Borsa Felsefesi, Borsacý Kafasý.

[yelpaze]

Yaz baþýnda TL'nin deðer kaybetmesine neden olabilecek 25 saðlam gerekçe sayabilirdim ve herkesin TL'nin fazla deðerli olduðuna dair ortak görüþü de bunlara dahil. Atladýðým nokta ise altýn rallisiydi. 2024'e 2.000$ ile giren 2025'e 2700$ ile baþlayan altýn fiyatlarý sert yükselirken rezervlerinin büyük kýsmýný altýn cinsinden tutan ülkelerden, politik ve ekonomik kýrýlganlýðý fazla olanlar bu ralliden destek görmüþ olabilir mi? Sadece devletler deðil pek çok ülkede halklar ve özel kurumlar da birikim tercihlerini altýndan yana kullandýkça dövize olan talep azalmýþ olmalý. Altýn rallisi medya vasýtasýyla her geçen gün daha fazla dikkat çektikçe daha çok likit buraya akmýþ gibi gözüküyor.

Bu önerme doðruysa altýnýn aþaðý yönlü hareketi yerel paralar üzerinde baskýyý artýrabilir. Kar realizasyonu sonrasý geçilecek yatýrým araçlarý neler olabilir düþünmek lazým. Kurumsal ve kiþisel tercihler elbette farklý olacaktýr. Zayýf ekonomilerin merkez bankalarýnýn, yerel paranýn deðerini belirleyecek güçte olduðunu hiçbir zaman düþünmedim ve cevabý hep piyasa dinamikleri arasýnda aradým.

[yelpaze]

Özellikle hisse senedi piyasalarýndaki tek günlükten bir kaç haftaya kadar süren hareketleri siyasi nedenlerle gerekçelendirmeyi çok severler. Öyle ya; bir siyasi geliþmeyle anlýk olarak coþan veya düþen borsa fiyatlarýný görünce aksi yönde fikir ileri sürmeye kim cesaret edebilir?

Borsanýn büyüsü fiyatlarýn anlýk olarak devamlý yanýp sönmesidir. Hepimizi motive eden ve buraya çeken þey anlýk fiyat hareketlerinin yönlendirdiði duygularýmýzdý. Tek günde %10 kazandýrabilen hisse senetlerine kim direnebilir ki? Bizim borsada istisnasýz, düzenli olarak bir kaç hisseye fiyat rallisi yaptýrýlarak 5'e hatta 10'a katlarlar ve bu geleneðe kimse karýþmaz çünkü piyasaya yeni müþteriyi getiren de mevcutlarýn dikkatini çok uzun süre çeken de bu hareketlerdir. Ýlerleyen aþamalarda bazýlarýmýz evrilerek bu eðilimlerden arýnmaya çalýþýrýz geri kalanlar ise kýsa sürede ortamdan soður, uzaklaþýr zira fiyatla oynayarak bir yere varýlamaz.

Bunun çok sýcak bir örneðini yaþýyoruz, siyasi geliþmelere dayandýrýlan bir düþüþ ve ardýndan mutlu bir siyasi son sahnesiyle coþturulan seyirciler. O anda diðer gerçekler pek kimsenin umurunda olmaz, neden, sonuç ve zamanlama örtüþmüþ, dosya kapanmýþtýr. Bu oyunun kötü yaný, doðasý gereði öngörülemez olmasýdýr yani seyircilerin oynayabileceði bir tür deðil. Kýsacasý inansak bile bundan faydalanamayýz. Doðru olan saðlam temellere dayanan kendi oyunumuzu oynamak ve kendi performansýmýzý yaratmak.

Komik olan ise bir kaç yýl hatta birkaç ay sonra grafiklere bakarken, kývrýmlarý oluþturduðunu kabul ettiðimiz siyasi gerekçelerin hiçbiri aklýmýza bile gelmez. Gözümüz genel trendlere odaklanýr veya arar.

[yelpaze]

Merkez bankasý faizleri belirliyor, para arzý yoluyla piyasayý etkili biçimde kontrol ediyor ama kiþisel olarak kurlar üzerinde bir güçleri olmadýðýný düþünüyorum. Bu onlara piyasanýn atfettiði bir durum.

Kurlarýn muhtemelen altýn rallisi nedeniyle baský altýnda kalmasý, yüksek faiz ortamýnda finans sektörü karlýlýðý ile diðer sektörlerin kar performansýný dikkat çeken ölçüde ayrýþtýrmýþ gözüküyor. Yüksek faiz dönemi olarak incelerseniz 90'larda kurlar ve faizler dengeli giderdi, karlýlýklar da... Þimdiye kadar açýklanan ve bakýþ açýsý saðlamak bakýmýndan yeterli olan 3.çeyrek sonuçlarý finanslarýn yüksek karlýlýðýný gösteriyor ama müþterilerin durumu pek iç açýcý deðil. Bu durum genel ekonomide bir riske iþaret eder ki bu risk finans sektörünü de kapsar. 90'lardan farklý olarak devlet müdahalesi ve kontrollerinin, özellikle bankacýlýk faaliyetleri üzerinde aþýrý olduðu bir dönemdeyiz.

Hatýrlanmasý gereken husus, açýklanan bilançolarýn enflasyon muhasebesine tabi olmadýðý halde böyle gelmesi.

[Salih Karakaya]

Bugünkü durum TC. tarihinde benzeri olmayan bir durum. Aktif Rasyosu ile bankalar üzerinde baþlayan baský, bir yönüyle kazancýna el koyma, Nas politikasý ile devam etti. Ekonomi uygulamalarýnda bir baþka benzeri görülmemiþ delice bir negatif faiz dönemi yaþandý. Servet transferi yapýldý. Seçim kazanýldý. Sonrasýnda hesap ödeme zamaný geldi. Hesap (zaten dolaylý vergilerle alýnýyordu) gelir daðýlýmýndaki büyük dengesizliðe raðmen tamamý alt gelir grubuna yüklendi. Orta gelir grubu bir ev, bir araba alabilen ve makul yaþam koþullarýný saðlayabilen kesim neredeyse tamamen yok edildi. Kontrollü kur ve Tüik enflasyonuna göre pozitif görünen faiz ile gelir daðýlýmýný iyice bozulmaya devam etmekte, talep düþmekte, ihracat zorlaþmakta. Ülkeye giren kayýtsýz para (uyuþturucu, mafyatik gruplarýn legal olmayan yollardan getirdiði para, mülteci akýný ile giren para,vb.) ekonomik canlýlýðýn tamamen durmasýný engelliyor. Yaþam maliyetleri ve üretim maliyetleri artmaya devam ediyor. O nedenle enflasyon yüksek kalmaya devam ediyor. Yaþam maliyetlerini karþýlayamayan ve ödeyemeyecek seviyelere gelen bireysel borçlar, toplumu umutsuzlaþtýrýyor, akýl ve mantýk temelli karar alma olanaðýný yok ediyor ve sonuç toplumsal çürüme. Fuhuþ, gasp, hýrsýzlýk, mala çökme, mafyatik sektörün artmasý, insan öldürmenin alenileþmesi, suçun yaygýnlaþmasý ile insanlarda süperego baskýsýnýn yok olmasý, ahlak baskýsýnýn azalmasý ile içinden çýkýlmaz hale sürüklenme. Bu dönemde iþletmeler ve finans kuruluþlarý da zararlarýný minimize edebilmek için ortamýn verdiði olanaklar dahilinde müþterilerine (alta kalanlara) yüklendiler. Gemisini kurtaran kaptan. Bilançolara baktýðýnýzda ücret ve komisyon gelirleri oraný oldukça yüksek. Emlak vergisi, deðerli konut vergisi, 2. el araç satýþýdan alýnacak olan vergi gibi yeni türler gelmeye devam edecek. Sonuç olarak kayýtlý olan tüm bireylerin parasý söðüþlenmeye devam edecek. Bu dönem tek þansý olan kayýt dýþý yaþayanlar. Bir de uygun fiyatlarda iken tarým arazisi alanlar.(Servet saklama açýsýndan) Sanýrým üretme maliyetleri artsa da en az vergi maliyeti onlarda. Elbette üretim miktarýný azaltarak korunuyorlar. Çünkü üretmek riskli. 2 yýl ekilmeyen arazinin devlet eliyle kiraya verilmesi bu nedenle. Adam kazansa niye ekmesin. Gýda enflasyonunun arz kökenli olmasýnýn sebebi. Bunun gibi birçok dengesizlik yazýlabilir. Uzatmayayým.
Sonuç olarak, ülkede tüm dengeler yerle bir oldu. Büyük fedakarlýklarla kurulan Türkiye Cumhuriyeti (Ki benim dedelerimde bu nedenle büyük bedeller ödediler) kendi içimizden aktörlerce çökertilmektedir.( Kasýt mýdýr yoksa burnundan emperyalizme baðlanmanýn ve legal olmayan büyük faaliyetleri nedeniyle kendilerini kurtarmak zorunluluðundan bunlarý yapmak zorunda kalmalarýndan mý? Ne fark eder) Bunun baþka açýklamasý yoktur. Yurt dýþý ayaðý olabilenler bireysel kurtuluþ imkaný bulabilirler. Ama alt gelir grubundakiler ve üretimleri bu ülke içinde yapmak zorunda kalanlar kaybetmeye devam edecek, büyük bedeller ödeyecekler. Gidiþat budur. Belki milletin feraseti ve yine Atatürk gibi lider olabilecek kalitede bir organizasyon dehasý çýkar durumu düzeltir. Yaþayýp göreceðiz. Yalnýz sadece bireysel çýkarlara odaklý yaþam ilkeleri belirlemenin zamaný geçti. Toplumsal çareler için evrimsel süreç baþlamasý gerekir. Þanslý toplumsal kesimden olanlar yazdýklarýmý abartýlý bulabilir. Ama yaþanan ve gidiþat bu yöndedir.
Sizin gibi entellektüel biri olmadýðým halde sizin forumunuzda yazmak tuhaf olabiliyor. Nitekim ekonomi ile ilgili hiç bir eðitimim yok.(Yani birilerinin sýkça dile getirdiði gibi cahil küçük yatýrýmcý.) Hislerim sadece. Affýnýza sýðýnarak, sizi, iyi niyetli bir paylaþýmcý olarak gördüðüm için yazýyorum. Yazdýklarýnýzý da okuyorum ve anlayabiliyorum. Sevgiler. Saygýlar.

[Salih Karakaya]

Þunu da tespit yapmak için ekleyeyim. 1917'de Rus Çarlýðýndan, Sovyetler Birliðine dönüþen ülke; halkýn kaný ile yeni bir devlete dönüþen Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluþunda katký saðladýðý gibi, çöküþü olan 1990'lý yýllara kadar bizim sigortamýz olmuþ. Geçmiþte bu durumu çok eleþtirdik. Atatürk'ün tam baðýmsýzlýk ilkesinin terkedilip, Stalin korkusuyla ABD'ye fazlaca yanaþýlmasý nedeniyle, ülkenin iradesinin halktan alýnýp emperyalizme terk edilmesi nedeniyle. Nitekim halk egemenliðini sürekli etkisiz kýlýnan operasyonlar yapýldý. Haklý bir eleþtiri idi. Fakat bugünkü düþtüðümüz durum beterin beteri olunca, o günleri arar olduk. Türkiye Cumhuriyeti'nin, Komünizm'in yayýlmasýna ileri karakol olarak tutulmasý; kontrol altýnda tutulmasýna raðmen, çok da aþaðý çekilmesini engelliyordu. Sovyet tehdidi kalkýnca artýk bölünüp, parçalanmasý bile emperyalizmin hedefi arasýna girdi. Yani aðaç gölgesinde yaþama dönemi bitti. Varsa yaþama tutunma becerilerin, var olacaðýz. Yoksa istikamet çöküþ. Bu barýþ süreci olarak halkla alay edilen, Kürdistan projesi de bunun bir ayaðýdýr. Bazýlarý bölünme (federal yapý dense de, taleplere bakýldýðýnda bu bir bölünmedir) niye çöküþ olsun diyebilir. Artýk belli bir bölgede yaþamayan, ülkenin her ilinde bulunan Kürt nüfusun, 1923'teki gibi zorunlu bir mübadele uygulanmasýnýn zorluðu veya imkansýzlýðý nedeniyle sonuç çöküþtür. Bunu saklamaya çalýþmak, yok sosyal kültürel haklar, yok anadilde eðitim, yok ayrýmcýlýk- adaletsizlik, yok halklarýn kendi kaderini tayin hakký boþ laflardýr. Güvenlikte otonom, ekonomide otonom bunlar bölünmedir. Boþuna laf kalabalýðý etmeye gerek yok.
Her neyse, bu konular forumun amacý dýþý sayýlabilir. Laf açýldý yazdýk. Uzun vadede bu konular Bist'in kaderini de belirler. Bazen geriye çekilip deðerlendirmek, geleceðe ýþýk olabilir. Bazen güncelle çok haþýr-neþir olmak, geniþ pencereden bakýþý körleþtiriyor.

[yelpaze]

Güzel bir özetleme ile anlattýklarýnýza hepimiz katýlýyoruz.
Dünya çok büyük bir deðiþim geçiriyor ve ülkeler bile artýk bir güç odaðý olmaktan çýkýyor. Teknoloji olarak tanýmladýðýmýz sonuçlar aslýnda bir zihniyet devriminin önlenemez sonuçlarý. Olaya din penceresinden bakarsak, Hristiyan dünyasýnýn Roma imparatorluðu sayesinde miras devraldýðý gurur, onur, vatan, toprak gibi þövalyelik esaslarýna dayalý kavramlar Fransýz ihtilali ile son þekillerini alýp milliyetçilik olarak saðlamlaþtýðýnda dünyada hala, ya ümmetçi veya kral merkezli ilkel anlayýþlar hüküm sürüyordu. Yahudiler 2. dünya savaþý sýrasýndaki soykýrýmla yok olmanýn eþiðine gelince bu onlar için öyle bir þok tedavisi oldu ki; 2000 yýllýk zihniyet devrimi mesafesini 5 yýlda kat edip batý dünyasýnýn modern normlarýna ulaþtýlar. Ýsrail'in sadece hava gücünü kullanarak ülkelerin tüm askeri yapýsýný saatler içinde yok ettiði teknoloji destekli askeri harekat biçim de aslýnda deðiþimin boyutlarýna örnek. Bazý doðu uygarlýklarý bu farký kapatamaz ama ayakta kalmak için ellerindeki kaynaklarý kullanmaya çalýþýyorlar. Kimi doðal kaynaklarý kimi insan gücü kimi de üretim yaparak oyunda kalmaya çalýþýyordu, kazandýklarý parayý da silah sanyine yatýrarak güçlü gözükmeye gayret ediyorlardý ancak artýk bu dönem de sona eriyor. Ukrayna ve hatta Rusya gibi kendilerini hiç hayal etmedikleri konumda bulabilirler. Sermayenin oynaklýðý da sürecin parçasý, insanlar yaþadýklarý yerlerde sermayelerini ve kendilerini daha güvenli yerlere çok kolay aktarabiliyor. Topluma baský yaparak, ilkel anlayýþlarý canlý tutabileceðini ve gücü konsolide edebileceðini sanan zihniyetler nasýl komik duruma düþüyor görüyoruz. Lübnan veya Rusya örneklerinde, çok daha uzun yýllar önce, baský sayesinde bir ülkenin parasal ve entellektüel sermayesinin nasýl dýþarý kaçtýðýný görebiliyoruz. Sermayenin çekilmesinin sonuçlarý ise, doðal kaynak zengini olmayan ülkeler için çok þiddetli aslýnda.

Yeni dünya düzeninde bazý ülkelerin üretim güçleri büyük oranda ortadan kalkabilir zira üretimi silah olarak kullanan Çin ve Hindistan'ýn nüfusu zaten dünyanýn yarýsý. Güneydoðu asyayý da ilave edince boyut daha da büyüyor. Hem pazar hem üretim gücüne sahip olmak muazzam bir etki. Ýþin zaman boyutu ise olaylarýn çok hýzlý geliþebileceðine iliþkin örneklerden anlaþýlabilir, týpký sermayenin çok hýzlý kaçabileceði gibi. Bu iþte hep gözardý edilen aktörler ülkelerin alacaklýlarýdýr, halbuki en acýmasýz tepkileri onlar verir.

[yelpaze]

Banka net karlarýna odaklanýrken önemli bir risk gözardý ediliyor bence. Söz ettiðim TL nin deðerine veya enflasyona baðlý faiz sürecine iliþkin deðil. Þimdilik detaya girmiyorum, biraz daha gözlem yapalým, tabi sistemik riskler çok belirgin sinyal vermeden de gerçekleþebilir.

[yelpaze]

Banka konusuna geri döneceðim.
Dikkatlerden kaçan bir baþka önemli konu ABD'de federal hükümetin kapalý olmasý, çok ilginç bir denge hali söz konusu hatta buradan borsacýlara büyük bir ders bile çýkabilir.

Önce siyasi açýdan bakalým; Trump yönetimi pek umursamýyor, zaten adamlar merkezi bütçeyi týrpanlamak istiyor, hatta önemli sayýda personelin iþ akitlerine son verilmiþti. Mesela ilave gümrük vergilerinden kaynaklanan ek gelir artýþýnýn bütçe üzerindeki etkilerini daha önemli bir siyasi malzeme gibi görüyorlar yani sýký bütçeyi önemsiyor gibiler. Muhalefet tarafýnda Demokratlar da ülke geneline yayýlan halk protestolarýndan ve aþýrý uç politikalarýn dengesizliðinden güç alarak direnme gücü buluyor olabilir. Gene Trumpa ait olan 35 günlük son rekor henüz kýrýlmadý.

Borsa açýsýndan ABD borsalarýný 2018 Kasým, Aralýk aylarý ile 2019 baþý olacak þekilde inceleyebilirsiniz. 2018'in son haftasý kapanmýþ Ocak sonunda açýlmýþtý. Geçtiðimiz haftalarda söylediðim %20'lik düzeltme tezimi hala savunuyorum. Güçlü reel gerekçeler var ancak spekülasyon kuvvetleri de hala Boða piyasasýndan yana.