Borsa Felsefesi, Borsacý Kafasý.

[yelpaze]

Arçeliðin geçen yýl açýkladýðý, Enflasyon Muhasebeli 6 aylýk gelir tablosunda 20024 için zarar yazmýþlardý.

Bu yýl Enflasyon Muhasebesiz, 2024 ile karþýlaþtýrmalý ve baðýmsýz denetime tabi gelir tablolarýnda 2024 yýlý ilk yarý için yüksek bir karlýlýk ve 2025 için ciddi bir zarar söz konusu.

Enflasyon muhasebesi çeyrek dönemler için kullanýlmadýðý halde böyle yüksek zararlar göreceksek bu yýl iþimiz zor.

[yelpaze]

ABD baþkanýnýn 2 nükleer denizaltýyý Rusya yakýnlarýna gönderme gibi kritik bir kararýnýn gerekçesi bildirilmedi. Tahminim, ellerinde Rusya'nýn Kiev yönetimini devirecek bir harekata iliþkin bulgular olmasý... Aradan geçen süre göz önüne alýnýrsa Putin bir þekilde neticeye ulaþmak istiyor olmalý? Pek çok kiþi bu savaþýn önemini olduðundan az görme eðiliminde ancak Berlin duvarý yýkýldýðýndan beri batýnýn Rusya'ya doðru hem ekonomik hem askeri bakýmdan geniþlediðini unutmamak lazým. Ukrayna Ruslarýn kýrmýzý çizgisiymiþ ve bunu net biçimde gösterdiler. Bence mesele Kýrým'da biraz toprak koparma isteðinin çok ötesinde ve verilen kayýplar da her iki tarafýn ciddiyetini göstermeye yetiyor.

Bu yýl þirket performanslarýnýn pek iyi gelmeyeceði görülüyor. Sene baþýnda CEO anketlerinde büyük çoðunluk 2025'in ikincisi yarýsý için düzelme umutlarýný dile getiriyordu, genelde faiz indirimi gibi basit gerekçelere dayanan bu iyimserlikler gittikçe azalýyor. Bazýlarý aksini iddia etse de borsadaki deðerler bilançolarla bir þekilde eþleþmek zorundadýr. Borsada herkes kumar oynamýyor, kapitalin çoðunluðu servet yönetiminin bir parçasý olarak burada. Emeklilik fonlarý, yatýrým fonlarý, bireysel birikimler vs. belli bir istikrarda ve öngörülebilir kazanç talep eder, bu ise belli kurallara baðlý bir piyasayla mümkündür ve bu yüzden borsanýn rasyolarý ile deðerinin ortalamalarý oluþmuþtur. elbette bu deðerleme kriterlerinin alt ve üst sýnýrlarý genel ekonomik koþullar, moral ve istikrara göre geniþleyip daralabilir.

Hala merkez bankasýnýn rezervlerini takip eden uzmanlarýmýz var, bizi ilgilendirmeyen o rezervlerin kimin keyfi için oluþturulduðunu ve kimin çýkarýna hizmet ettiðini anlayamýyorlar galiba?

Faiz politikasýna gelince; umutlarý anlýyorum ama korkularý da görmezden gelmemek gerekiyor. Bugünün gündemi saðlýk sektöründeki fiyat artýþlarý ve buna baðlý yükselen sigorta pirimleri. Bu sektör de turizmin bir parçasý olmuþtu hatýrlarsanýz ve ziyaretçi çekiyordu ancak yüksek fiyatlardan etkilenecektir. Konuttan hizmet sektörüne görülen tüm bu yüksek fiyatlama davranýþlarý sermaye koruma kaygýsýna dayanýyor karlýlýk deðil. Güven zaten yok ve uygulanan ekonomik programýn TL'de yeni bir ani deðer kaybý potansiyeli taþýdýðý düþünülüyor.

[yelpaze]

Fýrsat çeþitliliðinin çok daha fazla olduðu ABD borsalarýnda dikkatimi çeken þirketlere kýsaca göz atalým.

-Kimya sektöründe genel bir düþüþ trendi var ancak sonuna yaklaþmýþ olabiliriz. Dow, Olin, Chemours, Eastman Chemical uzun yýllardýr takip ettiklerim.
-Güneþ enerjisi alanýna yatýrým konusunda Çin'li Jinko Solar'ý takip ediyorum ve yatýrýma uygun seviyelerde olduðunu düþünüyorum.
-Petrol sektörünü genel olarak cazip buluyorum, sürprizlere açýk bir konu. Kolay elde edilen her þey bu kadar pahalýyken çok zor elde edilen petrol ve ürünlerinin bu derece ucuz olmasý sürdürülebilir deðil. Favorim sektörün mühendislik ve ekipman hizmet saðlayýcýlarý, Halliburton, Schlumberger ve Nov Inc.
-Ýlaç ve bioteknoloji de sürprizlere açýk iþler. Moderna pandemi öncesi fiyatlarýna döndü ama dünyada mRNA teknolojisiyle aþýlanmýþ milyarlarca insan olduðu gerçeði deðiþmedi. Aþý ile korumada yeni trend artýk bu teknoloji olacak gibi ama karþýt görüþler de var. Pfizer da izlenmeli bence.
-Teknoloji alanýnda rocket Lab bu ara umut baðlanan þirketlerden biri.

ABD borsalarý yatýrým yapýlabilir seviyede mi dersek?
Bence genel anlamda çok pirimli ve baskýlar artýyor. Finansmana eriþimde sýkýntýlar nedeniyle ABD'de halka arzlarda ciddi artýþlar var ve devam edecek. Piyasa yavaþ yavaþ ve fark ettirmeden sulanýyor, bir kýrýlma aný olacaktýr ilerde. En önemli itici güç ise þirket birleþmelerinin saðaldýðý kaldýraç etkileri ,bunlar kýsa vadeli itici güç kaynaðý. Geri kalan riskler ve fýrsatlar herkesçe malum zaten.

[Salih Karakaya]

Sayýn Yelpaze;
benim ABD piyasalarý hakkýnda yorum yapacak birikimim yok. Ama yine de birkaç endiþemi dile getireyim. ABD ekonomisinin borçluluðu ve dolarýn rezerv para özelliðinde güç kaybý olduðu biliniyor. ABD merkezli kurulan dünya piyasalarý, ABD'nin ekonomi üzerinden yaptýðý operasyonlar ile güvenilirliðini kaybetmeye baþladý. Aslýnda kaybetti. BRÝCS yapýlanmasý kendi aralarýnda kullanabilecekleri altýna endeksli para sistemi kýsmi kullanýlmaya baþlandý ve bu ABD'yi oldukça huysuzlaþtýrýyor. Eðer ABD elinde ki askeri gücü kullanmaya baþlamýþsa seçenekleri azaldýðýnýn göstergesidir. Yavaþ yavaþ ana aktörlere doðru savaþ devam eder. Yani kýrýlým hýzlanýr. Kimin baþarýlý çýkacaðý kolay tahmin edilemez. Çin, bu yüzyýlýn üretim üssü. Uzun bir savaþa en dayanýklý ülke olabilecek konumda. Savaþ ekonomisi ABD için dolar basma devam edeceði için dolarý ve ABD tahvili bulunduran ülkeleri yýpratýr. Bunu hesaba katýyorlardýr. Ciddi bir savaþ durumunda daðýlým çok hýzlý olabilir. BRÝCS için Hindistan çatlak ses ama Pakistan bile tokatlayabildi koca Hindistan'ý. Belli ki Çin, Pakistan'ý tek baþýna býrakmayacak. Piyasada, ABD'nin hýzlý bir satýþ durumunda tahvillerini almak zorunda kalýrsa dolarýn daha da yýpranacaðý dillendiriliyor.
Benim düþüncem ABD hisse senetlerine pek bulaþmamak lazým. Kýsa vadede olacaklarý hesaba katmadan konuþuyorum. FED baþkaný direnci aþýlýr ve faizler indirilirse ne olabileceðini de hariç tutuyorum.

[yelpaze]

Deðerli katkýlarýnýz için teþekkürler sevgili Salih Karakaya.
Takip ettiðim global literatürde hiç kimse tarafýndan dile getirildiðine rastlamadýðým bir tespitim var.
Dünyanýn en büyük finansal büyüklüðü diyebileceðimiz ve 40 trliyon$'a ulaþan ABD borcu ile açýklarýnýn dengeleyicisi nedir?
En yakýn büyüklük ABD teknoloji þirketlerinin piyasa deðeri ve kripto piyasasý büyüklüðü. Yaklaþýk 25-30 trilyon$ diyebiliriz. Simya niteliðindeki bu önermem bence önemli bir ipucu ve dayanak noktasýna iþaret ediyor. Zaten Trump'ýn politikalarý da tam bu eksende deðil mi? Global anlamda finans piyasalarýna yön veren ana olgular bunlar ve teknoloji kaynaklý bu borç dengeleme mekanizmasýnýn neden olduðu aþýrý risk iþtahý tüm dünya piyasalarýný þekillendiriyor. Riskin büyüklüðü, bu oyuna þüphe ile bakan muhafazakar yatýrýmcýlarýn altýn talebini körükleyerek orada da bir balon oluþmasýna neden oluyor.

BRICS ile ilgili de sýra dýþý bir yaklaþýmým var. Bu ülkeleri bir arada tutacak hiç bir ortak nokta veya çýkar yok ABD'den alacaklarý haricinde tabi. Dolayýsýyla BRICS bir mudiler topluluðu gibi düþünülebilir, askeri ve ekonomik bir birlik olacaðýna inanmýyorum. ABD'nin yeni gümrük politikasý ve ticareti kýsýtlayan uygulamalarý ile bu ülkeler düþen ihracatlarý karþýlýðýnda daha az ABD tahvili bulundurma eðiliminde olacaktýr. BRICS çok önemlidir çünkü ABD borçlanma politikasýnda bir bariyer görevi görmüþtür. Bu ve benzeri insiyatifler yüzünden ABD çýkarlarý jeopolitik bir bariyerle karþýlaþmýþ akabinde Trump ekonomi politikalarýnda büyük bir deðiþikliðe zorlanmýþtýr. Kýsacasý borç ve açýklar ülkenin çýkarlarýný tehdit eden seviyeye ulaþýnca önzelikler deðiþmiþtir. FED de bunu fark ettiði için deðiþen politikalarýn neden olacaðý enflasyon ve durgunluðu göz önüne alarak faizleri düþürmemeyi tercih etmektedir.

Küçük savaþlar kaçýnýlmaz olarak görülüyor, ABD ve Çin arasýnda askeri mücadele ise 1980'lerin yýldýz savaþlarý projesi kapsamýnda gerçekleþecek. Zaten ABD'nin þu anda uzay yatýrýmlarýnda gaza basmaktan baþka çaresi yok. Çin gibi imalat sanayi kuramaz, hiç bir yatýrýmcý ABD'de geleneksel üretim yapmaz bu saatten sonra. Ýlk paragrafta belirttiðim nedenlerden dolayý ABD uzay teknolojisinde ciddi sýçramalar yapmaya mecbur aksi halde kendiyle birlikte küresel finans ve ticaret sisteminde ciddi riskler ortaya çýkar.

Pakistan meselesinde Müslüman cemaat her zamanki gibi gene fakir bir toplumu gaza getirmek suretiyle riske atýyor. Filistinlilere de zamanýnda Kudüs'ü fethedersiniz diyen bu islamcý kesim þimdi acaba nerede? Hindistan uzun yýllardýr çok hýzlý büyüyen ve güçlenen yeni dünya devi. Pakistan ise ayný süreçte iyice ekonomisi bozulan ve küçülen ülke. Aralarýnda muazzam bir uçurum var ve Hindistan ile %100 uyumlu olmak zorundalar aksi halde ortadoðudaki kardeþlerinin kaderini paylaþacaklar. Pakistan'ýn askeri yatýrým yapacak parasý yok, dýþardan gelen pervaneli planörlerle ya da Çin'den alabildiði birkaç silahla kapanacak bir fark deðil bu. Nükleer gücü de bir anlam ifade etmiyor.

[yelpaze]

2026'nýn bütçe ve planlamasýný düþünecek kadar yaklaþtýk.
Bu yýl bütçe açýðý 2,5-3 trilyonTL civarýnda gerçekleþecek gibi. 2026 Ocak itibarý ile kamu çalýþanlarýndan emeklilere herkesin ücreti artacak, tüm gider kalemleri yükselecek. En önemli iki gider kaleminden biri olan faiz yüksek seyretmeye devam edecek. Savunma harcamalarý, yardýmlar vs. yüksek olacak. Belki 4-5 trilyon açýk konuþulacak ki GSYH'nýn %8-10'una yaklaþabiliriz.

Dýþ kaynak bulunamadýðý halde izlenmeye çalýþýlan enflasyon ve deðerli TL odaklý ekonomi programý ise þirket gelir ve karlarýnda kayýplara neden oluyor, bu da 2026 Kurumlar ve Gelir vergileri tahsilatlarýnda soru iþareti demek. Emlak gibi çok geniþ bir tabaný ilgilendiren alanlarda hükümetler kolay kolay ciddi politika deðiþiklikleri yapmaz ama 2026 yýlý bütçe gelirlerine iliþkin ufuktaki sýkýntýlar nedeniyle olsa gerek, emlak vergilerinde büyük artýþlara neden olacak uygulamalar söz konusu. Komik olan ise þu; halkýn genel ortalamasýnýn hiç bir þekilde satýn alamayacaðý fiyatlara týrmanmýþ evler sanki bu rakamlar gerçekçiymiþ gibi vergilendirilecek. Çarpýk ekonomi demek bile iltifat olur bu yaþananlara ve halk da bu iþin parçasý aslýnda. Madem evler bu deðerde verin bakalým vergisini demekte devlet Yöneticiler konut sorununu çözmek yerine sorunun sonuçlarýndan maddi çýkar saðlamaya çalýþýyor.

Burada defalarca söylediðim gibi bu ülkede dengelerin temel dayanak noktasý deðeri aþýnan TL'dir. Böylece hem iþgücü maliyetleri törpülenir, hem de þirketlerin gelir ve karlýlýðý yükselir. Bütçe dengeleri de bu sayede daha kolay korunur ama siyasi bir bedeli olur elbette. Þimdi tam tersi deneniyor ama oluþan açýklarýn tahsilinden kaçýnýlamýyor.

Borsa açýsýndan sonuçlar da farklýlaþabiliyor. Ýçerdeki uygulamalarýn olumsuz sonuçlarý bir yana dýþ koþullar da þimdilik pek iç acý deðil. Bu yýl þirketlerin iyi sonuçlar alamayacaðý öngörülse de küresel ölçekte oynanan risk algýsý oyunu sayesinde hisseler deðer kazanmaya devam edebilir demekte uzmanlar. Tüm piyasalarý yönlendiren ABD'de sadece Nvida hisselerinin S&P500 endeksinde aðýrlýðý %8'e ulaþtý. Teknoloji sektörünü temsil eden muhteþem 7'li tek baþýna tüm borsalarý yönlendiren odak oldu, cripto piyasasý da bu çýlgýnlýðý perçinliyor. Herkesçe bilinen bu aþýrý riskli durum politikacýlar tarafýndan da desteklenerek köpürtülmeye devam ediliyor. Bu þirketlerin gelirleri de yüksek, 2000 balonu gibi içi boþ deðerler deðil diyebiliriz ama sorun þu ki teknoloji þirketlerinin gelirleri yüksek olsa da piyasa deðerlerini mantýklý kýlacak kadar deðil.

[yelpaze]

Orta vadeli bir yatýrým stratejisinde özetle þu sorularý soruyoruz;
1- Þirketlerin performanslarý nasýl devam edecek? Hisse fiyatlarýný onaylayan karlýlýklar söz konusu olacak mý? Burada enflasyon muhasebesi ve diðer yasal mevzuatýn etkileri de göz önüne alýnmalý.
2- Hazinenin gelir-gider dengesi nasýl olacak? Bütçe açýklarýný kapatmak için yapýlan borçlanmalarla, piyasada borsa ve diðer yatýrým araçlarý için yeterli para kalacak mý? Faiz giderleri bir yana merkezi yönetimin tüm gider yükleri 2026 baþýndan itibaren artacak ancak gelirlerde durum pek parlak deðil.
3- Ýzlenen para politikalarýnýn etkileri nasýl olacak? TL'nin deðerli tutulmasýnýn hem tüketici davranýþlarý hem de þirket bilançolarý yoluyla büyük bir probleme iþaret ettiði görülebiliyor. Faizleri erken indirme baskýlarý ne tür riskleri tetikleyebilir?
4- Dýþ kaynak veya yabancý yatýrým konusunu artýk dikkate almýyoruz. Yüksek cari açýk ve bütçe açýðý artýk kabullenmemiz gereken bir süreç ve bunun önemli sonuçlarý olacak.
5- Ekonomideki çözümsüz problemlerin siyasete yansýmalarý ne tür riskler getiriyor? Tam olarak öngörülüp tedbir alýnamayacak bir risk gurubu.
6- ABD teknoloji hisseleri kaynaklý yüksek risk oyunu ne kadar etkili olabilir? Diðer tüm koþullar olumsuzken spekülatif bir borsa oyunu sürdürülebilir mi? Finansal araçlara olan yatýrým iþtahý bu soruyu cevaplamayý zorlaþtýrýyor.

[yelpaze]

Temmuz sonu itibarý ile Hem XU-100 endeksinin hem de tüm borsanýn F/K oraný rekor seviyelerde. Son açýklanan 6 aylýk gelir ve karlar da pek umut vermiyor. Güncel F/K oraný gözüktüðünden daha da yüksek olabilir? Faizlerin de yüksek seyrettiði göz önüne alýnýrsa piyasalarýn ana ve tek besin kaynaðýnýn ABD ve Trump kaynaklý finansal spekülasyon olduðu söylenebilir.

Temettü verimi bu yýl fena deðil, yüksek piyasa deðerlerine oranla normal seviyelerde diyebiliriz ancak burada önemli olan 6-7 ay sonra açýklanacak 2026 temettülerine iliþkin tahminler. Küçük yatýrýmcý kenardaki fazla parasýyla spekülatif kazanç peþinde koþtuðundan kar payý hususunu çok önemsemez ancak kurumsal ve büyük yatýrýmcýlar için durum farklý. Yýllýk 6-7 milyar$'lara ulaþan temettü getirileri, buradan vergi yoluyla nemalanan hazine için bile kritik önemde dolayýsýyla gelecek projeksiyonlarý yapmak gerekiyor.