Borsa Felsefesi, Borsacý Kafasý.

[yelpaze]

BANKALAR
Daha önce faizler NAS ile düþürüldüðünde küresel koþullar hem krediler hem ticaret anlamýnda müsaitti. FED faizleri henüz normal düzeydeydi, Türkiye'de güven belli ölçüde de olsa vardý, daha doðrusu kötü olasýlýklar için orta vadeli bir bakýþ açýsýyla tahminlerde bulunuyorduk. Ayrýca pandemi sonrasý ticaret ile turizmde görülen canlýlýk sayesinde bir kaldýraç etkisi hissediliyordu. Þimdi bunlarýn hepsi buhar oldu, çok ciddi dýþ kaynak bulmadan faiz indirilemez diye düþünüyorum? Bu seviyede bile döviz-altýn talebi canlýyken faizi emirle düþürürüz derlerse ne olur? Güven faktörü denklemden çýktýðýna göre karaborsaya giden patikaya gireriz. Gerçi Türkiye'de her þeyin fiyatý artýk karaborsa gibi devamlý yükseliyor, özellikle konut, araba gibi yatýrýmlýk ürünlerde durum böyleyken daha kötüsü bu yarýþa kurlarýn da dahil olmasýdýr.

Bankalara gelince; onlar likit sermayeyle, çok zorlu rekabet koþullarýnda çalýþan hassas kurumlar. Performans kriterleri ise öz sermaye karlýlýðý ve büyümeden ibaret.

Þimdi tüm finansal, ticari, siyasal hatta jeopolitik koþullar olumsuzken bankalarýn yapmasý gereken þey küçülmek ancak bu iþin doðasýna aykýrý çünkü rakiplerin de küçülme yoluna gidip gitmeyeceðini bilmiyorsunuz ve küçülmenin katlamalý etkisini göz önüne almalýsýnýz. Yönetici küçülme kararýyla pazar payý kaybedeceðini düþünerek isteksiz olur, aktiflerde ve pasiflerde %10'lýk bir küçülme sermaye karlýlýðýný ve yeterliliðini %10'dan fazla etkiler. Ýþte bu basit nedenlerle gönüllü bilanço küçültme mümkün olmadýðýndan dalgalý seyreden iþ dünyasý koþullarýnda, dünyanýn her yerinde bankacýlýk krizleri hep olacaktýr.

Banka %50 faiz ile mevduat toplamak zorunda ve bunu vadeye baðlý olarak, iþlem ücretleri dahil %60-70 ile satmalý. Ýþ dünyasý bu koþullara cevap veremezse, üstüne bir de, ayakta kalma dürtüsüyle likit olma eðilimleri artarsa banka yükümlülükler altýnda ezilmeye baþlar ve iki sonuç ortaya çýkar. Hissedarlardan ek sermaye talebi ile nakit temettülerde kesinti. Her iki olasýlýk da banka hisselerinin cazibesini azaltýr. Sektör bu sýkýntýlara düþtüðünde devletin desteði önemli bir can simidi haline gelir. Hazinenin tahvil faizlerinin yüksek oluþu bir nebze katkýda bulunur. Böylece ülkenin bankalarýnýn sermaye gücü ile yüksek tahvil faizleri arasýnda geri besleme iliþkisi baþlar. Bu da faizlerin neden kolay kolay düþürülemeyeceðine ilave bir sebeptir.

[@yörük@]

yelpaze adlý kullanýcýya tekrar itibar puaný vermeden önce biraz diðer kiþilere de puan vermelisiniz.

[yelpaze]

Yatýrýmcý morali yavaþ yavaþ toparlanýyor.
Kýsa vadede baskýn olan güçlerin spekülatif olarak nitelendirdiklerimiz olduðunu geçen hafta vurgulamýþtým ve bunlarýn kýsa süreliðine borsayý yukarý itecek kuvvette olduðunu düþünüyorum. Öte yanda orta ve uzun vadede ayný tespitte bulunmak zor. Mesela ticaret savaþlarý hafifleyebilir ama etkileri kendini zamanla gösterecektir.

[yelpaze]

BOP diye bir þey yok toplumlar arasý uçurumun deðiþmez sonuçlarý var.
Buna raðmen yaþananlarý, ABD kaynaklý bir plan gibi gösteren BOP uydurmasýný duyduðuna tuzunu alýp koþa koþa gelen ve ben de bunun baþkanýyým diye övünenler sadece kendini ABD'ye yakýn gösterme derdindedir o kadar.

Basit bir rahip olayýnda Trump'ýn yaptýklarýný biliyoruz.
Ekonominizi yerle bir ederim demesiyle bile piyasalar çakýldý, dýþa baðýmlýlýðýmýzýn farkýnda olduðunu gösterir. Ardýndan resmi olarak haraket içerikli bir diplomatik mektup yazdý. Tarihte böyle bir örnek var mý bilmiyorum?

Þimdi devlet büyüðümüz ABD ile yakýn gözükmek için elinden geleni yapýyor, dostum filan diyor. Dostunun dostu için de iþler yolunda gözüküyor, adam bahçesini geniþletip düþmanlarýný bir bir indiriyor. Giderleri vergilerimizle karþýlanan binlerce danýþmanýndan hiç birisi hatýrlatmaya cesaret edemez ama ülkenin dýþ borç ödemeleriyle ilgili bir aksaklýk çýkarsa Trump'ýn 7 yýl öncekinden çok daha acýmasýz yüzüyle karþýlaþýrlar. Sermayeyi korkuturken bu kadar pervasýz olanlar dýþarý kaçan paralarýn etkisini zamanla hisseder. Kiþisel olarak devleti yönetenlerin bu Amerika odaklý tutumlarýndan memnunum ama dýþ yükümlülükleri yerine getirmede en ufak bir sorun bile yaþamamýz kabul edilemezken içerde ne yaptýðýnýz dýþarda yaptýklarýnýzdan daha önemli. Milyar dolarlarýn tek tuþa basarak yer deðiþtirdiði bir düzendeyiz ve biz o dolarlarý tek tek sayacak kadar sýnýrlarda dolaþýyoruz.

[yelpaze]

Bilgi Asimetrisi

Aþaðýda iþlediðim konuyu biraz daha geniþletelim. Çok sýk karþý karþýya kaldýðýmýz bir durum da beklentilerimizle aksiyonlarýmýz arasýnda zamanlama bakýmýndan asimetri oluþmasý. Türkiye'nin þartlarý gereði uzun ve orta vadeli yatýrým kararlarý almak da, uygulamak da çok zor. Tüm yatýrým araçlarý aþýrý dalgalý seyir halindeyken tek enstürmanla tek yönde kalabilmek için konuya çok hakim olmak gerekiyor. Hayata bakýþ açýmýz kýsa vadeli çerçeveden gerçekleþtiðinden beklentilerimizi de bu vadeyle uyumlu hale getirmeliyiz. Kritik durumdaki Türkiye ekonomisi ile ona baðlý siyasal ve sosyal geliþmeler de bu kýsa vadeli bakýþ açýsýný teyit edecek þekilde gerçekleþecektir. Bir kaç ayla sýnýrlý yatýrým kararlarýnda þirketlerin, sektörlerin ve ekonominin uzun vadeli seyir beklentileri kafa karýþtýrýcý olur. Odaklanacak konular; açýklanmýþ ve bir sonraki dönemde açýklanacak bilançolar, sýcak haberler, cari iþlemler ve bütçe dengeleri, borçlanma ve kredi eðilimleri gibi yakýn gelecekte öngörülebilir olanlardýr. Bu yaklaþýmýn en olumsuz yaný çok genel bir strateji olmasýdýr bu nedenle getiri beklentilerini piyasadaki diðer yatýrým araçlarýnýn getirilerine mümkün olduðunca yakýnsamak iyi olacaktýr.

En önemli püf noktasý ise deðer mevzusudur. Eðer þirketlerin deðeri yeterince iskontoluysa haber ve verilerin çok önemi kalmaz. Borsada pozisyon alýnmalýdýr. Bu tip durumlarda yatýrým vadesini uzatmak en iyi sonucu verir, 2022 baþýnda tam olarak böyle bir ortamdaydýk. Þimdi ise daha farklý koþullarda mücadele ediyoruz.


18-02-2025

Erman hoca'nýn son FB maçýný yorumladýðý yayýnda spikerle arasýnda geçen dialoðun ufak bir kýsmýný tesadüfen x'de gördüm. 83 dakikalýk programýn 14. dakikasýnda baþlayan kýsým...

Erman hoca spikere, geçen hafta yarýda kalan(Adana sahadan çekilmiþ) GS maçýnýn VAR hakemine 100 üzerinden kaç verirsin diye soruyor, spiker hiç düþünmeden SIFIR cevabýný yapýþtýrýyor. Sonra hoca soruyu deðiþtiriyor; 100 üzerinden hata puaný vereceksin diyor, spiker bu defa düþünmeye baþlýyor ve bir önceki yorumuna göre %100 olmasý gereken cevap %80 oluyor. Deneysel psikolojinin üzerinde çalýþtýðý bir konu bu.

Bir önceki soruda %100 kusurlu olan VAR, ayný soru, þekil olarak negatif ifadeye dönünce %80 kusura düþüyor. Eðer biraz daha uzun düþünme süresi olursa %50'ye kadar düþme olasýlýðý var. Bu hisseyi alýr mýsýnýz ile elinizdekini tutmaya devam eder misiniz sorularý ne kadar farklý? Genelde kendimizi, hisseyi elden çýkarmaya ikna etmeye çalýþýrken yaptýðýmýz bir özsorgulama veya pozisyonumuzu sürdürmek için kendimizi ikna yöntemlerinden biri. Özellikle piyasa diplerinde, hisse deðiþimi yaparken de sýk karþýlaþýlan bir soru.

Ýnsan doðasý gereði, kayýplardan kaçýnma eðilimi kazanma isteðinden 1 kat daha yüksektir. Ayný koþullarda, %100 olasýlýkla 100 lira kayýptan kaçýnmak ile %50 olasýlýkla 200 lira kazanma giriþiminin sonuçlarý aynýdýr. (Kayýptan kaçýnma ön yargýsý). Karlý yatýrým olanaklarýna oldukça ihtiyatlý biçimde yaklaþýrken zarar üzerinde oturmaktan daha az rahatsýz olma eðilimlerinin arkasýnda yatan güç kayýplarý realize etmenin vereceði acý ancak bu noktada farklý bir olgu devreye giriyor; ortalamaya dönüþ prensibine inanç. Ýster emlak ister hisse senedi olsun tüm yatýrým araçlarýný tutanlarýn deðiþmez inancý fiyatlar düþse de uzun dönemde gerçek deðerlerine ulaþacak yani ortalamalara gelecektir. Refah planlarýmýzýn zaman boyutunu biraz esneterek diþimizi sýkarsak ortalama gelir seviyelerini uzun vadede yakalayabiliriz! Zararý realize etme noktasýnda acý verici olan þey zararýn kendisi mi yoksa sattýðýmýz hissenin bizim yeni yatýrýmýmýzdan daha fazla yükselerek bizi yanýltmasý ihtimali mi? Yatýrým araçlarýnýn ani sýçrayýþlar gerçekleþtirme ihtimali de önemli bir faktör ancak bunlar çok nadir durumlar olduðundan dýþlamak daha akýlcý bir yaklaþým olur.

[yelpaze]

Önerme: Faizler yüksek, borsa bu faiz koþullarýnda yükselmez, faiz indirimleri piyasalarý olumlu etkiler.
Gerçek: Faizler ve borsa ülkenin mevcut ekonomik durumunu yansýtan seviyede ve geçen zaman da bu denge noktasýný teyit edecek kadar uzundu. Hatta faiz indirimi denemesi bile yapýldý...
Sonuçlar: Yüksek faizler mevduatý daha cazip bir yatýrým aracý kýlar, þirketlerin finansman yükünü artýrarak ve iþ piyasalarýný yavaþlatarak bilançolara zarar verir ayrýca kredili hisse pozisyonlarý azaldýðýndan kredinin kaldýraç etkisi kalkar.

Önerme: Faizlerin daha da yükselmeyeceðinin garantisi yok, faiz indirimleri ihtimali gibi bu seçenek de henüz fiyatlanmadý.
Sonuç: Beklenmedik kötü geliþmeler veya var olan kötü durumun piyasalara yansýmasý sayesinde faizler daha da yükselecekse mevcut dengeye göre oluþmuþ hisse fiyatlarý için kýsa süreli de olsa yukarý doðru bir fýrsat aralýðý söz konusu olabilir?

[yelpaze]

Bankalarý deðerlendirirken özsermaye karlýlýðýndan sonra en önem verdiðim kriter, global veya yerli bankalar için, Aktifler/Piyasa Deðeri rasyosunun mukayesesi. Neden önemli? Eðer halka açýksa bankalarýn hem piyasa deðeri hem de aktifleri piyasa tarafýndan anlýk veya günlük olarak fiyatlanmýþ oluyor.

Þunu sakýn unutmayýn; finans sektöründe yapýlan karþýlýklý iþlemler taraflarýn iflas riskini dikkate almaz bu nedenle büyük bir batak durumunda batýðýn kimi de beraberinde aþaðý çekeceði bilinemeyeceðinden tüm piyasalar kitlenebilir. 2008 krizinde bu durum yaþanmýþ ve sisteme likit enjekte edilerek çözüm üretilmiþti ama yan etkileri çok aðýr oldu. Trump en önemli yan etkilerden biri. Yunanistan örneðinde ise iflas eden devletin kendisiydi ve özel þirketleri de yanýnda dibe çekti.

Bankacýlýk sektörüyle ilgili en kötümser senaryoyu merak edenler Yunanistan krizi ve bankacýlýk sektörünü araþtýrsýn. 2015 öncesinde Yunan bankacýlýðý bizimkinin çok ötesindeydi, uluslararasý boyuta ulaþmýþtý. Doðu Avrupa ülkeleri ve Ukrayna'da þubeleþmiþ, ticari bankacýlýkta çok deðerli hizmetler veriyorlardý. Türkiye'de de 2 bankalarý vardý hatýrlarsanýz. Piraeus Bank ve National Bank of Greece'in her birinin 1150 civarý þubelerinin 300'er adedi çevre ülkelerdeydi. Euro Bank ve Alfa Bank gibi bir kaç tane daha sayýlabilir. Bunlarýn piyasa deðerleri bir ara 25-30 milyar$'lara ulaþmýþtý. Avrupa 2010 kriz dönemini atlatmaya çalýþýrken 2015'de bankalar Yunanistan'la birlikte iflas noktasýna geldiler. 1,5 ay filan tahtalarý iþleme kapandý, piyasa deðerleri 1 milyar$ýn altýnda uzunca süre kaldý, bankalar küçüldü, dýþ þubeler kapandý. Sermaye tamamlamalar söz konusu oldu. Zaten Yunanistan da kurtarýlmýþ bir ülke mi yoksa tedavülden kalkacak ülkeler döneminin ilk örneklerinden birimi tartýþýlýr.

[yelpaze]

Trump'tan çok korkuyorlar, iyi de yapýyorlar. Adam körfez turundan trilyonlar topladýðýný açýkladý ve bizimkisi dahil kimse o malum kanlý konuda gýkýný çýkaramýyor adama. Tersine yaranmak için yarýþa girmiþler birde.

Neyse, konu bu deðil. Ana gelir kaynaðý petrol olan körfez ülkeleri ABD'ye vadettikleri trilyonlarý bu fiyattan petrol satarak mý denkleþtirecekler? OPEC son toplantýsýnda arz artýþý kararý almýþtý. Ekonominin ve talebin daha canlý olduðu geçtiðimiz dönemde arka arkaya üretim kesintileri yapan OPEC+ Trump'ýn baþlattýðý tarife savaþlarýnýn öngörülebilir etkilerine raðmen beklenmedik bir politikaya geçerek beklentilerin çok ötesinde bir artýþla günlük üretime 411bin varil ilave etti. Bu kendi planladýklarý rakamýn 3 katýna denk geliyor. Bir hazýrlýk kokusu mu almalýyýz?

Konunun Ýran ayaðýna þöyle bakýyorum, Ýran mutlaka cezalandýrýlmaya çalýþýlacak. Telaviv'e roket sallamak karþýlýksýz kalmaz diye düþünüyorum. Ýran'da dünyanýn terörist kabul ettiði birinin öldürülmesiyle bir ülkenin baþkentine bu þekilde saldýrýda bulunmak ayný þey deðil. Bu durumda Ýran'ýn petrol arzýnda ve petrol sevkiyatlarýnda aksama da olacaðýndan OPEC+ kararý bunu dikkate alýyor olmalý. Ýran'a bir saldýrýnýn arz-talep dengelerinden baðýmsýz olarak psikolojik baskýsýný kestirmek kolay deðil. Bir baþka yorum ise þu olabilir; Trump düþük petrol fiyatý hedeflediðinden körfez ülkelerini üretim artýþýna ikna ederek arzý yükseltti. Ancak bu basit ve düz mantýða katýlmýyorum.
1-Bu kararýn içinde Rusya'da var ve onlarýn ABD kaynaklý bir politikaya katýlmalarý beklenemez, özellikle petrolün fiyatýný uzun dönem boyunca düþürecek hiç bir politikaya katýlmayacaklardýr.
2-Konun talep ayaðýnda da Çin var. ABD Çin ve diðer Asya ülkelerinin ucuz petrol avantajýndan faydalanmasýný neden istesin? Üstelik bu körfez ülkelerinin durumunu da zorlaþtýracaktýr.

Hep söylüyorum, dünya savaþ ekonomisine geçiyor diye ve ne yazýk ki bu devamlý doðrulanýyor. Petrol ve çelik ise jeopolitiðe henüz ayak uydurmadý ama bu yönde iþaretler var. Düz mantýk gereði global ekonomi yavaþladýkça petrol ve çelik talebi azalýr ve fiyatlar düþer demek çok saðlýklý bir yorum deðil. 1. Dünya savaþý dengeleri incelenebilir bu konuda.

Son olarak olayýn borsa boyutunu da ele alalým. Sanýrým benden baþka kimse Sudilerin Aramco'yu halka arz ettikten sonra ulusal petrol politikalarýný da deðiþtirdiklerini fark edemedi. Petrol uzmanlarý pek borsa kafalý deðiller? Aramco'nun halka arzýndan önce petrolde arz miktarý önemliydi sonrasýnda ise arz ikinci plana düþtü ve hisse baþý karlýlýk ile temettü performansý öne çýktý yani varil fiyatýna odaklý politikalar izlediler hep. Global ekonomi canlýyken bile dengesiz petrol fiyatlarýna hep arz kesintisiyle karþýlýk verdiler böylece fiyatlarý yüksek tutmak adýna ülkenin ihracat miktarýný kýsmayý göze aldýlar ki bunun bütçeleri üzerinde ciddi olumsuz etkilerini gördüler. Ruslar da ayný kafada olduklarýndan OPEC+ içinde bu bakýþ açýsýna destek bulmak zor olmadý. Þimdi ise bakýþ açýsýnda farklýlýk sinyalleri geliyor.
-Bunlar bir kenarda dursun ilerde iþimize yarayabilir. Petrol kapitalizmin damarlarýndaki kansa her muayenede tahlil isteyip sonuçlarýna bakmak lazým.