Borsa Felsefesi, Borsacý Kafasý.

[yelpaze]

Ýþ hayatý ayný þeyi tekrar tekrar yapma üzerine kurulu bir rutin ritüelidir.
Borsa da iþ hayatýnýn standart bir parçasýdýr ancak fiyatlar anlýk güncellendiðinden kýsa vadeli bakýþ açýsý onun kumarýmsý yüzünü öne çýkarýr. Bu durum yeni ve iþtahlý yatýrýmcýlarý cezbetmek için son derece faydalýdýr.

Þu an uygulanan ekonomi programý 2,5 yýl önce devreye alýnýrken, týpký kopyaladýðý IMF programlarý gibi devaluasyon ve taze dýþ kaynak unsurlarýný içermeliydi (ilki gerçekleþti). Hatta rakam vererek en az 50 milyar$'lýk bir nakit finansman gerekliliðini tartýþmaya açmýþtým ve ardýndan baþkan Þimþek de Sudilerle 50 milyar$'lýk bir anlaþma olacaðý müjdesi vermiþti. Aradan yýllar geçti gelen bir þey olmadý ama giden çok dövizden söz edilebilir. Bence görmezden gelmeyi tercih ettiðimiz yýkýcý bir problemimiz var, görenler de önem derecesini anlamak konusunda hata yapýyor. Göz boyayýcý unsur ise Merkez Bankasýnýn rezervleri denen ve aslýnda ödünç kabul edilebilecek paralar. Her þey bir yana bu rezervlerin ne için tutulduðunu geçtiðimiz Mart-Nisan aylarýndaki büyük satýþlar sýrasýnda anlamýþ olmalýydýk?

[yelpaze]

Hocam, yýllýk küresel þirket birleþmelerke satýn ALMALARIN (M&A) ortalama parasal hacmi 3.5 trilyon dolardýr. Bu yýl küresel M&A aktivitesi geçen yýla oranla %28 artýþ gösterdi yýlýn ilk 7 ayýnda ve 2.6 trilyon dolar oldu. Yýlý 4-4 5 trilyon dolar aralýðýnda kapatacaðýz gibi duruyor. Bu piyasa çok canlý ve dinamik.

Somut verilerle desteklediðiniz için teþekkürler. Hisse ve diðer finansal piyasalardaki canlýlýðýn önemli bir nedeninin buradan gelen iyimserlikten kaynaklandýðýný düþünüyorum. Sadece son haftalarda bile çok önemli birleþmeler ve el deðiþtirmeler oldu. Geçmiþte yýlda bir kaç defa görülen büyük el deðiþtirmeler artýk rutine döndü üstelik faizlerin yüksek olduðunun iddia edildiði bir dönemde??? Acaba yeterince yüksek deðil mi? Þirketler enflasyonu, gereðinden fazla bile ürün-hizmet fiyatlarýna yansýtabiliyor olmalý ki birleþmeler ve satýn almalar canlý seyrediyor? Bu durumda enflasyonda düþüþ beklentileri gerçekçi deðil mi? Tam tersine, bozuk ekonomik ortamda bir tepki stratejisi olarak büyümeye, küçülmeye veya deðiþmeye yönelik iþlemler de olabilir? Ýlaç sektörü deðiþim, enerji ve petrol sektörü hacimsel büyüme amaçlý birleþmelere örnek veirlebilir.

Öte yandan piyasalarýn ýsrarla gözardý ettiði baþka somut gerçekler de var! Ticaret savaþlarýnýn sonuçlarý net biçimde yansýmaya baþladý ve sakinleþmek yerine derinleþen korumacý politikalar gittikçe büyük riskler biriktiriyor. Rusya'ya uygulanan ambargonun AB bölgesine faturasý, özellikle enerji maliyetleri bakýmýndan inkar edilemez. Çin ve Hindistan gibi devlerin tutumlarý ve ABD kaynaklý kararlarýn nakliye sektöründen izlenebilen öncü etkileri son derece belirgin. ABD'de hükümetin kapanmasý mevzusu ise nerdeyse olumlu olarak deðerlendiriliyor.

[yelpaze]

Birleþme ve satýn almalarýn yarattýðý olumlu etkinin nötürleyicisi olarak yeni IPO'lar gösterilebilir. Bunlarýn yükselen hacmi piyasa dengelerini negatif yönde etkiliyor. Her ne kadar olumlu geliþmeleri göz önüne alsam da, genel anlamda varlýk fiyatlarýnýn doyuma ulaþtýðý kanaatini koruyorum. Yüksek faizler, ticaret savaþlarý, aþýrý para arzý, siyasi ve jeopolitik gerilimler, borç dinamikleri inkar veya ihmal edilemeyecek güçte.

ABD devletinin artýk kontrolden çýkan borçlarýnýn faiz giderleri de hisse senedi gibi piyasalarýn yararlandýðý nakitlerin hazine tarafýndan emilmesine neden oluyor. Bu sorun bizde de net biçimde hissediliyor. Esasen dünyada toplam borç 332 trilyon$ ile zirve tazeledi. Bu borcun kendisini göz ardý edebilirsiniz ama düzenli faiz ödemelerinin etkilerinden kaçýnamazsýnýz. ABD'de toplanan vergilerin %20'si federal hükümetin faiz ödemelerine gidiyor. Gittikçe büyüyen bu rakamlar devletlerin piyasadaki parayý büyük oranda kendilerine çekmesine neden oluyor. Geçen haftalarda yazdýðým gibi, borçluluktan kaynaklanan riskler homojen daðýlmýþ durumda deðiller. Bazý noktalarda artýk sürdürülemez hale gelmiþ olabilir. Çok konuþtuðumuz teknoloji sektörünün kalbi Silikon Vadisinin 2 büyük teknoloji finansmaný bankasýnýn, ardýndan efsane Credit Suisse'ýn nasýl birden iflasa sürüklendiðini unutmayalým.

[yelpaze]

Uzun zamandýr bakamýyordum.
BIST-100 endeksi F/K'sý Aðustos'da, ay sonu kapanýþlarý bazýnda incelendiðinde en son 2015 baþýnda görülen seviyeleri test etmiþ gibi gözüküyor. Sadece bu rasyoya bakmak yerine temettü verimine göre de deðerlendiriyorum ve yakýn seviyelere iþaret ediyor ancak asýl ilginç nokta þu; Bist-Tüm endeksine baktýðýnýzda 2015'e göre %100'lik büyük bir farklýlýk ortaya çýkýyor. BIST100 dýþýndaki þirketlerin hisse fiyatlarýnda büyük bir performans artýþý varken temettü verimleri BIST100'ün oldukça gerisinde kalmýþ.

2024'ün ortasýndaki borsa zirvesinde, 2025 aðustosuna göre F/K ve temettü verimleri çok daha uygun seviyelerdeymiþ. Ýlgili dönemlerde, dolar bazýnda yakýn olan piyasa deðerlerini dikkate alýrsak, Aðustos'da BIST Tüm için F/K 21 iken 2024 zirvesinde 10 olmuþ ki temettü veriminin de düþtüðü görülüyor.

Yatýrým tavsiyesi olarak deðil de akademik bir bakýþ açýsýyla ele almaya çalýþýlabilecek bu durumdan çýkarýlabilecek sonuç, borsada grafiksel olarak görünümün yaný sýra þirket performanslarýnýn görece etkisinin de göz önüne alýnmasýdýr. Bazý þirketlerin diðerlerine göre daha kötü performans göstermesi fiyatlamalarýn yan etkisi olarak kabul edilebilir. Gene geleceðe iliþkin fýrsatlar ararken, kazanç durumunu güçlü þekilde geliþtirebilecek þirketlerin hali hazýrda güçlü sonuçlara sahip þirketlerden daha avantajlý olabileceðini dikkate alabiliriz. Rasyolardaki artýþ global hisse senedi talebine baðlý bir trend olarak da yorumlanabilir. Geçen yýla göre daha fazla risk iþtahý, daha yüksek deðerleme gibi düþünmek isteyenler olabilir.

Buradaki dengesizlik bizi bir baþka noktaya daha dikkat etmeye zorluyor; TL'nin deðeri.
F/K ve Temettü verimiyle mukayese ettiðimiz piyasa deðerlerini usd cinsinden takip ettiðimi hatýrlatmalýyým. TL olarak piyasa 2024 zirvesiyle 2025 arasýndaki fark %10 artýþ civarýnda.

[TRENDHOUND]

Hocam, Project Syndicate'te bugün senin son günlerde iþlediðin mevzu ile ilgili güzel bir yazý çýktý.

Dambisa Moyo worries that a new culture of reckless financial betting could trigger a crisis and undermine future growth.

https://project-syndicate.us10.list-...7&e=ee73300935

[yelpaze]

TH hocam yazýyý okudum, paylaþtýðýnýz için teþekkürler.
Siz, ben ve buradaki herkesin bildiði konular aslýnda ama güzel bir toparlama yapýlmýþ.
Bir borsa forumu olarak mümkün olduðunca sonuç odaklý ve genel bir bakýþ açýsý paylaþmaya çalýþýyoruz yoksa kitap ölçeðinde detaylar var önümüzde.

Hatýrlarsanýz bana özel bir teori sunmuþtum burada ve bugüne kadar kimseden ayný yönde bir yaklaþým duymadým, belki de saçmalýyorum?
Olabilecek en özet ekonomi yaklaþýmý ne olabilir derseniz bence, dünyayý yönlendiren ABD borsalarýný yönlendiren teknoloji hisseleri ve kripto piyasasýnýn toplam piyasa deðerleri ABD'nin durdurulamaz borçlarýnýn dengeleyicisi. Olaya bu pencereden baktýðýnýzda gelecekte olabileceklere iliþkin belki çok daha ürkütücü veya daha ýlýmlý tahminlerde bulunulabilir. Bu basit teori için laboratuvara girmeye de gerek yok zira dünyada 25-35 trilyon$'lýk baþka büyüklükler mevcut deðil. Teknolojiye baðlý deðerler, para arzý, enflasyon ve faizlerin seyri ve bunlarýn ABD borçlarýyla iliþkisi en genel bakýþ açýsý olabilir.

Detaya girecek olursak gerçekten de Keynes'in söz ettiði gibi verimsiz sermaye daðýlýmlarý söz konusu olabilir. Petrol ve enerji sektörüne uzun yýllardýr yatýrým yapýlmýyor. Bunu da daha önce yazmýþtým, ABD'de Çin gibi merkezi planlama olmadýðýndan sermaye en karlý ve yaldýzlý alana yýðýlýyor. Kimse klasik iþ kollarýnda düþük sermaye kazancýyla baþarýsýz gözükmek istemiyor. Bu geleneksel alanlara yatýrým yapanlar da ABD yerine denizaþýrý yatýrým kararlarý alarak Asya ekonomilerine para transfer ediyor. Trump'ýn engellemeye çalýþtýðý ama baþarýlý olamayacaðý süreç bu.

Bir baþka önemli konu da finansal sermayenin büyük ölçüde endeks fonlarýnda yoðunlaþmasý. Artýk borsalar tahvil piyasasýnýn yerine geçti ve gösterge faiz yerine endeksler geldi diyebiliriz. Dolayýsýyla büyük bir çöküþten ziyade endeks bileþenleri arasýnda yer deðiþtirmeler olur diye tahmin ediyorum. Teknolojiler deðer kaybederken emtia devleri dengeleyecek þekilde yükselir belki? Yazýda söz edilen genç, bilinçsiz, heyecanlý, sabýrsýz ellerdeki spekülatif sermaye bence toplam içinde çok yüksek deðil ama önemli hasarlar ve sarsýntýlar elbette oluþabilir.

Yazýdakiler hepimizin aklýndan geçen þeyler dedim, bu durumda hepimize bir eleþtiride bulunayým. Þu anda çoðunluk tarihe, geçmiþten geleceðe olacak þekilde çizgisel biçimde bakarak yorum yapýyor, bu bir hata. Aksi halde, bugünkü teknolojik geliþmeleri çok sayýda insan öngörmüþ olmalýydý. Risk olarak algýladýðýmýz bazý þeyler tam olarak kavrayamadýðýmýz baþka þeylerle sönümleniyor olabilir, tabi tersi de mümkün.

[TRENDHOUND]

Hocam, George Soros'un yýllar önce parlak bir yatýrým teorisi ortaya attýðýndan bahsetmiþtim. Refleksivite teorisi olarak bilinen bu teori, piyasalarýn genellikle nesnel gerçeklikten ziyade gerçeklik algýsý ile yönlendirildiðini ve yatýrýmcý algýsýnýn temel analiz için son derece önemli olduðunu; algýlarýn fiyatlarý, fiyatlarýn da temel rasyolarý etkilediðini ve ardýndan da etkilenen temel rasyolarýn algýlarý yeniden þekillendirdiði ve böylece kendi kendini besleyen bir döngü yarattýðýný ortaya koyuyor. Bu süreç denge noktasýndan ne kadar uzaklaþýrsa, bozulma o kadar büyük olur ve piyasalar iniþ çýkýþlara o kadar duyarlý hale gelir. George Soros "insanlarýn algýlarý yanlýþ olabilir ve bu kötü sonuçlara yol açabilir" demiyor. Söylediði þey, yanlýþ algýlarýn fiyatlar üzerinde çarpýk bir etkiye yol açtýðý, böylece deðiþime uðrayan temellerin yeni algýlara ve bozulmaya neden olduðudur.

[TRENDHOUND]

Yapay zeka sektöründeki müthiþ ralliye gelirsek, yeni bir teknolojinin vadettiði umut ve kazançlar anlaþýlabilir bir þekilde çok yüksek deðerlemelere yol açtý ve bu yüksek deðerlemeler muazzam büyüklükte sermayeyi kendine çekti. JP Morgan Yatýrým Stratejisi Grubu baþkanýnýn þu sözleri içerdiði ayrýntýlar açýsýndan incelemeye deðer: "Oracle'ýn hisseleri, OpenAI'nýn yýlda 60 milyar dolar yatýrým vaat etmesinin ardýndan %25 arttý. Bu miktar, OpenAI'nýn henüz kazanmadýðý yani kasasýnda olmayan bir miktar olup Oracle'ýn henüz inþa etmediði ve 4,5 GW (2,25 Hoover Barajý veya dört nükleer santrale eþdeðer) güç gerektiren bulut biliþim tesislerini saðlamak için kullanýlacak. Ayrýca, borç-öz sermaye oraný halihazýrda %500 olan Oracle'ýn borçlanmasý daha da artacak. Bu oran Amazon'da %50, Microsoft'ta %30 ve Meta ile Google'da ise daha da düþük. Baþka bir deyiþle, teknoloji sermayesinin yatýrým döngüsü deðiþmek üzere. " ~ Michael Cembalest, JP Morgan