeki deðiþen dengelerde Çinin artan etkisi de göz ardý edilmemeli. Bu baðlamda gelinen nokta, Zengezur Koridoru üzerinden þekillenen yeni bir Avrasya jeopolitiðini ve stratejik satrancýn yeniden gündeme geldiði bir reel politik süreci ortaya koyuyor.
Zengezur Koridoru ve üçüncü taraflar
Zengezur Koridoru, bugün bölgenin Avrasya coðrafyasýný birbirine baðlayan bir geçiþ güzergahý olmasýnýn ötesinde, Afro-Avrasya ekseninde düþünülmesi gereken stratejik bir hat haline geldi. Koridor savaþlarýnýn yaþandýðý bir dönemde, Zengezur Koridoru hem Çin hem de Batý açýsýndan son derece stratejik ve hassas bir dengenin merkezi konumuna gelmiþtir. Bu koridor ayný zamanda, Azerbaycan ve Türkiyeden Orta Asyaya uzanan Doðu-Batý eksenli "Orta Koridor" ulaþým hattýnýn kilit halkasýný oluþturuyor. Dolayýsýyla bölgenin önemi yalnýzca yüzeyde deðil, çok daha derin jeopolitik katmanlarda da kendini gösteriyor.
Amerika Birleþik Devletleri
Bu çerçevede ilk olarak ABDnin bölgeye artan ilgisine odaklanmak gerekiyor. Zira ABD, bu koridor üzerinden Ýran ve Rusyanýn bölgedeki nüfuzunu sýnýrlandýrmayý ve ayný zamanda Çin’in Kuþak ve Yol Giriþimi’ne alternatif bir yapý oluþturmayý hedefleyen açýklamalar yapmýþtýr. ABDnin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrackýn önerisi, Zengezur Koridorunun 100 yýllýðýna ABDye kiralanmasý fikrini gündeme getirerek, "hakkaniyetli ve uluslararasý garantili bir çözüm" sunmayý amaçlayan bir çerçeve önermiþtir. Ancak bu önerinin ne kadar gerçekçi olduðu tartýþmalýdýr. Esasýnda görülmesi gereken þudur: ABD, Çin ve Rusyayý çevrelemek amacýyla bu hatta doðrudan müdahil olarak, Çinin Kuþak ve Yol Projesinin önemli bir uzantýsýný kontrol etmeye çalýþmakta ve böylece Avrupa ile Asya arasýndaki entegrasyon süreci üzerindeki denetimi elinde tutmayý hedeflemektedir. Kýsacasý ABD, Çinin Kuþak ve Yol Projesini durduramýyorsa bu durumda proje üzerindeki geçiþ noktalarýnda stratejik avantajlar elde etmeyi ve ekonomik-siyasi olarak bölgeyi yönlendirme rolünü üstlenmeyi hedeflemektedir.
Rusya
Ýkinci olarak karþýmýza, bölgede tarihsel sorunlarýn merkezinde yer alan ve jeopolitik denklemlerin þekillenmesinde kritik bir rol oynayan en önemli aktör, Rusya çýkýyor. Rusya, özellikle Ýkinci Karabað Savaþý sonrasýnda bölgedeki kontrol mekanizmasýný farklý bir boyuta taþýdý ve temel olarak Azerbaycan odaklý bir sürecin devamýna zemin hazýrlayan adýmlar attý. Ancak Rusya-Ukrayna Savaþýnýn baþlamasý, Moskovanýn Güney Kafkasyada uzun süredir sürdürdüðü "geleneksel denge kurucu güç" algýsýný ciddi biçimde sarsarak Rusyayý tarihsel gücünü devam ettiremeyeceði bir zayýflama dönemine sürükledi. Bu nedenle sistem dýþý kalmamak adýna agresif ve müdahaleci bir tutum, Moskova açýsýndan giderek öncelikli hale geldi. Bu baðlamda, yakýn dönemde Azerbaycana ait Bakü-Grozni seferini yapan uçaðýn düþmesi ve Rusyanýn hukuki ve samimi olarak açýklamalarýndaki eksikler ile baþlayan gergin bir süreç söz konusu. Her ne kadar Rusya Devlet Baþkaný Vladimir Putin, Azerbaycan uçaðýnýn düþürüldüðü sürece dair Aliyev'den özür dilemiþse de gerilim sona ermemiþti. Son yaþanan baskýn ve tutuklamalar ile süreç yalnýzca askeri veya teknik bir mesele deðil, ayný zamanda Rusya-Azerbaycan iliþkilerinin tarihsel temellerine dayanan bir basýnç hattýnýn patlamasý olarak da okunmalý. Bu durum, Rusyanýn Azerbaycana karþý baský veya tehdit temelli bir politika yürütmesinin ne kadar rasyonel ve sürdürülebilir olduðunu da sorgulatýyor.
Ýran
Bu çerçevede, Orta Doðu bölgesinde yaþanan krizlerin Kafkasya üzerindeki yansýmalarý da göz ardý edilmemeli. Ýranýn da denkleme dahil edilmesi, bölgesel rekabetin kapsamýný geniþleterek barýþa yönelik giriþimlerin çok aktörlü ve çok katmanlý bir diplomatik zemin gerektirdiðini ortaya koyuyor. Bilindiði gibi Ýran, Güney Kafkasyayý kendi kuzey güvenlik kuþaðý olarak görüyor, özellikle Azerbaycanýn güçlenmesi ve Türkiye ile yakýnlaþmasýný istemiyor. Elbette dýþ politikada daimi dostluk veya düþmanlýk deðil, bölgesel çýkar dengeleri belirleyicidir. Ýran'ýn, Ýsrail ile yaþadýðý 12 Gün Savaþlarý sonrasýnda, Esed sonrasý süreçte Suriyedeki varlýðýnýn ciddi þekilde yýprandýðý biliniyor. Bu açýdan bakýldýðýnda, Ýranýn bir süre önce karþý çýktýðý Zengezur Koridoru ve Türkiye Azerbaycan hattýna yönelik yaklaþýmýnýn yeniden sorgulanmasý mümkün. Nitekim Ýranýn da kendi bekasýný sürdürebilmek adýna Azerbaycan ve Türkiye ile ortak bir istikrar zeminine ihtiyaç duyduðu görülüyor. Bu nedenle, Ýranýn kuzeyden izole edilme korkusunu aþarak sürece yapýcý biçimde dahil olmasý, Zengezur Koridoru baðlamýnda ortak bir alana yönelmesi açýsýndan elzemdir.
Çin
Çinin Zengezur Koridoru ve Güney Kafkasyaya yaklaþýmý, dýþ politikasýnda "Kuþak ve Yol Giriþimi"nin etkisiyle þekilleniyor. Ancak ayný zamanda, bölgede stratejik sabýr ve ekonomik entegrasyon ekseninde hareket ederek jeopolitik dengeleri gözeten Çin, sessiz bir güç projeksiyonu inþa ediyor. Özellikle Tom Barrackýn ABD adýna ortaya koyduðu "Zengezur Koridoru'nun 100 yýllýðýna kiralanmasý" önerisiyle birlikte, ABD'nin Çinin karþýsýnda kendine stratejik alan yaratma giriþimi ortaya çýktý. Bu hamle, Çinin Kuþak ve Yol güzergahýnda Avrupaya kesintisiz uzanma hedefiyle doðrudan çeliþiyor.
Öte yandan, Rusyanýn Ukrayna savaþýyla birlikte bölgede zayýflayan etkisi, güç dengelerini daha da kaotik hale getirebilir. Bu noktada Çinin süreç takibinde bir baþlýk olarak Ukraynanýn da unutulmamasý gerekir. Çünkü Ukrayna, Azerbaycan gazýnýn Avrupaya taþýnmasýnda geçiþ ülkesi olma iddiasýyla, koridor savaþlarýnýn enerji ve jeopolitik dengeler üzerindeki belirleyici aktörlerinden biri haline gelmeye çalýþýyor. Bu adýmla sadece Azerbaycan enerjisi deðil, Orta Asyadan da taþýnacak herhangi bir enerjinin geçiþ alaný olmasý, Rusya ile devam eden savaþ sürecinde Ukraynanýn Batý desteðini arttýrmasýný saðlayabilir.
Ancak þu anki durum, ilk aþamada barýþ odaklýdýr ve Zengezur Koridorunun açýlmasý, büyük ölçüde Ermenistan ile Azerbaycanýn Birleþik Arap Emirlikleri'nin baþkenti Abu Dabide yaptýðý görüþmelerin çýktýlarýnýn uygulanmasýna baðlýdýr. Önümüzdeki günler, Güney Kafkasya bölgesinde satranç taþlarýnýn daha sert ve kararlý hamlelerle ilerleyeceðini göstermektedir.
Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, Kýrýkkale Üniversitesi Uluslararasý Ýliþkiler Bölümü Öðretim Üyesidir.]
Þirkete güvenip yatýrým yapan yatýrýmcý 2024 Mayýsta 18300 olan hisse 2026 Nisan ayýnda 5.515 olan hissenin ortaðý harcanmýþ bir insandýr." ."
Burada yer alan bilgi, yorum ve tavsiyeler kendime aldýðým notlardýr.Bu bilgilere dayanýlarak yatýrým kararý verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doðurmayabilir
Yer Ýmleri