Borsa Felsefesi, Borsacý Kafasý.

[yelpaze]

Bir gözüm de TL'nin deðerinde hep. Yumruk atarken gardý düþürmemek lazým.
2021 yýlýnýn son çeyreðinde enflasyon seviyesi, faizler, döviz kurlarý ve borsanýn lokomotif þirketlerinin performanslarýnýn ayrý ayrý incelenmesini tavsiye ederim.

[yelpaze]

-2021 yýlýnýn Ekim ayýnda ABD gösterge faiz oranlarý %1,5 civarý, Avrupa'da %0'da seyrederken bizde %19 seviyesindeydi. ABD'nin 12 katý!!! Ecevit'le anýlan kriz döneminde bile böyle bir fark olmamýþtý.

-2020 yýlýnda 32 milyar$'a yaklaþan ve 2019 hariç önceki yýllarda da yüksek seyreden cari açýk 2021'in ilk 10 ayýnda sadece 2 milyar$ olarak gerçekleþmiþti. Döviz açýðý gibi bir korku kalmamýþtý.

-Pandeminin sonuçlarýna iliþkin olarak da bir korku veya sýkýntý emaresi gözlenmiyordu, belki etkileri küçümseniyordu? Hatta 2021 yýlýnda turizm ve dýþ ticaret gelirleri hýzlý bir toparlanmaya iþaret etmekteydi. Ertelenen talep hikayesi daha cazip bulunmuþtu. Pandemiye verilen tepki daha bol para basmak ve bu defa halka direkt daðýtmaktý. Adeta bir para banyosu yaptýrýlýyordu dünyaya.

-USD/TL 9,75 civarýydý, yaklaþan 2023 seçimleri göz önüne alýndýðýnda, reis dolarýn 10 seviyesini geçmesine kolay kolay müsade etmez hikayesi vardý.

Bugün yüksek dediðimiz faiz oraný ABD'nin 6,5 katý. Para hala bol olsa da FED kaynaklý sýkýlaþma inkar edilemez. Cari iþlemler açýðýmýz yüksek ve en önemlisi sýnýrlarýmýzda bizi etkileyen büyük savaþlar ardý ardýna patlak verdi. Dengeleyici unsur ise risk algýsýnýn iyice zayýflamýþ olmasý. Finansallaþma da parayla riske girmeyi iyice kolaylaþtýrýyor. Bu koþullarda TL'yi deðerli tutmak bir politikaysa, bence gözden geçirilmeli.

[yelpaze]

Borsadaki yükseliþi enflasyon ve faizlerle bir ödünleþme olarak yorumluyorum. Tüm varlýk fiyatlarýnýn aralarýnda, krediye konu bir ipotek olmalarý bakýmýndan dengelenme olmasý gerekiyor ve bu dengeye ulaþmak için siyasi koþullarýn uygun olmasý önemli. Þirket karlarý ise sýkýntý kaynaðý olmaya devam edecek çünkü kurlara baðlý dengeler bozuk, saðlýklý bir borsa trendi þirket karlarý/zararlarý ve temettü verimleriyle teyit edilmelidir. Elbette risk algýsý ile iþtahý beklenen F/K oranlarýný yukarý çekebilir, böylece denge bizim tahminlerimizin üstünde oluþabilir. Belki de fazla tahminde bulunmaya çalýþmak beyhude bir çabadýr?

Ýran meselesinde tüm uzmanlar olaya tek boyuttan ve eski kafalarýyla yaklaþýyor. Aslýnda Trump'ýn direkt olarak petrol hedefli demeçleri bile ne derece sýð ve kapasitesiz bir yönetim olduklarýnýn göstergesi.
1- Petrol kaynaklarýna sahip olmak ABD çýkarlarý açýsýndan bir anlam ifade etmiyor. Zaten ülkelerin gelirlerinin kaymaðý dev teknoloji þirketleri sayesinde ABD'ye akýyor. Tek can sýkabilecek þey Çin'in de pastadan pay almasý ama petrol kaynaðýna el koymak bunu önleyemez.
2- Artýk petrol iþine yatýrým yapacak özel sermaye bulamazsýnýz. Teknolojik devrim ve bunun sonuçlarý öngörülerin çok ötesinde bir hýzla ekonomilere yansýyor.

ABD, mevcut þirketlerine yeni pazarlar olarak, Venezuela ve iran gibi kapalý ülkeleri modern sisteme entegre etmek isteyecektir ama bunun bir el koyma þeklinde olmasýna artýk gerek yok. Öte yandan bu kapalý ekonomiler ve hatta dinler bile, dýþarýdan zorlamaya gerek dahi olmadan, deðiþime direnemeyecek duruma geldiklerini anlamak zorundalar.

[Salih Karakaya]

Sosyal Medyada gezen bir yazý. Ne kadar gerçeklik içeriyor bilemiyorum. Bu konuda medyada Berk Dinçtürk; ABD,Rusya ve Çin'in bu konuda mutabakatý olduðu, ABD'nin Venezuella'ya, Rusya'nýn Ukrayna'ya, Çin'in Tayvan'a çökmesi konusunda. ABD'nýn Tayvan'da üretilen çiplere ihtiyacýnýn kalmadýðý, ABD içinde üretim yapacaðý falan. Dinlemiþsinizdir. Bence bu ihtimal dýþý. Ýran'ý nereye koyacaðýz o zaman. Çin'in, iþgal boyutunda ABD müdahalesine sessiz kalacaðý þüpheli. Gösteriler ile Molla rejimi yönetimi býrakýrsa, gelen yeni oluþumun ABD yanlýsý olacaðý da þüphe götürür. Ýran tarihi ve milleti Rusya, Ýngiltere ve ABD arasýnda nasýl savrulduðunu gayet net biliyorlar. Her neyse Dünya hýzlý deðiþim döneminde. Türkiye'ye ne kayýplar bekliyor.? Yaþayýp göreceðiz.

Çin Venezuela için ne yaptý?

Trump ya da Macron tarzý içi boþ söylevler ve nutuklar atmadan Çin, bir dizi somut ve fiilî adýmý hayata geçirmeye baþladý. Çünkü Çin, ABD'nin Venezüella petrolünü kontrol altýna almayý Güney Amerika'daki Çin varlýðýný sýnýrlamanýn ve önlenemez hýzla ilerleyen yükseliþini durdurmanýn bir aracý hâline getirdiðinin farkýndaydý.

Çin, doðrudan Amerikan imparatorluðunun yüzer hattýný hedef alan adýmlar attý. Zira Venezüella'ya yönelik saldýrý, çok kutuplu dünya projesine ve BRICS grubuna karþý ilan edilmiþ bir savaþ anlamýna geliyordu.

Devlet Baþkaný Nicolas Maduro'nun kaçýrýldýðý haberinin yayýlmasýndan sadece birkaç saat sonra, Çin Devlet Baþkaný Þi Cinping, Çin Komünist Partisi Siyasi Büro Daimî Komitesi'ni acil toplantýya çaðýrdý. Toplantý tam 120 dakika sürdü. Resmî bir açýklama yapýlmadý, diplomatik tehditler savrulmadý; fýrtýna öncesi sessizlik hâkimdi. Bu toplantý, Çinli stratejistlerin asimetrik kapsamlý karþýlýk olarak adlandýrdýðý mekanizmayý devreye soktu. Bu, Çin'in Batý Yarýmküre'deki ortaklarýný hedef alan bir saldýrýya verilen cevaptý.

Venezüella, ABD'nin arka bahçesi olarak görülen Latin Amerika'da Çin'in ana sýçrama tahtasý konumundadýr.

Çin'in ilk aþama tepkisi, 4 Ocak sabahý saat 09.15'te baþladý. Çin Merkez Bankasý, sessizce, Amerikan savunma sanayisiyle baðlantýlý þirketlerle yapýlan tüm ABD dolarý iþlemlerini geçici olarak askýya aldýðýný duyurdu. Boeing, Lockheed Martin, Raytheon ve General Dynamics gibi þirketler, hiçbir ön uyarý olmaksýzýn Çin'le tüm iþlemlerinin dondurulduðu haberiyle güne uyandý.

Ayný gün saat 11.43'te, dünyanýn en büyük elektrik þebekesini iþleten Çin Devlet Elektrik Þebekesi Þirketi, Amerikan elektrik ekipmaný tedarikçileriyle yaptýðý tüm sözleþmeleri kapsamlý bir teknik incelemeye aldýðýný açýkladý. Bu adým, fiilen Çin'in Amerikan teknolojisinden kopuþ sürecini baþlatmasý anlamýna geliyordu.

Saat 14.17'de ise, dünyanýn en büyük devlet petrol þirketi olan Çin Ulusal Petrol Þirketi, küresel tedarik hatlarýný stratejik olarak yeniden düzenlediðini duyurdu. Bu karar, yýllýk 47 milyar dolar deðerindeki Amerikan rafinerilerine petrol tedarik sözleþmelerinin iptaliyle enerji silahýnýn yeniden devreye sokulmasý demekti.

ABD'nin doðu kýyýlarýna yönelen petrol sevkiyatlarý Hindistan, Brezilya, Güney Afrika ve Küresel Güney'deki diðer ortaklara yönlendirildi. Bunun sonucunda petrol fiyatlarý tek bir iþlem gününde %23 yükseldi.

Daha da önemlisi, verilen stratejik mesajdý: Çin, tek bir kurþun atmadan ABD'yi enerji açýsýndan boðma kapasitesine sahiptir.
Bir diðer adýmda, dünya deniz taþýmacýlýðý kapasitesinin yaklaþýk %40'ýný kontrol eden Çin Denizcilik Þirketi (China Ocean Shipping Company), operasyonel rota optimizasyonu adýný verdiði uygulamayý devreye soktu. Bunun sonucunda Çin gemileri Long Beach, Los Angeles, New York ve Miami gibi Amerikan limanlarýný pas geçmeye baþladý. Çin deniz lojistiðine büyük ölçüde baðýmlý olan bu limanlar, konteyner trafiðinin %35'ini bir anda kaybetti.

Bu durum, Walmart, Amazon ve Target gibi büyük þirketler için gerçek bir felakete dönüþtü. Zira bu þirketler, Çin'de üretilen mallarýn ABD limanlarýna taþýnmasýnda Çin gemilerine baðýmlýydý. Tedarik zincirleri saatler içinde kýsmen çöktü.

Bu hamlelerin en dikkat çekici yönü, eþzamanlýlýklarýydý. Zincirleme bir etki yaratarak ekonomik darbeyi katbekat büyüttüler. Bu, kademeli bir týrmanma deðil; ABD'nin karþýlýk verme kapasitesini felce uðratmak üzere tasarlanmýþ sistemik bir þoktu.
ABD hükümeti bu darbeyi henüz sindirememiþken, Çin yeni bir adým attý: Küresel Güney'in seferber edilmesi. 4 Ocak günü saat 16.22'de Çin Dýþiþleri Bakaný Wang Yi; Brezilya, Hindistan, Güney Afrika, Ýran, Türkiye, Endonezya ve 23 ülkeye daha, Amerikan müdahalesiyle iktidara gelecek herhangi bir Venezüella hükümetini tanýmayacaðýný açýkça beyan eden ülkelere derhâl geçerli olacak ayrýcalýklý ticaret koþullarý teklif etti.
24 saatten kýsa bir süre içinde 19 ülke bu teklifi kabul etti. Ýlk kabul eden Brezilya oldu; onu Hindistan, Güney Afrika ve Meksika izledi. Böylece fiilen çok kutuplu dünya kavramý somutlaþtý.

Çin, ekonomik teþvikleri bir silah gibi kullanarak ABD karþýtý bir koalisyonu anýnda oluþturmayý baþardý.

Son dokunuþ ise 5 Ocak'ta geldi: Pekin finansal silahý devreye soktu. Çin'in sýnýr ötesi bankalar arasý ödeme sistemi, Washington'un kontrolündeki SWIFT sisteminden kaçýnmak isteyen her türlü uluslararasý iþlemi karþýlayacak þekilde kapasitesini geniþlettiðini duyurdu. Bu, Çin'in dünyaya Batý merkezli finans sistemine tam ve iþlevsel bir alternatif sunduðu anlamýna geliyordu.
Amerikan finans altyapýsýna baðlý kalmadan ticaret yapmak isteyen her ülke, þirket ya da banka; %97 daha ucuz ve daha hýzlý olan Çin sistemini kullanabilir hâle geldi.

Tepki anýnda ve sarsýcý oldu: Ýlk 48 saat içinde 89 milyar dolarlýk iþlem gerçekleþtirildi. 34 ülkenin merkez bankasý Çin sisteminde operasyonel hesap açtý. Bu da ABD'nin en önemli finansman kaynaklarýndan birinde dolarizasyonun çözülme sürecinin hýzlandýðýný gösteriyordu.

Teknoloji cephesinde ise, dünya nadir toprak elementleri üretiminin %60'ýný kontrol eden Çin, yarý iletkenler ve elektronik bileþenler için hayati öneme sahip bu madenlerin, Nicolas Maduro'nun kaçýrýlmasýný destekleyen ülkelere ihracatýna geçici kýsýtlamalar getirdi. Bu karar; Apple, Microsoft, Google ve Intel gibi Amerikan teknoloji devlerinde büyük bir endiþe yarattý. Zira bu þirketler temel bileþenlerde Çin tedarik zincirlerine baðýmlýydý ve üretim sistemleri haftalar içinde çökme riskiyle karþý karþýya kaldý.

Çin'in her hamlesi, Amerikan imparatorluðunun ekonomik kalbine doðrudan indirilen bir darbe niteliðindedir.
Çin Venezuela için ne yaptý? diye soruyor dostlar ve düþmanlar.
Yukarýda anlatýlanlar, bu sorunun açýk cevabýdýr:
Savaþ ilan etmeden, Çin harekete geçiyor, etkiliyor ve yeni gerçeklikler dayatýyor.


Kurt Grötsch
Alman akademisyen ve araþtýrmacý. Nürnberg Üniversitesi'nden doktora, Madrid'den MBA derecesi sahibi. Avrupa ve uluslararasý üniversitelerde öðretim üyesi ve konuþmacý. Kültür, iletiþim ve yaratýcý endüstriler alanýnda uzman; birçok kültürel merkez ve kurumun kurucusu. Çin Kürsüsü baþkan yardýmcýsý ve Çin Minzu Üniversitesi elçisi.

[yelpaze]

Bu yazanlar büyük ölçüde yanlýþ. Dünya deniz ticaretinin sadece %30'luk kýsmý Yunanlý armatörlerin elinde, Çin'in önemli bir varlýðý yok.
ABD firmalarýna Çin tarafýndan bu tür yaptýrýmlar da olmadý?? Kafa bulandýran bir yazý dikkate almayýn lütfen!!!!

Biz basit ve net görünen gerçeklere odaklanalým, spekülasyonlar veya komplo teorilerinin ucu bucaðý olmaz. Bunlardan bazýlarý gerçektir mutlaka ama elemek zor.

ABD Venezuela baþkanýný Trump'ýn ruh haline dayalý bir zamanlamayla aldý ama ülkenin kaynaklarý hala kendi kontrollerinde. Aslýnda bedava iyilik yapmýþ gibi oldular þimdilik ve bunun utancýyla Grönland meselesini attý ortaya. Ardýndan petrolde özel sektörü devreye sokmaya çalýþtý Trump zira bir petrol ülkesini ele geçirseniz dahi hala yapýlmasý gereken milyarlarca dolarlýk yatýrým konusu var. Bu noktada özel sektör isteksiz çünkü petrolün yakýn geleceði bu derece karanlýkken büyük yatýrýmlarla yeni tesisler açmaya çalýþýrsanýz hisseleriniz çöker.

Yeni dünya düzeninde petrole el koymanýn anlamý olmadýðýný yazdým. Zaten finansallaþma ve teknoloji sayesinde dünyanýn tüm sermayesi ABD'ye akýyor þu an, üstüne silah sanayini de ekleyin... Trump 4 yýl sonra yapýlmasý gereken hamleleri þimdi yaparak ABD'ye zarar veriyor. Jeopolitk risk diðer ülkeler bakýmýndan daha gerçekçi gözüküyor. Rusya artýk çok önemli bir kararýn eþiðinde demiþtim! Çin'in Taiwan hamlesine kesin gözüyle bakýlýyor ama ABD bunu kabul etmeye hazýr deðil, bir anlaþma olmayacaktýr. Çin ise tarihinin en görkemli yýllarýný yaþamaya baþladý. ABD'nin tüm tarihi boyunca sadece 1939-1945 arasý yaþadýðý türden bir süper denge durumunda.

[yelpaze]

-Bist-100 ve genel borsa deðerleme oranlarýna göre þirketlerin öz sermaye karlýlýðý tarihi düþük seviyelerde!
-2015 sonu ile 2016 baþýna denk gelen emtia krizinde görülen deðerlerin bile epeyi altýnda.
-Bankacýlýk ve finans sektörlerinin öz sermaye karlýlýðý yukarýda belirttiðim dönemin iki katý ve son bir kaç yýldýr da yüksek seyrediyor.
-Finans sektörleri ortalamalarý hariç tutulduðunda, sanayi þirketleri için öz sermaye aþýnmasý çok daha belirgin.
-Ýstihdam kayýplarý ve milli gelir içinde imalat sanayinin payýna iliþkin veriler de bunu teyit eder nitelikte.
-Enflasyon, maaþ zamlarý ve düþük faizlerin(seçim politikalarý) itici güç olduðu 2022 sonu ile 2024 baþý arasýndaki dönemde ise öz sermaye karlýlýðýnýn rekor düzeyde seyrettiðini hatýrlayalým.
-Olumlu veya olumsuz, nihai aþamada þirket karlarýnda kendini göstererek hisse fiyatlarýna da girmiþ oluyor.
-Gördüðüm kadarýyla karlýlýk bakýmýndan baþabaþ noktasýnýn oldukça altýndayýz, sermaye erimesinden söz edilebilir!
-Sürdürülebilirliði ise aylarla sýnýrlý olabilir zira uzun zamandýr devam ediyor.
-Öte yandan bu durumu saðlayan önemli nedenlerden biri kur politikasý. Kur politikasýndan destek alan GSYH yükseldikçe, borsa için de yukarý yönlü bir güç saðlýyor olabilir?

[yelpaze]

Sosyal medyada elden ele dolaþan ekonomi yorumlarýna hayret ediyorum.
Sadece ABD veya Japonya tahvil faizlerine dayalý hipotezler kurulup geçmiþ finansal krizler de hatýrlatýlarak bir yerlere varmaya çalýþýlýyor. Burada bir analiz yaparken en az 3 boyutlu olmasýna dikkat ediyorum ki çoðu zaman 4 veya 5. boyutlarý da ekliyorum.

Tahvil piyasalarý önemlidir ama artýk ana gösterge ve tüm finans dünyasýnýn lokomotifi hisse senedi piyasalarýdýr. Zaten deðer olarak da uzak ara en büyük piyasalar hisse senetleridir. Dünya genelinde görülen arazi fiyatlarý balonuyla kýyaslandýðýnda aþýrý deðerli olduklarý söylenemez ve getirileri gittikçe daha istikrarlý hale gelmekte. Sadece tahvil oranlarýna bakarak yorum yapmak hatadýr, 2007 yýlý koþullarýnda deðiliz.

ABD veya geliþmiþ ülkelerin borçlarýyla ilgili ifadeler de çok hatalý. ABD'ye tüm dünyadan para akarken elbette borç hanesi þiþecek, tüm dünyanýn serveti de orada birikmiþ. Ýngiltere'nin borç/GSYH oraný tabi ki bizden yüksek olacak, bizde vatandaþýna borç verecek kaynak mý var ki borç büyüsün? Göçmen olarak Ýngiltere veya Avrupa'ya gidenler daha ilk yýllarýnda 30 yýllýk kredi ile MÜSTAKÝL-BAHÇELÝ ev alabilirken bizde böcek yuvasýndan farksýz yerlerde 2 odalý apartman dairesi sahibi olmak hayal. Ancak dairesi olanlar ikinciyi, üçüncüyü alabiliyor. Neyse vakti gelince hangi ülkenin borcu az hangisi çok görürüz.

[yelpaze]

Baþkan Trump'ýn dünkü Davos konuþmasý delilikle dahiliði bir arada barýndýran önemli bir çýkýþtý. Black Rock CEO'sunun sözleri de çok önemli.

Sözleri bir yana býrakýp icraata bakalým; ABD daha 19.yüzyýl baþlarýnda ülkenin ortasýndaki en verimli arazileri Napoleon'dan satýn almýþtý. Bu toprak parçasý bugünkü ABD ana karasýnýn %30'una denk geliyor. O dönemde Avrupa ülkeleri arasýndaki sonu gelmez savaþlar ve çekiþmeler bu toprak satýþý sürecini saðlamýþtý. 20.yüzyýla girerken ABD dünyanýn finans merkezi olmaya baþladý, emtia borsalarý, foreks ticareti ve hisse senedi borsalarý sayesinde gittikçe büyüyen finansal deðerler oluþmaya baþladý ve kýrýlgan kabul edilebilecek finansal deðerlerin altýný reel varlýklarla doldurma ihtiyacý ortaya çýktýðýnda konuya çok basit bir yaklaþýmla çözüm buldular; Alaska'yý satýn aldýlar. Böylece ülkenin genel arazi ve kaynaklarý büyütülerek riskli finansal varlýklarýn arkasýndaki duran varlýklar güçlendirilmiþ oldu.

Grönland meselesi de Alaska ile ayný þablona birebir uyuyor. Týpký alaska gibi üzerinde nüfus olmayan çok geniþ bir araziyi alýrlarsa sorunsuz biçimde arazi varlýklarýný büyüterek trilyon dolarlýk kýrýlgan teknoloji þirketlerinin sürüklediði borsalarýna maddi varlýk ilavesiyle reel deðer katmýþ olacaklar. Venezüela gibi kalabalýk nüfuslu bir yeri iþgal etmeye çalýþmaktan çok daha sorunsuz. Ýþgal etseniz bile bu bir maddi varlýk olarak kabul edilemeyecek riskleri getirecek bir hamle.

Grönland'ý, Trump'ýn aðzýna bakarak jeoplolitik bir mesele olarak görenlerden farklý olarak ben, ABD teknoloji sektörünün hýzlý deðer artýþlarýna bir destek arayýþý olarak görüyorum ve bakýþ açýmýn sonucu olarak, ABD'nin Grönland'a tam olarak sahip olma isteðinden vaz geçmeyeceðini düþünüyorum. Trump'ýn dünkü konuþmasýnda dahilik bu noktadaydý, Avrupalýlara þöyle dedi; ABD krize girince sizde giriyorsunuz!!! Bu gün ABD borsalarýnýn ve dünya finans piyasalarýnýn en büyük dayanaðý haline gelen teknoloji devlerinin piyasa deðerlerinin eninde sonunda, rekabet nedeniyle düþeceðini biliyoruz. Tüm dünyanýn dahil olduðu ABD merkezli bu finansallaþma oyunun devam etmesi için Grönland'ý almalarý gerektiðini bu yolla ima etmiþ oldu.