Borsa Felsefesi, Borsacı Kafası.

[yelpaze]

Artık Türkiye'de uzun vadeli borsa yatırımı konseptine insanları ikna etmek zor, zaten normal koşullarda dahi insanların hayata bakış açısı dar zaman çerçevelerinden gerçekleşiyor. Teknolojik devrim de uzun vadeli planlar yapma konusunda isteksizliğe neden oluyor ancak herkesin yatırıma kısa vadeli çerçeveden baktığı bir ortamda istikrarsızlık ve oynaklık, yönetemeyeceğiniz seviyelerde gerçekleşir.

Rusya dahil dünyada en fazla ambargo uygulanan ülkelerle komşuyuz üstelik bu ülkelerin hepsi savaş durumunda, ülkenin genel ekonomik dengeleri de son derece kırılgan. Böyle zamanlarda yatırım stratejileri geliştirmek pek mümkün olmaz bu nedenle ben bazı şeyleri çok önceden vurgulamaya çalışıyordum. Artık karamsarlık, korku ve panik gibi hislerin bir işe yaramayacağı açık o nedenle sağduyulu olmak gerekiyor. TL'nin değeri üzerinde artacak baskılara dikkat edip bu yöndeki riskleri dengelemeyi tavsiye ederim. Borsalar artık daha sağlam ve dayanıklı yatırım mecraları, gayrimenkulden daha riskli olmadığını düşünüyorum. Altın ve gümüş tarafında, beklentinin gerçekleşmesi ile fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı azalabilir. Olumsuzluğun fiyatları yukarı yönlü baskılayacağına inananlar daha fazla.

[yelpaze]

1990 yazında Saddam Kuveyt'e girdiğinde tam ralli zirvesinde olan İMKB şok ile %30 düşüp oradan %30 yükseldi ve batılı güçler müdahaleye başlayana kadar geçen birkaç ayda 3. dalgayı yaparak %50 daha değer kaybetti. 1991 başında müdahale başlayınca %75 yükselip ardından %70 düştü. Elliot dalgalarına göre 2 ve 4. ara dalgalar birbirine yakın oldu. 5. son dalga ise hem dibi yeniledi hem de diğer dalgalardan uzun sürdü. 1993 sonuna kadar yatırımcılar zararlarını kapatamadı.

zirve:100 birim ($) dolara göre düzeltilmiş X-100 endeks verisi)
1. dalga dibi: 70 birim 2. dalga zirvesi:90 birim 3. dalga dibi:45 birim 4.Dalga:75 birim 5.Dalga dibi:25birim Toplam ayı piyasası süresi 14 ay
25-50 birim arası dalgalanma: 17 ay
50 birimden tekrar son zirveye dönüş 10 ay

1. ve 2. Irak savaşlarında (1991 ve 2003) çatışma Irak'taydı hatta Bağdat, Basra gibi bir kaç bölgeyle sınırlıydı. Türkiye'nin ortadoğudaki diğer ticaret partnerleriyle işlerini aksatacak etkileri pek olmadı. Yatırımcıların risk iştahları ve parasal bolluk ise günümüze göre çok düşüktü.

[yelpaze]

Tüik verilerine göre İhracatımızın yaklaşık %28'ini İslam İşbirliği Teşkilatı üye ülkelerine yapıyormuşuz.
İsrail ile yapmaktan vazgeçtiğimiz ticareti de unutmayalım.

[yelpaze]

İran savaşıyla ilgili kritik konu erken sonlanma veya en azından İran dışına taşmayacak şekilde kontrol altına alınma ihtimali. Sanırım piyasalar da bu ihtimallere ağırlık veriyor. Türkiye için durum daha kritik, iyimser ihtimaller bile ticari çıkarlarımız ve iç ekonomik dengelerimiz bakımından yeterli değil.

Trump yönetimi 4-6 hafta arası bir süreden söz ederek zamanlamada güvence vermeye çalıştılar, İran'ın saldırı kapasitesinin azalması yönündeki beklentiler de buna ilave oldu. İran'ın çevre ülkelere saldırıda bulunarak islam dünyasından potansiyel destekçileri karşısına almış görüntüsü de yalnızlaşması vesilesiyle savaşın süresinin kısa olacağına işaret ediyor olabilir?

Ukrayna savaşından görüleceği üzere günümüz harp sahalarında fark yaratan saldırı silahları roket ve dronlar. Bunlar maliyetlerine göre etkileri yüksek silahlar, öte yandan savaşta belirleyici olmaktan ziyade direnme ve karşılık verme kapasitesi bakımından önemliler. Büyük başarılar elde etmek için yetersiz olsalar da düşmana çok sayıda ufak hasarlar vererek etkili oluyorlar. İran'ın mevcut silah stok durumunun yanı sıra devam eden üretim kapasitesi ve Çin'den parça tedarik koşulları belirleyici unsurlar. Hava saldırılarıyla sonuç almak mümkün olmazsa beklentilerden daha uzun sürecek yeni bir evreye girmemiz söz konusu olabilir mi? Savaşın artık bir ekonomi modeli olarak yaygınlaştığı dünyada bu seçenek göz ardı edilemez.

İşler bu noktaya gelmişken bir barış müzakere süreci neye yarar bilemiyorum? İran'dan talepler belli, nükleer silahın yanısıra roketlerinden de vazgeçmeleri isteniyor, hava savunma direnci zaten yok edildi ve şimdi oluşan savaş faturasını da masaya koyacaklar. Savaş ekonomisine dayalı ABD için de ortada çok büyük bir sıkıntı yoktur şimdilik ancak ateş gücü olarak desteğe ihtiyaçları olduğu görülüyor.