Borsa Felsefesi, Borsacı Kafası.

[yelpaze]

Artık Türkiye'de uzun vadeli borsa yatırımı konseptine insanları ikna etmek zor, zaten normal koşullarda dahi insanların hayata bakış açısı dar zaman çerçevelerinden gerçekleşiyor. Teknolojik devrim de uzun vadeli planlar yapma konusunda isteksizliğe neden oluyor ancak herkesin yatırıma kısa vadeli çerçeveden baktığı bir ortamda istikrarsızlık ve oynaklık, yönetemeyeceğiniz seviyelerde gerçekleşir.

Rusya dahil dünyada en fazla ambargo uygulanan ülkelerle komşuyuz üstelik bu ülkelerin hepsi savaş durumunda, ülkenin genel ekonomik dengeleri de son derece kırılgan. Böyle zamanlarda yatırım stratejileri geliştirmek pek mümkün olmaz bu nedenle ben bazı şeyleri çok önceden vurgulamaya çalışıyordum. Artık karamsarlık, korku ve panik gibi hislerin bir işe yaramayacağı açık o nedenle sağduyulu olmak gerekiyor. TL'nin değeri üzerinde artacak baskılara dikkat edip bu yöndeki riskleri dengelemeyi tavsiye ederim. Borsalar artık daha sağlam ve dayanıklı yatırım mecraları, gayrimenkulden daha riskli olmadığını düşünüyorum. Altın ve gümüş tarafında, beklentinin gerçekleşmesi ile fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı azalabilir. Olumsuzluğun fiyatları yukarı yönlü baskılayacağına inananlar daha fazla.

[yelpaze]

1990 yazında Saddam Kuveyt'e girdiğinde tam ralli zirvesinde olan İMKB şok ile %30 düşüp oradan %30 yükseldi ve batılı güçler müdahaleye başlayana kadar geçen birkaç ayda 3. dalgayı yaparak %50 daha değer kaybetti. 1991 başında müdahale başlayınca %75 yükselip ardından %70 düştü. Elliot dalgalarına göre 2 ve 4. ara dalgalar birbirine yakın oldu. 5. son dalga ise hem dibi yeniledi hem de diğer dalgalardan uzun sürdü. 1993 sonuna kadar yatırımcılar zararlarını kapatamadı.

zirve:100 birim ($) dolara göre düzeltilmiş X-100 endeks verisi)
1. dalga dibi: 70 birim 2. dalga zirvesi:90 birim 3. dalga dibi:45 birim 4.Dalga:75 birim 5.Dalga dibi:25birim Toplam ayı piyasası süresi 14 ay
25-50 birim arası dalgalanma: 17 ay
50 birimden tekrar son zirveye dönüş 10 ay

1. ve 2. Irak savaşlarında (1991 ve 2003) çatışma Irak'taydı hatta Bağdat, Basra gibi bir kaç bölgeyle sınırlıydı. Türkiye'nin ortadoğudaki diğer ticaret partnerleriyle işlerini aksatacak etkileri pek olmadı. Yatırımcıların risk iştahları ve parasal bolluk ise günümüze göre çok düşüktü.

[yelpaze]

Tüik verilerine göre İhracatımızın yaklaşık %28'ini İslam İşbirliği Teşkilatı üye ülkelerine yapıyormuşuz.
İsrail ile yapmaktan vazgeçtiğimiz ticareti de unutmayalım.

[yelpaze]

İran savaşıyla ilgili kritik konu erken sonlanma veya en azından İran dışına taşmayacak şekilde kontrol altına alınma ihtimali. Sanırım piyasalar da bu ihtimallere ağırlık veriyor. Türkiye için durum daha kritik, iyimser ihtimaller bile ticari çıkarlarımız ve iç ekonomik dengelerimiz bakımından yeterli değil.

Trump yönetimi 4-6 hafta arası bir süreden söz ederek zamanlamada güvence vermeye çalıştılar, İran'ın saldırı kapasitesinin azalması yönündeki beklentiler de buna ilave oldu. İran'ın çevre ülkelere saldırıda bulunarak islam dünyasından potansiyel destekçileri karşısına almış görüntüsü de yalnızlaşması vesilesiyle savaşın süresinin kısa olacağına işaret ediyor olabilir?

Ukrayna savaşından görüleceği üzere günümüz harp sahalarında fark yaratan saldırı silahları roket ve dronlar. Bunlar maliyetlerine göre etkileri yüksek silahlar, öte yandan savaşta belirleyici olmaktan ziyade direnme ve karşılık verme kapasitesi bakımından önemliler. Büyük başarılar elde etmek için yetersiz olsalar da düşmana çok sayıda ufak hasarlar vererek etkili oluyorlar. İran'ın mevcut silah stok durumunun yanı sıra devam eden üretim kapasitesi ve Çin'den parça tedarik koşulları belirleyici unsurlar. Hava saldırılarıyla sonuç almak mümkün olmazsa beklentilerden daha uzun sürecek yeni bir evreye girmemiz söz konusu olabilir mi? Savaşın artık bir ekonomi modeli olarak yaygınlaştığı dünyada bu seçenek göz ardı edilemez.

İşler bu noktaya gelmişken bir barış müzakere süreci neye yarar bilemiyorum? İran'dan talepler belli, nükleer silahın yanısıra roketlerinden de vazgeçmeleri isteniyor, hava savunma direnci zaten yok edildi ve şimdi oluşan savaş faturasını da masaya koyacaklar. Savaş ekonomisine dayalı ABD için de ortada çok büyük bir sıkıntı yoktur şimdilik ancak ateş gücü olarak desteğe ihtiyaçları olduğu görülüyor.

[yelpaze]

ABD borsalarında işlem gören kimya devlerinin tarihi dip fiyatlara düşen hisselerini konuşmuştuk.
Dow Chemical, LyondellBasell, Eastman, Chemours gibi sektör önde gelenleri son aylarda %50 pirim yaptılar. Çok belirgin ve riski düşük bir fırsat olması bakımından dikkat çekiciydi. Bunlar köklü otomotiv şirketleri gibi teknoloji mağduru değiller. Bir başka dikkat çektiğim hisse, Pfizer ise hala aynı durumda. İlaç devleri bir kaç yıldır satın almalar yoluyla agresif bir yatırım döneminde, bunun karlılık üzerinde etkileri olacağı öngörülebilir.

[yelpaze]

Ukrayna savaşı boyunca söyledim, artık dünyada savaşlar yeni bir ekonomik model ve yaşam şekli olarak yayılacak ve sona ermeyen süreçler olacak. Bilim ve teknolojinin elde ettiği başarıları sadece iş-ekonomi olarak görmeyin, insanların duygu ve inanç dünyasında büyük sarsıntılar yaşanıyor.

Ortadoğu'nun durumunu anlatmak için dinler tarihini kullandım, aynı kökenden türeyen 3 dinden biri olan hristiyanlık, Roma imparatorluğunun ve onun mirasını devralan avrupa uygarlıklarının baskın olmasıyla bazı kavramları geliştirdi. Şövalya ruhunu yansıtan onur, gurur, utanç gibi soyut kavramlar ilerleyen yüzyıllarda milliyetçilik, devletçilik, laiklik gibi devrimler ile rönesans-reform hareketlerinin temellerini oluşturdu. Bilimin inkar edilemeyecek sonuçlarıyla beslenen batı medeniyeti günümüzdeki hakim konumuna ulaştı. Museviler ise yukarıda saydığım kavramların olmadığı, 2000 yıl öncesinin koşullarını yansıtan inanç ve geleneklerine sıkıca bağlı kalırken iş ve bilimi inançlarından izole biçimde yürüttüler. 1938-1945 arasında toplu katliamla soyları tükenme riskine girince hristiyanların 1500 yıllık manevi devrimini 5-10 yıla sığdırdılar. Bunun sonucunda milliyetçilik ve laiklik gibi kavramlar temelinde ülkelerini kurdular, bunu başardıktan sonra da bilim ve teknolojiyi medeniyetlerine monte etmek zor olmadı. Ahiret inancı başta olmak üzere bazı soyut ve dini kavramların gücünü, etkisini küçümsemeyin. Dünya ilerlerken 2000 yıl öncesinde kalmaya çalışanların başına ne geleceğinden de şüpheniz olmasın.