Borsa Felsefesi, Borsacý Kafasý.

[yelpaze]

BIST'in sýð bir borsa olmasý yukarý sýçrama için yeterli bir gerekçe olmadý.
Siyasi çýkarlar gereði atýlan adýmlar, zar zor oluþturulmuþ ve son derece cýlýz güveni bitirmiþti. Ekonomi yönetimi ise bu duruma göre politikasýný yenilemek yerine kendi hayal dünyasýnda kalmayý tercih etti ve TL deðeri etrafýnda bir savunma mevzisi kurdu. TL'yi istikrarlý tutmak tek misyon þu anda zira alýnan tedbirler piyasalarda parayý iyice kurutmuþ olmalý. Zaten çok yüksek bir faiz oraný uygulanýrken Hazinenin ilave TL sýkýlaþtýrmasý borsa için de iþ piyasalarý için de iyi deðil. Krediler ve yatýrýmlarda da daralma belirginleþerek yatýrýmcýlara pek iyi mesajlar vermiyor.

Bunlar yetmezmiþ gibi global ticareti tehdit eden ve hýzlý biçimde etkileri yayýlacakmýþ gibi algýlanan tarife restleþmesi insanlarýn nakit tutma ve riskten kaçýnma eðilimlerini artýrýyor. Borsadaki yüksek volatilite yatýrýmcýnýn karar alma yetisini körleþtiriyor ve geçmiþteki krizlere yapýlan çaðrýþýmlar artýyor. Öte yandan kýsa vadede olumlu bir süreç de bizi bekliyor olabilir. Bilanço dönemi gelecek bilgiler, halka arzlarýn durmasý gibi bir kaç olumlu not eklemeliyiz.

not:Kýsa vadeli bakýþ açýsý Trump'ýn neden olduðu volatilitenin etkisi altýnda gereðinden fazla olumsuzken uzun vadeli bakýþ açýsý, sanki sorunun ana kaynaðý gümrük tarifeleriymiþ gibi bir algý yönetimiyle çarpýtýlýyor. Tarife kaosundan baðýmsýz olarak resesyon eðilimi yüksek olasýlýk olarak zaten var.

[yelpaze]

Yatýrým kararlarý konusunda tercihlerim þöyle;
1-Artýk TL sabit getirili araçlar yatýrým tercihimden çýktý. Dövize endeksli getirisi olan seçeneklerle ilgileniyorum. %50 ve üstü oranda nakitte olmak doðru bir davranýþ gibi gözüküyor.
2-Borsa, tüm risklere raðmen faizden daha tercih edilir duruma geldi benim açýmdan. Ekonominin dengeleri fazlaca bozulduðunda, normal koþullarda çok önemsenmeyen olasýlýklar ön plana çýkmaya baþlar. Mesela TL'de ani bir deðer kaybý olasýlýðýnda TL mevduat yerine borsada olmak isterim. Sonuçta bankalarýn vaadettikleri faizi karþýlayanlar borsanýn sanayi þirketleri. Bu koþullarda getiriler konusunda net olmak mümkün deðil o yüzden güvenlik temelli bir strateji öneriyorum. Sadece borsa deðil tüm iþ piyasalarý baský altýnda ve aslýnda güvenli liman diye bir yer yok.

Kýsa vadeli borsa yatýrýmlarýnda yukarýda belirttiðim güçleri izler, spekülasyon analizine göre hareket ederim. Uzun vadeli pozisyonlarda ise tüm faktörlere göre karar almayý tercih ederim ki 100 sorulu bir kontrol listesini cevaplandýrmayý gerektiriyor.

[yelpaze]

20. Yüzyýl ile 21.Y.y. Kýyaslamasý yapalým, tabi þimdilik ilk çeyrek dönem için...

1907 finansal krizi, Osmanlý dahil etkileri hissedilen, o günün koþullarýna göre global denebilecek büyük bir krizdi. 2007'de baþlayan ve soðutulmaya çalýþýlsa da 2008'de patlayan krizle mukayese edilebilir. 1907 krizi FED'in kurulmasýna vesile olmuþtu, 2008'de ise FED ve Hazine bürokratlarý ekonomi üzerinde tüm kontrolü ele geçirdi denebilir.

1910 sonrasý yaþanan olaylar zinciri 1914-1918 arasý dünya savaþýna neden olmuþtu. 2010'da Avrupa'da görülen finansal krizler bir savaþa neden olmasa da 2014-2016 EMTIA çöküþünü tetikledi. Mittal, Petro Brass ve daha pek çok dev ile ülke olarak Yunanistan iflasýn eþiðine gelmiþti.

1918 baharýndan sonra Ýspanyol gribi salgýný baþlamýþ, 2019 sonunda Covid...

1921'den itibaren avrupa ekonomisi zorlanmaya baþladý. Önce Almanya þu meþhur hiper enflasyonu yaþadý. Savaþýn galibi ve ganimetleri elde eden Fransa ve gene galip taraftaki Ýngiltere de durgunluða girmiþti. Pandemi sonrasý avrupa da benzer bir süreç içinde. 2022-2023'de ara bir toparlanma dönemi görülse de gidiþat olumsuz devam ediyor.

ABD'de ise 1920'ler teknolojik ve verimlilik yönünden atýlým dönemiydi. Avrupa'ya göre olumlu gidiþat dikkat çekiyordu. Dönemin en popüler ismi Henry Ford seri üretimle ucuz otomobil sunarak (Model T galiba) büyük baþarý ve þöhret yakalamýþtý. 2020'lerde ise Musk ve elektrikli araba popüler oldu. Bunun dýþýnda radyo istasyonlarý, RCA gibi plak þirketleri, Walt Disney ve basýlý medya medya kurumlarý bugünkü internet-sosyal medya ve iletiþim þirketlerinin yerinde yer alýyordu.

Bolþevik devrimi sayesinde Ruslar 1917'den itibaren sakin kaldý. Ukrayna savaþý ise bizim kurtuluþ savaþýmýzýn yaklaþýk 100 yýl sonrasýna denk gelmiþ oldu. Tüm bunlar algýya baðlý, biraz zorlama bir benzetme mi, siz karar verin? 2050'de tekrar karþýlaþtýrma yaparýz

GEZÝ OLAYLARI VE TAPER TANTRUM

Tarihten yansýmalara ilginç bir örnekle devam edelim;
2008 krizine karþý, gayri ahlaki tedbirlerle hýzlý sonuçlar almaya yönelen Obama, Bernanke, Geithner yönetimi senato ve iktisat çevrelerinden gelen baskýlarýn etkisinde kalarak 22 Mayýs 2013'de Senatoya, iyileþmenin devam ettiðini görüyorsak önümüzdeki birkaç FED toplantýsýnda tahvil alým hýzýný düþürebiliriz dediler. Sonra, 19 Haziran 2013'te daha spesifik bir açýklama yaptýlar; FOMC Eylül toplantýsýnda aylýk tahvil alýmýný 85 milyar$'dan 65'e düþürmeyi oylayacaklar, 2014 ortasýnda da program tamamen sonlanacaktý... Bu açýklama bir azaltma öfkesini tetikledi (taper tantrum), piyasalar bozuldu.

Gezi Parký olaylarý da 28 Mayýs'ta baþladý. Tam da borçlu ve rekor cari açýk veren Türkiye'nin ekonomisini derinden etkileyebilecek, ABD kaynaklý ekonomi programlarý gündemdeyken, toplumsal hassasiyeti görmesine raðmen baþkan, tarihi önemi olan ve insanlarýn nefes alabileceði, geriye kalan nadir parklardan birini betona gömme konusunda ýsrarýný sürdürdü ve tepkiler büyüdü. Eylül ayýna gelindiðinde Bernanke çark etti ve tahvil alýmlarýna devam edilip faizlerin yükseltilmeyeceði müjdesini verdi. Verdikleri kararlarýn müttefikleri üzerinde etkilerini idrak etmiþ olmalýlar. Son olarak SWAP hatlarýný da kalýcý hale getirerek takip edecek 10 yýlýn küresel siyasi haritasýný þekillendirmiþ oldular.

ve 2025...
Dikkat ederseniz uzun zamandýr dillendirilen ticaret savaþlarýnýn ateþi tam piyasalara sýçrayacakken Tüsiad üzerinden bir gözaltý vakasý yaþandý ardýndan C.B. adayý Ýmamoðlu'yla ilgili geliþmeler patlak verdi ve hem para piyasalarýmýz hem de sözde ekonomi programý alt-üst oldu ve ülkeden günler içinde milyarlarca dolar çýktý. Bence büyük bir kopuþ gerçekleþti.

Gördüðünüz üzere bir ülkenin iktisadi dengeleri býçak sýrtýnda gidiyorsa dýþ finansmana dair dengelerdeki deðiþiklikler daha resmileþmeden piyasalar sert tepkiler veriyor. Bunu 1994'te, 98'de, 2000-2002 döneminde birden fazla sayýda yaþadýk, ilgi duyanlar Osmanlýnýn Ýktisadi Tarihi'ne iliþkin, Prof. Þevket Pamuk tarafýndan yayýnlanan kaynaklarýndan bolca benzer vaka bulabilir. Bunlarý yaþamaya devam edeceðiz ancak artýk olay sadece finansal piyasalar olmaktan çýktý. Artýk silah icat oldu oyun deðiþti.

[yelpaze]

-Bir roketin yukarý doðru yükseldiðini düþünün, her þey yolunda gidiyor ve yerçekimiyle karþýlýklý ödünleþmeye dayalý, kontrol altýnda bir hareket söz konusu.
-Baþka bir roketin yakýt tanký yolda infilak ediyor ama roket hala yükselmeye devam ediyor. Yerçekimine karþý kontrolsüz bir hareket söz konusu ve uzun süremeyeceði belli.

Sanýrým para piyasalarý ile ekonomi ve siyaset arasýndaki iliþkileri bazen bu çerçevede izlemek lazým. Ýkinci durumdan da para kazanabilmek mümkün, yeter ki ilk durumda olmadýðýmýzýn farkýnda olalým.

[yelpaze]

Önce içeride yaþanan ve zaten suni þekilde yaratýlmýþ cýlýz güveni yerle bir eden siyasi olaylar zinciri etkiledi piyasayý. Uzun süredir söylüyorum, akademi veya yatýrýmcý dünyasý ekonomi yönetiminin uygulamalarýna destek çaðýrýsý verse de güvenin inþa edilemediði zaten enflasyon ve faiz oranlarýndan belliydi. Gene tekrar tekrar söylüyorum enflasyon hedefi bu ülke için öncelik olamaz, gereken kaynaðý dýþardan bulamadýðýnýz sürece kuyruðunuzu kovalarsýnýz ve her turda daha da yorulursunuz.

ABD borsalarýnda da zaten bir düzeltme kaçýnýlmazdý. Özellikle endeksin belirleyicisi teknoloji hisseleri çok ýsýnmýþtý. Tetikleyen olayýn Trump'ýn tarifeleri olmasý endiþeyi tavan yaptýrdý. Aslýnda daha dikkatli bakarsanýz piyasa deðerleri normal olan hisselerde pek bir düþüþ göremezsiniz.

Þu anda genel yatýrýmcý eðilimleri aþýrý olumsuza döndü ki bunu destekleyen veriler de bolca mevcut. Belirsizlikler de olumsuzluklar gibi zirve yaptý ancak piyasanýn bu derece yüksek olumsuzluða karþý gösterdiði dirence de dikkat etmek lazým. 20 yýl öncenin kurallarý geçerli deðil artýk ve borsa yatýrýmcýlýðý da buna göre þekillenmeli. Doru deðerlemeler ve bakýþ açýsýyla ortalamalarý yenebilecek fýrsatlar var. Öte yandan aþýrý spekülatif kazanç fýrsatlarý için ayný þeyi söyleyemem. Bu yaklaþým için koþullar çok olumsuz. Finans piyasalarýný etkileyen olumsuzluklar belli bir eþiði aþtýðýnda, deðerler de yeterince iskontoluysa satým deðil alým fýrsatý olarak görülmeli. Reel ekonomi ve siyasete yönelik olumsuzluklar piyasa düzenleyicilerin regülasyon kararlarýný ters yönde etkileyeceðinden kýsa vadeli spekülasyona uygun koþullar geliþebilir. Ýþte þimdi böyle bir zamanda olabiliriz ve bunu göreceðiz.

[yelpaze]

Genel ekonomiye iliþkin en ufak olumlu bir veriden söz edemeyeceðimiz durumdayýz. Olsaydý C.B. ve medyasý davul zurnayla duyururdu.
Geçtiðimiz aylarda cari iþlemler fazlasýný söylüyorlardý o da kalktý ortadan hem de durgun ekonomi ve %50 faiz ortamýna raðmen! Bütçe, enflasyon, yatýrýmlar, dýþ kaynak, rezervler, seçim kazandýran projelerin döviz cinsinden yükümlülükleri, siyaset vs. herkesçe malum...

Geriye tek bir þey kalýyor, borçlarýn milli gelire oraný, konuþmalarýna bakýn bunu söylüyor ama hangi milli gelir?
Deðeri zorlama biçimde yüksek tutulan TL ile tüketim harcamalarýndan gücünü alan GSYH. Tüm olumsuzluklara raðmen tüketim malý ithalatý hýz kesmiyor. Geçmiþte sermaye mallarý ve hammadde ithalatýnýn yanýnda düþük bir rakamdý þimdi milli gelirin itici gücü. Ýthalat yüksek yönetime güven düþük olunca içerde, araba gibi yatýrým olarak algýlanan ithal tüketim maddelerinin talebi de yüksek oluyor ve milli gelire ek katký saðlanýyor. Deðerli TL alým gücünü de nispeten destekliyor ancak hem iç hem küresel koþullardaki bozulmayý ve bu bozuk ortam koþullarýnda, ülke olarak borçlu ve açýklar veren durumumuzu göz önüne alýrsak sürdürülebilirliði tartýþmalý.

Son geliþmelerden sonra moral ve umut faktörleri de piyasadan buharlaþtý, borsa için yukarý itici güçler artýk spekülasyon analizine dayalý olarak tespit edilenler diyebiliriz, tabi bunlarýn gücü olumsuzluklarý dengelemeye yeter mi, baþka konu?

[yelpaze]

Faiz artýrýmý benim genel bakýþýmý deðiþtirmez.
Güvenin olmadýðý ortamda TL mevduat benim için seçenek deðil ayrýca faizi yüksek tutarak sermaye kazancý tercihlerini TL'ye yönlendirmek ayrý konu deðerli TL'nin tüm ekonomik dengeler bakýmýndan sürdürülebilmesi ayrý.

Zaten bunlarýn hepsini büyük abinin emirlerinin uygulamasý olarak kabul ediyorum, uygulayanlarý ciddiye almam. Standart bir yatýrým anlayýþý yerine sürprizlere hazýrlýklý olmayý tercih ederim artýk. Saðlam hisse senetleri dövizden sonra ikinci alternatif çünkü ani kur zýplamalarýna dayanýklýlar.

[yelpaze]

TOFAS ve Stellantis'in yeni giriþimi ilginç bazý noktalara iþaret ediyor. Fabrika kapasite artýracak, ilave yatýrým ve yeni modeller gündeme gelecek, hedef pazarlar belirlenmiþ. Türkiye'de önemli yere sahip 4 markanýn distribütörlük dahil tüm hizmetleri Tofaþ çatýsý altýndan yürütülecek.

Koç ailesinden temsilcinin bulunmadýðý bir yönetim organizasyonu da þart koþulmuþ. Koç gurubu Ford'un global organizasyonunda önemini iyice artýrmýþken ve Tofaþ'ta üretim rakamlarý küçülüyorken rakip Stellantis ile ortaklýða devam etmesi çeliþkili gözüküyor. Zaten rekabet kurulu ve Stellantis yönetimi de buna vurgu yapmýþ. Gelecekte Tofaþ'ta hissedar deðiþimi görürsek þaþýrmayýz, sonuçlarý üzerine de kafa yormak lazým tabi.