Nâzým Hikmet’in doðum günü ile ilgili olarak pek çok farklý tarih verilmektedir. Bunlardan biri Kemal Sülker’in Þair Nâzým Hikmet adlý incelemesinde ileri sürdüðü bir iddiaya dayanmaktadýr: “Doðum yýlý 1901’dir. Yakýnlarýnýn belirttiðine göre yýlýn kasým ayýnda dünyaya gelmiþ, ancak 30-40 gün için bir yaþ olmasýn diye aile çevresinde doðumu 1902 olarak konuþulmuþtur. Doðum günü kesin olarak bilinmemektedir. Ancak Nâzým Hikmet ilkokul sonlarýna doðru yaþ gününü merak etmiþ, kendisine 20 Kasým tarihi söylenmiþtir.” (Kemal Sülker, Þair Nâzým Hikmet, May Yayýnlarý, Ýstanbul 1976).
Ýçlerinde Memet Fuat’ýn da olduðu birçok yazar tarafýndan benimsenmiþ olan bu iddianýn iler tutar hiçbir yaný yoktur. 20 Kasým 1901 tarihinin o yýllarda resmî olarak kullanýlan Rumî takvimdeki karþýlýðý 7 Teþrinisani 1317’dir. Teþrinisani bu takvime göre dokuzuncu aydýr. 20 Ocak 1902 ise 7 Kânunusani 1317’dir. Kânunusani onbirinci aydýr. Miladî takvime göre yýl deðiþse de Rumî takvime göre hâlâ 1317 yýlý devam etmektedir. Dolayýsýyla çocuðun yaþý devlet katýnda deðiþmiþ olmaz. Görüldüðü gibi 20 Kasým ya da 20 Ocak tarihleri hiçbir belgeye veya kanýta dayanmamaktadýr.
Birçok kaynakta 15 Ocak 1902 olarak geçen Nâzým Hikmet’in doðum günü, son yýllarda, 17 Ocak 1902 olarak kabul edilmeye baþlandý. Bunun da çok haklý bir gerekçesi vardý: Nâzým Hikmet’in eniþtesi Memduh Bey’in, çocuðu Celalettin Ezine için tuttuðu günlükte bir not yer almaktaydý. Bu notta aileye yeni bir bireyin katýldýðý, Celile Haným’ýn doðum yaptýðý yazýlýydý. Doðum Memduh Bey’le Celalettin’in Hikmet Bey’in evlerine gittiði sýrada olmuþtu. Bebeðin adý da “Mehmed Nâzým” konulmuþtu (Memduh Ezine, Aile Günlüðü, Yapý Kredi Yayýnlarý, Ýstanbul 2011, s. 59).
Günlükteki bu notun 4 Kânunusani 1317 tarihli güne ait olduðu görülünce bunun karþýlýðý olan 17 Ocak 1902 Nâzým Hikmet’in doðum günü ilan edildi. Ayrýca günlükte 2 Mart 1902 tarihli notun altýnda Nâzým Hikmet’in bebeklik resmi vardý. Hikmet Bey oðlunun aðzýndan fotoðrafýn altýna þöyle yazmýþtý: “Muhterem Eniþte Beyim ile Muazzez Haným Halama elli üç günlük resmimi takdim ederim. 27 Þubat 317 Mehmed Nâzým” (A.g.e., s. 61).
Fotoðrafýn altýndaki tarih 27 Þubat 1317, yani 12 Mart 1902’dir. 17 Ocak’tan 54 gün sonra. Ama acaba Hikmet Bey bu notu yazdýðý tarihi mi kaydetmiþti, fotoðrafýn çekildiði tarihi mi?
Yine günlükte, 28 Ocak 1903 tarihli notun üstünde Nâzým ile Celalettin’in birlikte çektirdikleri bir fotoðraf daha vardýr. Memduh Bey bu fotoðrafýn Nâzým bir yaþýna bastýðý zaman çekildiðini yazar (A.g.e., s.75). Bu farklý tarihlerde kaydedilmiþ notlarýn tümü göz önüne alýndýðýnda, tek baþýna Memduh Ezine’nin günlüðünden yola çýkarak kesin bir tarih belirlemenin güç olduðu görülmektedir. Ancak yakýn zamanda bu durum deðiþmiþtir.
Yeþim Bilge ve arkadaþlarý Piraye Koleksiyonu’ndan Nâzým Hikmet’in not defterlerini (Nâzým’ýn Cep Defterlerinde Kavga, Aþk ve Þiir Notlarý (1937-1942), Yapý Kredi Yayýnlarý, Ýstanbul 2018) hazýrlarken bazý mektup ve fotoðraflarý da ortaya çýkardýlar. Bunlar arasýnda Nâzým Paþa tarafýndan oðlu Hikmet Bey’e gönderilen bir telgraf ve bir mektup vardýr. Telgraf 15 Ocak 1902’de Paþa’nýn mutasarrýf olarak görev yaptýðý Kayseri’den Selanik’e çekilmiþtir. Mektup ise ertesi gün, yani 16 Ocak tarihlidir. Telgraf þudur:
“Selanik Mesâlih-i Ecnebiye Müdiriyetine
Cenâb-ý Hak maa-aile mes’ûd ve muammer eyleye bilutfihi’l-kerîm oðlumun ismi Mehmed Nâzým olacaktýr.
Mehmed Nâzým”
Bu telgraf ertesi gün Selanik’e ulaþtýðýnda (3 Kânunusani 1317) Nâzým Paþa aþaðýdaki mektubu yazar:
“Oðlum cenâb-ý vâcibü’l-vücûd maa-aile mes’ûd ve muammer buyursun Mehmed Nâzým için tensip edeceðiniz bir þey alýnmak üzere on adet Osmanlý lirasý posta ile gönderildi. Bileti melfûftur. Nâzým’ýn benim tarafýmdan öpülmesini ve eltâf-ý celîle-i hazret-i risâlet-penâhîye tevdî olunarak her hidmetinin besmele ve salât ve selâm ile görülmesini rica ederim.
Celîleciðin kemâl-i afiyetle kurtulduðundan dolayý eltâf-ý sübhâniyyeye azîm teþekkür ederiz. Celîle’nin mübarek kalbi ve cenâb-ý hakka i’tisâmý ve nebî-i kerîm ve azîm efendimiz hazretlerine olan ubûdiyeti kendisine her iþi hayýrlý ve kolay edeceðinde þüphe yoktur. Kemâl-i hürmetle gözlerinden öperim. Dün akþam telgrafý alýnca validenizin döktüðü mesrûriyyet yaþlarý görülecek þeylerden idi. Güzide’nin sevincinden sýçramasý dahi pek hoþ idi. Bilmem Celâlettin kýskanacak mý Nâzým’ýn aðabeyisi cümlemizin gözümüzün bebeði olan Celâlettin elbette kardeþini kýskanmaz. Böylece kendisine anlatýnýz. Mediha’ya mufassal mektup yazýyorum gözlerinden öperim. Memduh biraz yalnýz kalýr sanýrým. Elbette Mediha Celîle’yi yalnýz býrakmaz. Nâzým için sýfat-ý pîr-i destgîr efendimizin nüsha-i kebirini ýsmarlamýþtým gelince gönderirim. Nâzým’ýn tarihi þudur:
Mehmed Nâzým ism ü mahlasýn koydum âna Nâzým
Hafîdim doðdu üç yüz on dokuz Þevvali dördünde
Bunu bir levhaya ipekle yazdýracaðýz. Celâlettin’in tarihini dahi öyle yaptýracaðýz. Mufassal mektup bekliyoruz. Baki var olunuz oðlum.
Fi 3 Kânunusani 317
Mehmed Nâzým
[üst tarafta] Posta olmadýðýndan poliçe aldýk melfûfdur.”
Bu mektuptaki en dikkat çekici yer Paþa’nýn düþtüðü tarihtir: Nâzým’ýn Hicrî tarihle 4 Þevvâl 1319’da doðduðunu söylüyor. Bu tarih 14 Ocak 1902’dir. Bu tarihi Paþa bir karta “Celileciðe” ithafýyla yazýp göndermiþtir. Bu kart Nâzým Hikmet’in 1921’de Moskova’da çekilmiþ olan bir fotoðrafýnýn altýna yapýþtýrýlmýþ olarak Piraye Koleksiyonu’nda bulunmaktadýr.
Bu, Nâzým Paþa’nýn torunlarýna isim vermesi ve onlarýn tarihini yazmasýnýn ilk örneði deðildir. Celâlettin Ezine’nin adýný da o koymuþtur. Onun için yazdýðý tarih de þöyledir:
“Celâleddin Mehmed koydum ism ü mahlâsýn Nâzým
Hafîdim doðdu Nisan on yedide üç yüz on beþte”
Özetlersek; 14 Ocak’ta Hikmet Bey Selânik’ten Kayseri’ye, babasý Nâzým Paþa’ya, doðumu telgrafla haber verir. 15 Ocak’ta Paþa doðan çocuða “Mehmed Nâzým” adý verilmesini telgrafla bildirir, 16 Ocak’ta da uzun bir mektup yazar. 17 Ocak’ta Memduh Bey günlüðüne Mehmed Nâzým’ýn doðduðunu kaydeder, ama bugün doðdu demez. Zaten 20 gündür günlüðüne bir þey yazmamýþtýr.
Bunlarýn dýþýnda Nâzým Hikmet’in doðum gününün 15 Ocak olma ihtimali de vardýr. Bu ihtimal Nâzým’ýn Piraye Koleksiyonu’nda bulunan bir yaþýndaki bir fotoðrafýnýn arkasýnda yer alan nottan ileri gelmektedir. Fotoðrafýn arkasýna Hikmet Bey tarafýndan “Oðlum Nâzým’ýn bir yaþlýk resmidir. 2 Kânunusani 318” yazýlmýþtýr. Bu tarihin karþýlýðý Miladî takvimde 15 Ocak 1903’tür. Ancak bu tarih fotoðrafýn çekildiði tarih midir, Hikmet Bey’in fotoðraf eline geçtiðinde yazdýðý tarih midir, ya da fotoðraf tam gününde çekilmiþ midir, bunu bilmek mümkün deðildir.
Nâzým Hikmet’in 53 günlük fotoðrafýna gelince, Memduh Ezine’nin günlüðünde yer alan bu fotoðrafýn, yine Piraye Koleksiyonu’nda bulunan iki kopyasý her þeyi açýklamaktadýr. Fotoðraftan bir kopyayý babasýna gönderen Hikmet Bey oðlunun aðzýndan þöyle yazmýþtýr:
“Muhterem büyük pederim ve büyük validemin ayaklarýný öperim. Elli üç günlük resmi takdim ederim. Þubat 317 Mehmed Nâzým”
Fotoðrafta gün belirtilmediði için ne zaman gönderildiðini bilmiyoruz. Ancak Hikmet Bey’in elinde tuttuðu ikinci bir kopyada fotoðrafýn çekildiði tarih vardýr: “23 Þubat 317’de aldýrýlmýþtýr.” Bu tarihin karþýlýðý 8 Mart 1902’dir, yani 14 Ocak’tan 53 gün sonra. Fotoðrafýn üzerindeki tarih, Nâzým Paþa’nýn 16 Ocak’ta yazdýðý mektupta kaydettiði 14 Ocak tarihini doðrulamaktadýr. Yakýn zamanda ortaya çýkan bu iki önemli belge Nâzým Hikmet’in doðum tarihi konusundaki belirsizliðin giderilmesine ve kesin bir tarih açýklanabilmesine imkân vermiþtir. Bu iki belgeye dayanarak Nâzým Hikmet’in gerçek doðum tarihinin 14 Ocak 1902 olduðunu söyleyebiliriz.
Yücel DEMÝREL
http://www.tustav.org/2019/01/14/iyi-ki-dogdun-nazim/
Alýntý yaparak yanýtla
Yer Ýmleri