Originally Posted by
yelpaze
YENÝ BÝR DÖNEM MÝ BAÞLIYOR ? IMPERIAL DÖNGÜNÜN SONU MU?
Hollywood aktörü (aslýnda komünist avcýsý bir casus) Reagan'ýn döngüsünü bir baþka aktör, Trump kapatýyor mu?
20. yüzyýlýn en uzun süren durgunluk ve buhran dönemi 70'lerdir ve bir dizi çarpýcý sonuca neden olmuþtur, Soros'un anlattýðýna göre, Ronald Reagan'ýn kazandýðý 1980 seçimlerinden kýsa süre önce, New York'un ünlü ve tarihi otellerinden birinde Citi Bank, JPM, Chase gibi önde gelen bankacýlarýn ve fon yöneticilerinin davet edildiði gizli bir toplantý düzenlenmiþ. Seçimlerle birlikte yeni bir dönemin baþlatýlacaðý, dünya ekonomisine yeni bir yön verileceði ve ABD'nin dev finans kurumlarýnýn da bu yeni döneme göre kendilerini hazýrlamalarý yönünde uyarýldýðý, gayri resmi bir toplantý gerçekleþmiþ. Reagan seçildiðinde zayýf ülkeler zaten her türlü dýþ müdahaleye müsait kývama gelmiþti, bir yýl önce Ýngiltere baþbakaný olan, demir leydi lakaplý Margaret Thatcher da Reagan yönetimine tam destek vermeye hazýrdý. O dönemde Çin ve AB henüz meydanda yoktu, Sovyet Bloku ise sadece askeri güç simgesi ve doðal kaynaklarý dýþýnda etkisiz bir kutuptu. Zaten 80'ler ve 90'larda, doðal kaynaklarýn fiyatlarýnýn düþüþe geçmesiyle SSCB de yok olma sürecine girmiþti. Latin Amerika, Uzak Doðu, Hindistan vs. tüm dünya o dönemde þimdikine göre ekonomik anlamda çok zayýf ve dýþ finansman olarak da ABD-Ýngiltere ikilisine muhtaçtý. Kýrýlgan ekonomileri ve düþük teknik bilgi seviyeleri geliþmekte olan ülkeleri dýþ müdahaleye açýk hale getiriyordu. ABD'de bile petrol istasyonlarýnýn önünde kuyruklarýn görüldüðü, Kýbrýs harekatýnýn düzenlendiði, Yong Kipur savaþýnýn yaþandýðý, enflasyonun ve faizlerin geliþmiþ ülkelerde dahi %20'leri bulduðu, petrol fiyatýnýn katlanarak yükseldiði 1970'lerin bittiði gün bir Rus (Afganistan) ve bir de Ortadoðu (Ýran-Irak) savaþý baþlamýþ olmasý ilginç deðil mi? Savaþýn dýþýnda Latin Amerika, Asya, Doðu Avrupa ve Ortadoðu'da da hareketlilik baþlamýþ, askeri darbeler, devrilen diktatörler her yerde karþýlaþýlan bir durum olmuþtu.(Türkiye'de 1979 krizi ve 80 darbesi)
Reagan'ýn baþlattýðý ve bana göre 2023 itibarý ile bitmiþ olabilecek döngüye gelecek olursak; Büyük buhran ve 2. Dünya savaþýný tecrübe etmiþ kuþak (Ýsmet Ýnönü'nün neden eleþtirildiðini birazdan anlayacaðýz) haliyle çok temkinli karaktere sahipti. Dünyanýn nüfusu hýzla arttýðý halde bu ihtiyar kuþaðýn ihtiyatý elden býrakmaya niyeti yoktu. Geliþen ve büyüyen dünyanýn ihtiyacý, kredi kaldýracýndan baþka bir þey deðildi ve Soros'un söz ettiði gizli toplantý tam olarak bu ihtiyaca göre dizayn edilmiþti. Altýn standardý geçmiþte Nixon döneminde terkedilmiþti ama baþka bir belirgin politika izlenmediðinden hala gayri resmi biçimde geçerli gibiydi. Birinin cenazeyi topraða vermesi gerekiyordu ve bu Reagan'dan baþkasý deðildi ancak sadece baþkanýn deðiþmesi yetmeyecekti, FED'in baþýna da cesur ve deðiþimci bir isim gelmeliydi, bu isim Paul Volcker olarak belirlendi ve görevini layýðý ile yerine getirdi. Artýk buhran kuþaðýnýn emekli olup yerine 1945'ten sonra doðanlarýn gelmeye baþlamasýyla risk algýsý deðiþmeye baþladý, savaþ ihtimali yerini teknolojik devrimlerin beklenti ve hayallerine býraktý zaten teknoloji liderleri de günümüzün en popüler isimleri oldu. ABD, Avrupa ve Ýngiltere bankalarý geliþmekte olan ülkeleri fonlayarak dýþ kaynaða dayalý global büyüme döngüsünü baþlattýlar, böylece zengin batý dünyasýndan doðuya ve güneye doðru, þu anda Trump'ý rahatsýz eden kaynak aktarýmý baþladý.
Baþlangýçta süreç temkinli ve yavaþtý. FED'in Volcker'dan sonraki efsanevi baþkaný Alan Greenspan gibi buhran ve savaþ yýllarýnýn izlerini taþýyan bürokratlar ve seçimlerle deðiþen yönetim ekiplerinin bir ayaðý frendeydi. Para bolluðu ve düþük faiz politikasýnda kontrolü elden býrakmak istemiyorlar, böylece geliþmekte olan ülkelerde bir dizi krizlere neden oluyorlardý. 90'lar boyunca, sýcak para akýmlarýnýn coþkuyla karþýlandýðý geliþmekte olan ülkeler bu paralar bir anda buharlaþýnca neye uðradýklarýný þaþýrýyordu. Hatta Citi gibi ABD bankalarý bile bu durumlara hazýrlýksýz yakalanýp iflasýn eþiðine gelebiliyordu zira sorunlar genelde geliþmekte olan ülkelerin politik krizleriyle tetikleniyordu, suçu hep ABD'ye atmak adil deðil. 2000'ler ise sýkýntýlý baþladý;
2000'de, Nasdaq'da teknoloji balonun patlamasý ile deðerler çakýldý. ÝMKB 2000-2001 çöküþü de bu döneme denk gelir. ABD'de 2001'deki Enron ve Worldcom muhasebe skandallarý 11 Eylül saldýrýlarýnýn sonuçlarýyla birleþince yatýrýmcýlar borsadan soðudu, dikkat ederseniz 2001-2008 arasý borsalar pek dikkat çekici zýplamalar yapamadý, ancak eski zirvelerine yaklaþabildiler ve 2008 krizinde tekrar tepe taklak oldular. Borsa dýþýnda, çýldýrmak için baþka bir piyasa daha vardý, gayrimenkul... Halkýn güveninin tam olduðu bu piyasada balon þiþirmek mümkündü, üstelik borsadan farklý olarak çok daha geniþ bir kapsama alanýndan söz edilebilir. 2008'deki ipotekli kredi çöküþüne giden yol böyle baþladý. Borsa baþrolde deðildi ama iþin parçasýydý sonuçta halka açýk kurumlarýn oyunundan söz ediyoruz. Gayrimenkul ve kredi piyasasý denetim altýnda olduðundan denetimden kaçan bir alan bulunmalýydý. Düþük gelirli kiþilere verilebilecek gayrimenkul kredileri çok uygun bir çözümdü üstelik amerikan rüyasýnýn fakirler için de gerçekleþmesi nedeniyle politik olarak sandýkta da karþýlýðý olacaktý ancak bir sorun vardý. Bu yüksek riskli kredileri kim neden versindi? Çözüm bulundu; çürük kredileri riski düþük kredilerle bir arada paketle böylece kimse paketin zayýf yanýný göremesin, kamu garantisi veriyormuþ gibi yap bir de yüksek kredi notu ver ve yurtdýþýndaki yatýrýmcýlara pazarla(en sevdiðim kýsmý). Ýpotek krizi patladýðýnda piyasalar altüst oldu ve akademisyenlerin büyük buhran saçmalýklarý sayesinde politikacýlar Reagan'ýn baþlattýðý imperial circle'da yeni bir aþamaya geçebildi, bedava para, sýfýr faiz dönemi; 2009-2023.
Obama, Fed baþkaný Bernanke, ve Hazine Bakaný Geithner krizle mücadele adýna herþeyi yapmaya antiçtiler. Parasal geniþleme ve politikada max. gevþeme... En önemlisi ise bunun sadece ABD ve Avrupa'da deðil küresel bir koordinasyon içinde yapýlmýþ olmasýdýr. Aslýnda tarihin en önemli olaylarýnda biri bence... Sonuçta artýk altýna çýpalý olmayan itibari para istendiði kadar basýlabiliyor ve ekonomiye enjekte edilebiliyordu. Bunu geliþmekte olan ülkelerin de yapýyor olmasý can sýkýcýydý ama çözüm bulundu. Bir baþka tarihi devrim olan paralar arasý SWAP iþlemleri. TL ile USD hatta Kore Won'u swap anlaþmasý yapabiliyorsunuz böylece hem kendi paranýzdan bolca basýp iç piyasayý canlandýrabiliyorsunuz hem de kasanýzda döviz varmýþ gibi gözüküyor ve 90'larýn krizlerini yaþama ihtimaliniz azalýyor. Faizlerin sýfýra düþüp paranýn bollaþmasýndan rahatsýz olanlar da var tabi. Onlar da teknolojiyi kullanarak yeni bir güvence buldular ve yeni bir ekonomi oluþturdular, Kripto Paralar. Muhafazakarlar ise altýn ve gümüþ biriktirmeye baþladý. Merkez bankalarý da hala altýn rezervlerine önem vermekte ve devletin itibari simgesi olan kaðýt parayý böylece savunmaktalar.
Her Politikanýn bir limiti vardýr. Biz 2019'da o limite geldik sanarken Covid pandemisi patladý ve parasal geniþlemede son dalganýn o tarihten sonra baþladýðýný anlayabildik, hani bir hisse ralli yaptýktan sonra bitti deriz ama kimsenin üzerinde duramayacaðý daha sert bir son dalga olur... Para arzý 8trilyon$'a ulaþan FED bu arzý bankalar üzerinden gerçekleþtiriyordu yani bankalarýn kredi imkanlarýný geniþletiyordu, direkt para daðýtmýyordu. Bankalar da aldýklarý limitlerle kýsa vadeli devlet tahvilleri satýn alýp devletin bütçesini finanse ediyor, böylece paranýn önemli kýsmý FED'e geri dönüyordu. Diðer ülkeler de benzerdi. Ýþler yolundaysa bu arzý kýsýtlayýp faizleri yükselterek dengelemeye çalýþýyordu. Ýþte tam böyle bir dönemde pandemi patlak verince tekrar gaza bastýlar ama bu defa Ben Bernanke'nin yýllar önce söylediði ve kendisiyle dalga geçilmesine neden olan þeyi yaptýlar, helikopterle halkýn üzerine para attýlar. (Helikopter Ben lakabýný aldýðý konuþma). Hayal gerçek olmuþtu ve her ABD vatandaþý hatta ülke dýþýndaki yeþil kartlýlar bile karþýlýksýz çekler alýyordu. Öðrenci kredilerinin geri ödemeleri bile donduruldu ve ilave harcama tedbirleri alýndý, üstelik tüm bunlar insanlar evden çýkamýyorken yapýldý.
Artýk para bankalar arasý kredi mekanizmasýna deðil direk harcayanlarýn cebine dökülmeye baþlandý. Muhafazakarlar iyice korkup altýn ve cripto talebini yükseltti. Tabi bu durum önce varlýk fiyatlarýný patlattý ardýndan enflasyonu. Ýþte bu nokta Reagan'ýn baþlattýðý imperial cycle'ýn sonu olmaya aday gibiydi. Faiz sýfýrdan aþaðý inemezdi, para daha fazla basýlamazdý aksi halde Almanya'nýn 1920'lerde tecrübe ettiði türden bir enflasyona kadar yolu vardý. Varlýk fiyatlarýnýn yükselmesi ekonomiyi harcamalar yoluyla, kýsa vadede destekliyor gibi gözükse de uzun vadede yýkýcý etkileri olacaktý, oldu da... ABD 37 trilyon$ borcu, her yýl trilyonlarca dolar cari açýðý ve bütçe açýðý olan bir risk yumaðýna dönüþtü. Bu durum para piyasalarýný çok tedirgin etmiyordu ama alacaklý ülkeleri korkutmaya baþladý ve BRICS denen organizasyon (benim fikrim) bu temelde kuruldu. Bu ülkelerin hiç bir ortak yaný yok hatta çýkarlarý taban tabana zýt, potansiyel düþman ülkeler, tek ortak yanlarý ABD'den ABD dolarý cinsinden alacaklý olmalarý. Borsalar ise, 2001-2016 döneminden farklý olarak 2016-2025 döneminde daha çok ilgi çeker hale geldi, güven sorunu kalktýkça fiyatlarda ciddi yükseliþler oldu.
Tabi bunlar olurken Rusya ve Ortadoðu'da gene büyük savaþlar patlak verdi, týpký 1980'de, bu döngünün baþladýðý günlerde olduðu gibi. Döngü sadece finansal bariyere deðil jeopolitik dengeler bakýmýndan da sürdürülemez seviyeye ulaþtý. Çin baþta olmak üzere dünyanýn kendi kaynaklarýný transfer ettiðini düþünen bir yönetim ABD'de baþa geldi. Parasal gevþemenin ülke çýkarýna olmadýðýný düþünüyor gibiler? Global ticaret veya para piyasalarý öncelikleri deðil gibi gözüküyor? ABD'nin itibarýný kullanarak daha fazla para basmasý, faizleri sýfýra indirmesi artýk karþýlýk bulacak hamleler mi düþünmek lazým? Trump öyle düþünmüyor olacak ki; farklý bir yol izliyor.
Alýntý yaparak yanýtla
Hemen herkes teknolojini cihaz boyutlarýnda küçülmeye neden olacaðýný öngörüyordu, bir süre öyle oldu.
Yer Ýmleri