Borsa Felsefesi, Borsacý Kafasý.

[yelpaze]

Altýn Yumurtlayan Kaz en ilginç masallardan biridir ama ne yazýk ki masal deðil gerçektir.

Çocuklar bile her gün bir altýn yumurta veren kazýn kesilmesinin saçma olduðunu düþünür ama büyüyüp daha olgun hale geldiklerinde bu aptallýðý kendileri de yapar. Nasýl bir gerizekalý kendine her gün altýn yumurtlayan kazý keser ya da nasýl bir çaresiz?

Türkiye bu konuda tarihe adýný yazdýracak bir örnek veriyor. Üzerinde her yýl düzenli olarak gelir saðlayan endüstriyel aðaçlarýn olduðu ormanlarý tek seferlik acil bir gelir kaynaðý olarak kesme hakký tanýyor. Ýþte size altýn yumurtlayan tavuðu kesen adam. Hasta adamýn üst versiyonu. Çam ormanlarýný, doðal parkalarý kesmek istemelerini anlarým, nasýlsa oralardan para kazanýlmýyor ama zeytin hem iç piyasada hem ihracatta para getiren deðerli bir ürün olduðu halde bunu yok edecek kadar aciz olmak nasýl açýklanabilir?

Kazý kesen adama geri dönelim. Gýrtlaðýna kadar kumar borçlusu ve alacaklýlarý acilen ödeme bekliyorlar, aksi halde caný tehlikedeyse kazý tek bir ödeme karþýlýðýnda satmaya razý olacaktýr. Dinle kafasý bulanmýþ bir cahilse kazý kesip, içinden tüm yumurtalar kadar altýn bulmayý umacaktýr.

Ülkenin dýþ kaynak bulma konusunda umudu kalmadý. Madencilik ise yeni yüksek kapasiteli makinelerle çok geliþme kaydetti. Size 50 yýl boyunca her yýl 1 milyon$ döviz kazandýracak zeytinliði kesip 10 milyon$ döviz yatýrýmýyla, altýndaki 20 milyon$'lýk madene acilen ulaþmaya çalýþacak kadar acýnasý durumdaysanýz masal gerçek olur. 5,5 milyon kamu personeli, polis, asker besleniyor ama ülkenin tabiat varlýklarýný yanmaktan bile koruyamýyoruz. Yanmayanlarý da acilen kesip gelecek nesillerin hasat haklarýný bugünden yemeye çalýþýyoruz. Bunu yapanlar da dini bütün dindarlar, söylediklerine göre 5 milyar aðaç dikmiþler Öte yandan cehenneme layýk yahudiler de çölleri yeþertip, verimli topraklara çevirmeye çabalýyor.

[yelpaze]

02.08.2025 tarihli, Ukrayna savaþý konulu yorumuma eklemek istediðim halde çekindiðim bir cümle vardý; ABD yönetimi her nasýlsa Rusyayý anlamýyor veya anlamazdan geliyor? Ýddialý gözükmek istemiyordum ancak Alaska zirvesinden hemen sonra Rusya Ukraynanýn en batýsýndaki Liviv þehrine ve gene Kieve saldýrarak Ukraynada küçük bir toprak parçasý peþinde olmadýðýný, ülkenin tamamýnda Rusya yanlýsý bir yönetim istediðini gösterdi. ABD ise bunu yeni idrak etmiþ gibi, daha önce kestiði askeri yardýmlarý tekrar baþlattý. Tramp tükürdüðünü yalama konusunda ikinciliðe göz dikmiþ, birinciye kimse yaklaþamaz��. Kiev yönetimini düþürecek þiddette saldýrýlar ve çatýþmalar sürpriz olmaz. Polonya ve AB Ruslarýn batýya, Ruslar ise ABnin doðuya yaklaþmasýndan tedirgin.

Ýsrail de hedeflerinde kararlý ve ilerlemeye devam ediyor. Ýran meselesi yeniden alevlenirse sonuçlarý büyük olabilir. Ýran batý etkisine girecek bir deðiþim yaþarsa Rusya Afganistana hamle yapma gereði duyabilir. Global ekonomiden görülen kayýplar savaþ ekonomisiyle doldurulmaya çalýþýlýyor. 1. Dünya savaþý bitti dendiðinde kimse buna ikna olmamýþtý, 2.si bitti dendiði dakika soðuk savaþ adý altýnda yenisi baþlamýþtý.

[yelpaze]

Finans piyasalarýnda dikkat çekici geliþme geçtiðimiz haftalarda Arjantin borsasý ve parasýnda görülen deðer kayýplarýydý. Borsalarý, yabancý satýþlarýyla son desteklerin altýna kaydý. Bu durumun bize de yansýmasý ihtimal dahilinde, Ýçerde yaratýlmaya çalýþýlan suni iyimserlik ters tepiyor, ekonomi sýcak tutulmaya çalýþýldýkça enflasyon ve faiz oyunu bozuyor. Dýþ koþullar ve kaynak sýkýntýsýna uygun davranýlmalý. Büyük þirketlerin hisselerinin uzun ve orta vade getiri beklentileri gözden geçirilmeli.

[yelpaze]

Emlak vergisi gibi geniþ tabanlý gelir arayýþlarý þaþýrtmamalý, 2026’da Hazine daha ciddi bir açýk problemi yaþayacak ve þimdiden hazýrlanýyor. Içerde krediye ulaþmaya çalýþanlar arasý rekabet kýzýþacak. En iþtahlý ve obez borç düþkünü belli. Bankalar ise kredi faizlerini düþürmez zaten sermaye yapýmýz zayýfken faizde mevduat~kredi makasý geniþ kalýrsa þaþýrmam. Bankalarda sanayilerden daha iyi kârlýlýk olabilir. öte yandan ülke herhangi bir ciddi dýþ kaynak bulamadýðý halde gündemin ana konusu gene faiz indirimi oldu. Zaten stopajý gelir vergisine benzettiler bir de faiz düþsün tam olur. Para emlak gibi likit olmayan alanlara ya da kanatlanýp dýþ yaytýrýmlara kaymazsa sorun yok. Ben kaydýracaklar tarafýnda olabilirim. Türkiye ile çifte vergilendirme anlaþmasý olan bir ülkenin aracý kurumuyla görüþtüm bile. Borsasýnda yatýrým çeþitliliði de fazla.

[yelpaze]

Birkaç gün önceki yorumumdan hemen sonra Rusya Kievde hükümet binasýný hedef alarak tahminlerim doðrultusunda hareket etti. Þam þehrinin de Durumu benzer aslýnda.

Hâlâ Kievd yaþayan arkadaþlarýmýn ve çoðu yetkilinin bile anlayamadýðý durumu özetliyeyim.
1. Rusya bütün Ukrayna’nýn sýnýrlarýný kýrmýzý çizgi olarak görüyor. Ödediði bedelin aðýrlýðýný görmek için verdiði kayýplarýna bakmak yeterli. Ýnsan, ekipman, ekonomik yaptýrýmlar, zaman vs.
2. AB Ukraynayý birliðe almak istiyordu ama önce güvenlik diyerek NATO üyeliðini denedi, Rusya resti görünce resmi üyelik gerçekleþmeden savaþ çýktý.
3. Ukrayna AB üyeliðinin en önemli getirisine kavuþtu, milyonlarcasý Avrupaya geçti.
4. Ukrayna NATO üyesi olmadýðý halde milyarlarca dolar askeri yardým alýyor, gayri resmi üyelik, Rusya olayý böyle görüyor.
5. ABD de askeri ve mali yardýmlarla bu iþe taraf. Ukrayna kaybederse Ruslar eski doðu bloðunun tekrar inþasý için Polonyayý hedef alabilir

Durum böyleyken siz olsanýz nasýl bir uzlaþma önerirdiniz? Kim neyden vazgeçebilir veya neyi sineye çekebilir?

[seref9]

Birkaç gün önceki yorumumdan hemen sonra Rusya Kievde hükümet binasýný hedef alarak tahminlerim doðrultusunda hareket etti. Þam þehrinin de Durumu benzer aslýnda.

Hâlâ Kievd yaþayan arkadaþlarýmýn ve çoðu yetkilinin bile anlayamadýðý durumu özetliyeyim.
1. Rusya bütün Ukrayna’nýn sýnýrlarýný kýrmýzý çizgi olarak görüyor. Ödediði bedelin aðýrlýðýný görmek için verdiði kayýplarýna bakmak yeterli. Ýnsan, ekipman, ekonomik yaptýrýmlar, zaman vs.
2. AB Ukraynayý birliðe almak istiyordu ama önce güvenlik diyerek NATO üyeliðini denedi, Rusya resti görünce resmi üyelik gerçekleþmeden savaþ çýktý.
3. Ukrayna AB üyeliðinin en önemli getirisine kavuþtu, milyonlarcasý Avrupaya geçti.
4. Ukrayna NATO üyesi olmadýðý halde milyarlarca dolar askeri yardým alýyor, gayri resmi üyelik, Rusya olayý böyle görüyor.
5. ABD de askeri ve mali yardýmlarla bu iþe taraf. Ukrayna kaybederse Ruslar eski doðu bloðunun tekrar inþasý için Polonyayý hedef alabilir

Durum böyleyken siz olsanýz nasýl bir uzlaþma önerirdiniz? Kim neyden vazgeçebilir veya neyi sineye çekebilir?

Deðerli Yelpaze;

Son birkaç yýlda yaþananlar gösterdi ki, Ukrayna krizini sadece savaþýn bitmesiyle çözmek mümkün deðil. Savaþ sona erse bile, bu coðrafyada kalýcý bir barýþ ve denge inþa edilmediði sürece çatýþmalar farklý biçimlerde tekrar edecektir.

Ukrayna’nýn NATO üyeliðinden kalýcý olarak vazgeçmesi, Rusya’nýn güvenlik kaygýlarýný azaltabilir. Ancak bu yalnýz kalmak anlamýna gelmemeli. Ukrayna’nýn tarafsýzlýðý, çok uluslu garantör ülkeler tarafýndan desteklenmeli:
ABD, Türkiye, Almanya, Fransa, Çin ve Polonya gibi ülkeler, Ukrayna’nýn güvenliðine resmi garantörlük vermeli. NATO þemsiyesi deðil, çok taraflý bir güvenlik aðý.

Ukrayna topraklarýna yabancý askerî üsler konuþlandýrýlmamalý. Ama kendi ordusu caydýrýcýlýk açýsýndan güçlendirilmeli. Tarafsýzlýk, savunmasýzlýk deðildir. Ýsviçre ve geçmiþteki Finlandiya gibi, tarafsýz ama hazýrlýklý bir Ukrayna, bölgedeki istikrar için anahtar olur.

Ukrayna halkýnýn Batý'ya yönelme arzusu inkâr edilemez. Bu nedenle, NATO kapalý olsa bile AB yolu açýk tutulmalý. AB üyeliði, ekonomik kalkýnma, demokratikleþme ve toplumsal istikrar için bir umut ýþýðý olarak devam etmeli.

Kýrým, Donbas ve benzeri bölgeler için nihai karar þimdilik verilmemeli. Bu bölgeler, 15-20 yýl süreyle “Geçici Barýþ Bölgeleri” olarak tanýmlanabilir. Uluslararasý gözetimde, tarafsýz sivil yönetimlerle idare edilir. Sonrasýnda yapýlacak referandumlarla nihai statü halk tarafýndan belirlenir.
Bu, hem Ukrayna’nýn toprak bütünlüðü iddiasýný hem de Rusya’nýn fiilî kontrolünü geçici olarak askýya alýr. Zaman, tansiyonu düþürmek için bir araç olabilir.

Tarafsýzlýk ve güvenlik garantilerinin ihlal edilmesi durumunda devreye girecek bir izleme ve müdahale mekanizmasý kurulmalý. BM, garantör ülkeler ve belki AB temsilcilerinden oluþan bir kurul, ihlalleri takip etmeli. Gerekirse diplomatik baský, ekonomik yaptýrým ve askeri caydýrýcýlýk devreye koymalý.
Ukrayna’nýn savaþ sonrasý toparlanabilmesi için uluslararasý bir yeniden inþa fonu kurulmalý. Altyapý, saðlýk, eðitim ve göçmen dönüþü gibi alanlara odaklanýlmalý. Bu fon, sadece ekonomik deðil, ayný zamanda psikolojik bir onarým süreci de saðlamalý. Halkýn "geleceði var" inancýný yeniden inþa etmek gerekiyor.

Barýþ, adalet olmadan kalýcý olamaz. Savaþ sýrasýnda iþlenen tüm insan haklarý ihlalleri, tarafsýz bir uluslararasý mahkeme tarafýndan incelenmeli. Sadece sembolik deðil, gerçek bir hesap verme süreci iþletilmeli. Bu hem maðdurlarýn sesi olur hem de gelecek çatýþmalarýn önüne geçer.

Bu öneri, ideal bir senaryo deðil. Ama bugün sahada yaþananlara baktýðýmýzda, artýk hiç kimse her þeyin sahibi olamaz. Ne Rusya Ukrayna’yý tamamen diz çöktürebilir, ne de Ukrayna bu savaþtan tam zaferle çýkabilir. Ýþte bu yüzden, herkesin biraz kaybettiði ama herkesin yaþamaya devam edebileceði bir model mümkün olabilir.
Benim önerim, tarafsýz ama güvenceli, egemen ama dengeli, Batý’ya açýk ama doðuya düþman olmayan bir Yeni Ukrayna modelidir.
Belki çok geçmeden masaya otururlar.

[yelpaze]

Kýymetli Seref. En ideal senaryoyu açýklamýþsýn umarým bu problemler hýzlý çözülür. Bazen zoraki bir ateþkes zamanla gerilimi düþürebilir ancak konu gerçekten çok karýþýk halde. Global ekonomik durumla da alakasý olan olaylar yaþýyoruz. Dünya tarihinin en çýlgýn para ve finans oyunu oynandý, bunun bitiþinin yaratacaðý tahribatlar öngörülemez nitelikte, avrupa birliði bunun farkýnda gibi...

[yelpaze]

Piyasa katýlýmcýlarýna öyle bir faiz indirimi senaryosu anlatýlýyor ki; sanki indirim ekonomide canlanmanýn, yeni yatýrýmlarýn ve ihtiyaç duyulan karlýlýklarýn garantisi? Üstelik faizin yükseldiði dönemde borsalar da ciddi deðer kazandý. AB bu iþi önden yapan önemli bir örnek, bakalým faiz tek baþýna iþlevsel mi? 2023 yýlýnda ABD borsalarýnda görülen ve dünya borsalarýna yayýlan düzeltme düþüþünün faiz artýþlarýnýn sonucu olduðunu düþünmek çok büyük hata. Böyle düþünenler rahat hissedecektir, böylece yükselen faizlerin olumsuzluðu fiyatlanmýþ gibi algýlanmaktadýr. Geçtiðimiz aylarda sert düþen S&P500 için verdiðim 4800 desteði çalýþarak hipotezimin ilk doðrulamasný saðladý.

Borsa satýþlarý benim açýmdan açýklanan ve beklenen bilançolara dayalý deðer düzeltmesidir. Ýlave olarak ülkenin parasal dengelerinin yansýmalarý... çünkü verisel olarak takip edebileceðim, anlamlandýrabileceðim bakýþ açýsý bu. Bu iþi kumar olarak görenler bile kendilerini güvende hissedecek kadar veri ile analiz peþinde koþuyor. Yatýrým yaparken, siyasi veya farklý geliþmelere göre talep edebilceðiniz iskonto ise kiþinin kendi durumuyla alakalýdýr.