Borsa Felsefesi, Borsacý Kafasý.

[yelpaze]

Suriye rejimi elindeki silahlarý ve yýllardýr beslediði orduyu kullanamadan yýkýlmakla kalmadý silahlarý da hiç kullanýlamadan yok edildi.
Teknolojik devrim eski nesil silahlarý kullanýþsýz hale getiriyor ama bunlar yaþ olarak da artýk verimli kullanýlamayacak türden ekipmanlar. Ukrayna savaþýnýn istatistikleri herþeyi net biçimde ortaya koyuyor zaten.

Ýran hava sahasýnda kontrolü kaybetti denebilir ancak eski moda kara kuvvetleri ve dikkate deðer deniz kuvvetlerini kullanarak bir tepki vermeyi düþünebilir. Basra, Kuveyt ve körfez Ýran ordusunun etki alanýnda ve bu bölge petrol üretimiyle ticaretinin de önemli bir noktasý. Ya da mevcut durumu sürdürmeye çalýþabilir ama zaman aleyhlerine iþliyor. Gerici rejimin bir an önce deðiþerek yeniden harika olmalarý en iyi seçenek.

[yelpaze]

Hepimiz Türkiye ve Dünya ekonomisini, politik, jeoploitik geliþmeleri ayný kaynaklardan yakýn takip halindeyiz.
Yorumlarýmýz ve tahminlerimiz birbirine yakýn ve bu geliþmeler genel olarak olumsuzluða iþaret ediyor.
Cari açýk, bütçe dengesi, enflasyon, yüksek faiz, ticaret piyasalarý, varlýk fiyatlarý, petrol fiyatý, dýþ-iç yatýrýmlar, güven, bilançolar gibi konularda ortak bir görüþ çerçevesi mevcut ve uzun vadeli yatýrým kararlarý bunlara göre veriliyor

Daha spekülatif yatýrým kararlarý için spekülasyon analizinden söz edebiliriz ki burada olumlu bir manzara söz konusu. Yukarýdaki temel konularý kýsa vadede etkisiz varsayýp kýsa vadeli etkileri güçlü olan faktörlere baktýðýmýzda; halka arz ve sermaye piyasalarýný geniþleten diðer politikalara, hükümetin piyasalara verdiði mesajlara, kamunun ve þirketlerin hisse alým politikalarýna, þirket birleþme ve deviralmalara, cripto ve teknoloji hisselerinin göz kamaþtýran performansýna, finansal yatýrýmlara olan iþtaha odaklanabiliriz.

Ancak burada, iktidarýn muhalefete karþý kabul edilemeyecek acýmasýzlýktaki tutumu bir sönümleyici olarak karþýmýza çýkýyor. Burasý bir petrol ülkesi olmadýðýna ve dýþ kaynak da bulunamadýðýna göre içerdeki sermayeyi kaçýracak bu davranýþlar acý bir süreçle sonuçlanacaktýr.

[yelpaze]

Yukarýdaki yazýda spekülasyon analizine konu faktörlerin aslýnda borsanýn lehine olduðunu ancak herkesçe malum siyasi uygulamalarla etkilerinin sönümlendiðini iddia etmiþtim. Elbette ülke ekonomisini iyice açmaza götüren bu siyasi manevralarýn ardýndaki gerekçe orta ve uzun vadeli ekonomiye iliþkin olumsuzluklar ki bu da bir çeþit refleksivite. Bir yandan enflasyonla mücadele adý altýnda halka aðýr bir reçete dayatýlýyor öte yandan devletin elindeki tüm vergi, harç, ürünlere yüksek oranda zam yapýlýyor. Bunun sebebi de yýllarca seçim kazanmak uðruna büyütülen kamu harcamalarýnýn finansmaný ve yükümlülüklerin yerine getirilmesini saðlamak.

Geriye elimizde tek bir spekülatif kuvvet kalýyor; faiz indirimleri.
Hem ABD hem Türkiye'de bu konu gündemin baþýnda.
ABD'de faizin yükseldiði dönemde zaten borsalar katlanarak deðerlendi, faiz indirimi bunu devam ettirecek mi?
Türkiye'de faiz indirimi iþe yarayacak mý? Güven faktörü kaybolmuþken, siyaset çalkantýlýyken kolay deðil?
Her þey bir yana, tek bir parametreye yani faiz indirimine göre yatýrým kararý alýnýr mý?

[yelpaze]

Yeni Dünya Düzenin uç noktalarýna iliþkin bazý ipuçlarý verebiliriz. Sadece fikir jimnastiði olarak kabul edilsin lütfen.

Napoleon seferi ile 1. ve 2. dünya savaþlarýnýn ortak bir formatý var, hammaddeye aç, hýzlý büyümüþ, aþýrý milliyetçi sanayi devletleri ile deniz yollarýný ve uzak sömürgeleri kontrol eden güçlerin karþý karþýya gelmesi... Dikkat edin hepsinde bitirici rol ABD'de. Tüm bu dönemlerde Moskova ise hem hedef hem de aðýrlýk merkezi olarak karþýmýza çýkýyor çünkü deniz yolunu kullanmadan kaynaklara ulaþabileceðiniz asya'nýn iletiþim ve ulaþtýrma hatlarýnýn baðlandýðý yer. Pekin-Berlin arasýný kontrol eden merkez diyebiliriz. Tarihte ikiþer defa Japonya ve Almanya gibi deniz aþýrý etkisi zayýf iki sanayi ülkesinin büyük fetih hareketlerine kalkýþtýðýný biliyoruz. Bu formatý günümüze uygularsak hammaddeye aç Çin de, ana gücünü merkezde yoðunlaþtýrdýðý bir orduyla Moskova'ya ilerlerken ufak bir güçle Hazar denizi petrol-gaz sahalarýný ele geçirmeye çalýþacaktýr, ardýndan Ural bölgesi. Böyle bir kalkýþmada Avrupa ve Ýngiltere doðal olarak Çin'e savaþ ilan edecek ve Çin ordusu Paris yakýnlarýnda görülecek (fikir bana ait deðil yazar Jean Freustié'nin beyaz perdeye de uyarlanan Harmonie ou les horreurs de la guerre eserinden). Hatta ABD de Moskova'ya destek olmak için silah yüklü ticari gemileri Murmansk limanýna gönderirse tam bir 3. dünya savaþý formatý karþýmýza çýkmýþ olur.

Þimdi yakýn tarihteki gerçeklere bakalým. Rusya savaþýn baþýnda elit tankçý birlikleriyle Kiev'e bu tür eski moda bir yýldýrým taaruzu denemesi yaptý baþarýlý olamadý, Ukrayna en elit birlikleriyle, tarih kitaplarýndan fýrlamýþ gibi gözüken sürpriz bir Kursk taaruzu denedi sonuç alamadý, Esad'ýn eski model de olsa hala kullanýmdaki kara ordusu hiç bir iþe yaramadý, Ýran 5. nesil jetlerin kullanýldýðý 3 saatlik harekatla, tüm kara ve hava kuvvetlerini kullanýþsýz hale getiren bir darbe yedi. Kýsacasý klasik savaþ taktikleri, teorileri ve araçlarý artýk iþlevsiz hale geldi.

Teknolojik geliþmelerin klasik savaþ ve gelecek öngörülerini deðiþtirdiðini herkes görüyor. Bu noktada size Ronald Reagen'ýn baþkanlýk dönemindeki meþhur konuþmasýný hatýrlatayým. Özel televizyonlarýn henüz olmadýðý Türkiye'de herkes bu konuþmayý ve ilgili animasyonu ana haber bültenlerinde izlemiþti. ABD-Sovyetler arasýnda, yýldýz savaþlarý olarak adlandýrýlan bir uzay savaþý projesi... Nükleer silahlarýn dünyayý yok edecek miktara ulaþmasý bu fikri rahatlatýcý ve sempatik kýlmýþtý. 1980'lerde sadece hayaldi ama günümüzde deðil, sadece Rusya yerine Çin geldi... Sanýrým herkesin 3. dünya savaþý olarak konuþtuðu þey uzay koþullarýnda savaþ olacak. Uydular, enerji altyapýlarý, ay üzerinde üs kurma mücadeleleri, uzay yarýþýnda þiddetin devreye girmesi vs.

Ronald Reagan - Strategic Defense Initiative ("Star Wars") Konuþmasý
https://www.youtube.com/watch?v=Y2_H4B67poo
https://www.youtube.com/watch?v=sMfmVzHZvkc

[yelpaze]

CHP'nin kayyumla sonuçlanabileceði söylenen davasý Eylül'ün ilk haftasý.
Belediyelerde tutuklamalardan sonra kayyum da gündeme gelir mi?
Ýlk yarý bilançolarýný yakýnda göremeye baþlayacaðýz, tahminler bellidir.
Trump tarifelerinde baþlangýç 1 Aðustos.

[yelpaze]

Faiz indirimiyle yýllýk faiz oranýný %45 yapsalar %15 stopajdan sonra hiç de cazip olmayan %30 yýllýk getiri ortaya çýkýyor.
KKM de bittiðine göre þu siyasi ve jeopolitk gerilim altýnda döviz yatýrýmlarý cazip gözükecektir.
Konut ve arsa ile taþýt araçlarýný da yatýrým alternatifi olarak deðerlendiriyoruz ancak sorun þu; bunlar likit araçlar deðil. Önemli olan likit ve likite yakýn olanlarýn dengesi. 2021 sonundaki devaluasyon öncesi faizler %17 civarýydý ve enflasyon henüz oldukça düþüktü ancak 2020 yýlýndan gelen bir gerilim birikmesi de söz konusu olabilir?

[yelpaze]

Zombi Ülkeler ve Güney Denizi Balonu Vakasý (South Sea)
Zombi þirketler ve zombi ekonomi zombi ülkeler doðurur. Dünya'da zombi ülkelerin sayýsý her geçen gün artýyor, çoðunluðu din devrimi ile sosyal devrim yapamayanlar.

1- Dünya sadece bilimsel ve teknolojik bir devrime sahne olmuyor bunlara paralel olarak deðiþen bir dünya anlayýþý, manevi kavramlarda geliþim de söz konusu. Örneðin sevap, sadaka, kurban gibi kavramlar 2000 yýl öncenin ilkel insanlarý için bir geliþimi ifade ediyordu. Dikkat ederseniz tüm bunlar müminler tarafýndan tanrýlarýndan bir beklenti karþýlýðýnda ve belirlenen zamanlarda yapýlýyor. Toplu yaþama geçiþ kapsamýnda, insanlarýn belli kurallara baðlý biçimde birbirlerine yardým etmeleri dini emirler olarak dikte edilip uymayanlarýn cezalarý, uyanlarýn ise ödülleri baþtan belirleniyor. Günümüzde bu deðiþiyor ve yerini gönüllü yardýmlaþmaya, bilinçsel farkýndalýða býrakýyor. Modern insan tanrýdan maddi bir beklentisi olmadan, gönülden ve kendi seçtiði biçimde yardým ediyor. Hala tedavülde olan ama soyu tükenmeye mahkum ilkel insanlar, kendini deðiþmez ve sonsuz ilan eden dinlerin öðretilerine saplandýklarý için karþýlýksýz iyilik kavramý onlar için geçerli olamaz çünkü inançlarýnýn temelini teþkil eden sonsuz zevk ve sefa ödülü diye de adlandýrabileceðimiz cennet(heaven) kavramýyla çeliþir bu. Tanrýyla karþýlýklý çýkar iliþkisi kapsamýnda manevi kavramlarýn maddi karþýlýklarý doðal olarak aranacaktýr.

2- Çin ve Hindistan gibi devlerin devreye girmesiyle dünyada, geleneksel ürünler alanýnda tam rekabet durumuna geçtik. Türkiye'de fabrikalarýn verdiði toptan fiyatlardan daha ucuza perakende satýlan ürünler görüyorum. Uzak doðudan gelen üründe nakliye, gümrük, peþin ödenmiþ KDV, ithalatçý ve perakendeci karý gibi masraflar var ve buna raðmen perakende raf fiyatý bizim fabrikalarýn toptan fiyatýndan düþük.

3-Ülkeler ligi yetmezmiþ gibi bir de dev þirketler ortaya çýktý ve çoðu ABD kökenli. Çin, Kore, Japonya, Avrupa'nýn da birkaç dev þirketi var. Bunlar çoðu ülkeden daha güçlü, çok daha verimli ama en önemlisi hisseleri halka açýk olmasý sayesinde emeklilik fonlarý dahil birikim aracý haline gelmiþ þirketler. ABD baþta olmak üzere batý toplumlarýnýn geleceklerini yatýrdýklarý bu þirketlerin piyasa deðerleri 3-4 trilyon$ gibi astronomik rakamlara ulaþmýþ ama hepsi teknoloji gibi kýrýlgan alanlarda faaliyet gösteriyor veya aþýrý rekabet koþullarýnda deðer kaybetme riskine sahip. Toprak sahibi olmadýðý halde trilyon $'lýk deðerlerle ve endeks fonlarýnýn muazzam büyüklüðüne katkýlarýyla tüm finans piyasalarýnýn temel direði haline gelen bu þirketlerin klasik bir borsa hareketi denebilecek türden deðer kaybýna tahammül etmek mümkün mü? 20 trilyon$ piyasa deðerinde 8 þirketi kim, hangi kaynakla kurtaracak?

4-Tarihte South Sea ve Mississippi balonlarý olarak bilinen vakalarý araþtýrabilirsiniz. Bunlar 18. yüzyýlýn imtiyazlý dev þirketleriydi. Ýngiltere ve Fransa'da Tahvil ile hisse senetleri çýkarmýþlardý ve bunlarýn fiyatlarý çýlgýnca yükselerek devletlere rakip olacak güçte birer organizasyona dönüþmüþlerdi. Bu þirketlerin kendi ordularý olduðunu söylemek yanlýþ olmaz. Sadece ticaret deðil etki alaný olarak toprak da elde ediyorlardý, köle ticareti yapýyorlardý ve tüm bu iþler için askerleri vardý. Napoleon'un ABD kurulduktan sonra sattýðý Mississippi bölgesi bugün sizin ABD olarak bildiðiniz ülkenin en verimli bölgesi ve tüm ABD yüzölçümünün %30'u (çöller hariç). ABD'nin kalkýnmasý bu bölgedeki pamuk ve mýsýr tarýmýyla gerçekleþmiþtir ve esasen buralar þirket malýydý.

Dünyada sayýlarý gittikçe artan zombi ülke kavramýný yukarýdaki, daðýnýk gibi gözüken bilgiler çerçevesinde deðerlendirmekte fayda var. Yorum kiþiye kalmýþtýr ama sonuçlarýný zaten yaþamaya baþladýk bile...

[yelpaze]

Borsada hisse deðerleri mutlaka þirket bilançolarýyla, özellikle karlýlýk ve finansman riskleriyle ödünleþir.
Bu ödünleþmede aþýrýlýk payý da söz konusu olur yani gereðinden fazla yükseliþ veya düþüþ.
Hisse fiyatlarýnýn reel durumu yansýtan noktaya temas etmesi bazen beklentinin satýn alýnmasý þeklinde erken bazen de rakamalar netleþtikten sonra gerçekleþir.

Son aylarda devamlý spekülasyon analizinden söz ettik ve diðer konularda olumlu bir geliþme olmadýðý halde fiyatlara da yansýdýðýný gördük.
Bugün piyasalarý orta ve uzun vadede kontrol eden güçlere göz atalým. Bunlar zaten sizin yakýndan takip ettiðiniz þeyler, belki ufak bir katkým olabilir.

Trump tarifelerinde bir iyileþme olmadýðýný, global ekonomiyi riske edecek uygulamalardan geri adým atýlmayacaðý ihtimali güçleniyor. Esasen Trump çark eden diyenlerin kaçýrdýðý detay þu; Trump birþey yapmýyor, o zaten olan bir süreci kendi kontrolündeymiþ gibi gösterecek manevralar yapýyor. ABD'nin borç ve açýklarý ile bunlarýn dengeleyici mekanizmasý aþýrý ýsýndý hatta alev aldý. Gümrük duvarlarý sadece politik bir manevrayla insanlarýn gözünü boyama çabasýdýr. ABD zaten eski ithalatýný yapacak kapasiteden düþtü. Sizin dikkat etmeniz gereken nokta dengeleyiciler yani teknoloji sektörleri.

Ýran meselesi bir anda unutuldu. Ýsrail büyük bir baþarýyla ve devrim niteliðinde taktiklerle açtýðý hava koridorunun savunmasýnýn yeniden onarýlmasýna izin mi verecek? Hava kontrolü gibi büyük bir avantajý elinde tutarken bundan faydalanmak istemeyecek mi? Peki ya Ýran? Hava sahasýný kontrol edemeyen bir ordunun kara ve deniz kuvvetleri ne iþe yarar? Ýran bu güçlerinin hurdaya dönüþmesini izlemeye devam mý edecek? Ya da Esad rejimi gibi maddi yönden tatmin edemediði askerleri en ufak bir rüzgarda ortadan kayýp mý olacak?

Türkiye ekonomisine gelince; bununla ilgili aylýk verileri hepimiz takip ediyoruz ancak bu veri paketiyle yatýrým kararý vermek uygun deðil. Pek çok gözden kaçan detay henüz piyasa fiyatlarýna yansýmamýþ olabilir? Deprem konutlarý ve bölgeye yardýmlar büyük bir gururla medyaya servis ediliyor ama bedeli tam olarak bizden tahsil edildi mi bilmiyoruz? Hazine üzerinde öyle büyük yükler var ki; bunlarýn oluþturduðu riski tam olarak hesaplamak için bütçe dengesine bakmak yetmiyor, biraz gelecek projeksiyonu da lazým. Otoyol, köprü, hastane projelerinin döviz türünden müþteri garantileri ve teminatlarý yýllýk 18 milyar$ civarýymýþ. Kamu çalýþanlarý, yoksulluk yardýmlarý, emekliler, iþsizlik maaþlarý, kapanan þirketler filan derken ciddi giderler söz konusu ama tüm bunlardan daha aðýr bir faiz gideri var hazinenin üzerinde. Turizm'de iddialýydýk ama iktidar medyasýnýn bu konuda hiç sesinin çýkmamasý da korkutuyor beni. Orta ve uzun vadede etkili güçler kýsaca temel kuvvetler büyük ölçüde olumsuzluða iþaret ediyor.

Bu konularý zamanla detaylandýrýrýz.