TEMEL ANALÝZ ÝLE ÞÝRKET SEÇÝMÝ
Þirketlere ortak olurken nelere bakýyorsunuz gibi klasik sorular çok soruluyor. Bu konuda fýrsat buldukça kýsa kýsa bilgiler sunmak istiyorum. Daha doðrusu kendi uyguladýðým yöntemlerden bahsetmek istiyorum.
Çok önemli bir ayrýntý ile baþlamak istiyorum, amaç þirkete ortak olmak ise bu anlatacaklarým geçerlidir ama kýsa vadeli iþlemler ile trade eden biri için bu anlatacaklarým anlamsýz kalabilir.
Ortak olduðunuz þirketin paylarýný satýn alýrken hisse fiyatý ile aldýðýnýzý düþünmeyin. Hisse fiyatýnýn 3 lira yada 15 lira olmasýnýn hiçbir önemi yoktur. Çünkü siz þirkete PÝYASA DEÐERÝ üzerinden ortak oluyorsunuz. Piyasa deðeri içinde elbette hisse fiyatý da vardýr ama burada kullanýlan fiyat þirketin toplam deðerinin 1 paya eþ düþen fiyatýdýr, her gün ekranlarda gördüðümüz bu fiyat ise þirketin toplam deðerinin bir payýna verilen fiyatýr. Piyasa deðeri ise hisse fiyatýnýn, þirketin ödenmiþ sermayesi ile çarpýlmasý sonucu ortaya çýkan toplam deðer rakamýdýr.
Örnek olmasý açýsýndan #arclk için güncel piyasa deðerini bulalým.
Hisse fiyat x ödenmiþ sermaye = piyasa deðeri 30,92 x 675.728.000 = 20.893.509.760 TL PÝYASA DEÐERÝ.
O halde anlýyoruz ki cari fiyatý olan 30,92 ile 1 Lot Arçelik hissesi aldýðýmýzda yaklaþýk 21 milyar liralýk bir þirketin 1 adet payýný almýþ oluyoruz.
Peki Arçelik yaklaþýk 21 milyar lira gibi bir deðerden satýlýyorsa acaba rakip þirketler kaç lira deðerden satýlýyor. Yine örnek olmasý adýna #vesbe þirketine bakalým.
35,52 x 190.000.000 = 6.748.800.000 TL PÝYASA DEÐERÝ.
Aradaki farký fark ettiniz mi?
Hisse fiyatý 30,92 olan þirketin 1 lot hissesini almak için toplamda yaklaþýk 21 milyar lira ödedik. Öte yandan hisse fiyatý 35,52 lira ile daha yüksek olan baþka bir þirketin 1 lot hissesini almak için yaklaþýk 7 milyar lira para ödemiþ olduk.
Arada çok ciddi fark var deðil mi? Bir þirketin deðeri 21 milyar lira, diðerinin deðeri ise 7 milyar lira.
Tabi bu durumda daha ucuz olan VESBE þirketini almak daha mý akýllýca olur sorusu sorulur… Fakat bu sorunun cevabý tek baþýna buradaki ucuzluk ile yanýtlanamaz. Bu piyasa deðerleri bu þirketlerin ne kadarlýk öz varlýklarý karþýlýðýnda veriliyor (PD/DD) veya hangi þirket ne kadar satýþ yapabiliyor, ne kadar kar üretebiliyor gibi ana sorular var.
PD/DD oraný piyasada çok kullanýlan bir rasyodur, þirketin öz varlýðýnýn kaç katý piyasa deðeri olduðunu hesaplar.
Yine ayný þirketler üzerinden örnekler ile devam edelim.
Arçelik þirketinin piyasa deðeri 20.893.509.760 TL ise Öz sermayesi ise 12.698.817.000 TL olduðuna göre PD/DD = 1,65 dir. Demek ki bugün Arçelik þirketini 30,92 TL fiyattan aldýðýmýz zaman öz sermayesinin 1,65 katý fiyattan almýþ oluyoruz.
Ayný iþlemi Vesbe þirketine uyguladýðýmýzda ise piyasa deðeri 6.748.800.000 olduðuna göre Öz sermayesi ise 2.363.993.000 TL olduðuna göre PD/DD = 2,85 sonucuna ulaþýyoruz. Demek ki Vesbe þirketinin 35,52 TL fiyat ile 1 payýný almak istediðimizde bu þirketin öz sermayesinin 2,85 katýný ödemek durumunda kalýyoruz.
O halde Arçelik þirketi öz sermayesinin 1,65 katýna satýlýyor, Vesbe ise öz sermayesinin 2,85 katýna satýlýyorsa sizce hangi þirket daha ucuzdur? Bu sonuca göre elbette Arçelik þirketi daha ucuzmuþ diyebiliriz ama bu cevap bir þirkete ortak olmak çok yetersizdir, bir þirketin ucuz olup olmadýðýný tespit etmenin çok daha farklý ve fazla yollarý var. Bunlarý da anlatmak istiyorum.
Þirketlerin satýþlarý ile de ucuz yada pahalý olduðu test edilebilir.
Þöyle ki,
Bunu hesaplamak için þirketin piyasa deðerinin, toplam satýþýnýn kaç katý olduðunu ölçmemiz gerekiyor. (Toplam satýþtan kasýt, son bir yýllýk satýþ rakamýdýr)
Arçelik þirketi yaklaþýk 20.893.509.760 TL piyasa deðeri ile son bir yýlda 35,903.877.000 TL satýþ yapmýþ ise, PD/NS (piyasa deðeri / net satýþ) 20.893.509.760 / 35.903.877.000 = 0,58
Demek ki þirketin piyasa deðeri 0,58 oran ile yýllýk satýþ rakamýnýn yarýsýndan biraz fazla bir rakama denk geliyor.
Ayný iþlemi Vesbe þirketine yaparsak 6.748.800.000 TL piyasa deðeri ile son bir yýlda 8.015.373.000 TL satýþ yapmýþ ise, 6.748.800.000 / 8.015.373.000 = 0,84 PD/NS oraný sonucuna ulaþtýk. O halde Vesbe þirketinin piyasa deðeri ise yýllýk cirosunun 0,84 katý bir rakama denk geliyor...
Þimdi buraya kadar iki ayrý rasyo ile þirketlerin ucuz yada pahalýlýðýný ölçmeye çalýþtýk. Þimdi tekrar bu bilgilendirmenin baþýna dönün lütfen ve her gün ekranlarda gözümüze sokulan hisse fiyatýnýn anlamsýzlýðýný ve asýl olanýn þirketin piyasa deðeri olduðunu fark etmenizi saðlayacak olan bu yazdýklarýmý tekrar okuyun.
Bu bilgilendirmenin devamýnda yine ayný þirketler üzerinden farklý kriterler ile þirket incelemesine örnek olabilecek bilgilendirmeye devam edeceðim.
En son kaldýðýmýz yer olan satýþlar üzerinden piyasa deðeri ölçerken þirketlerin satýþ gücünü aktif devir hýzý ile baþka þekilde de test edeceðiz. Adým adým temel analiz yapmaya devam edeceðiz.
Buraya kadar olan kýsýmlar ile ilgili anlaþýlmayan yada eksik kalan kýsýmlar varsa soru cevap yapabiliriz…
Buraya kadar olan kýsýmdan sizlerin neler anladýðýnýzý geri dönüþler sayesinde az çok anladým, olumlu anlamda faydalanan çok insan olduðunu gördüm ama benim de anlam veremediðim durumlar da oldu. Ben burada konunun daha anlaþýlýr olmasý amacý ile iki farklý þirketi güncel bilanço deðerleri ve güncel cari fiyatlarý ile kýyasladým ki okuyanlar ve öðrenmek isteyenler tekrar pratik yaparlarken güncel rakamlar üzerinde çalýþsýnlar ve ayný zamanda anlattýklarýma piyasanýn tavrýný da eklesinler diye. Amacým hiçbir þekilde bir þirketi övmek yada diðer þirketi eleþtirmek deðildir. Ki kýyasladýðým iki þirket de ARCLK ve VESBE zaten sektörde çok baþarýlý olan þirketlerdir. Ayrýca ben eleþtirsem ne olacak, fiyatý mý düþecek yada yükselecek? Yani benim böyle etkimin olmasý bence mümkün deðildir ama bazý bilinçsiz insanlar öyle bir hale gelmiþ ki twitterda yazan az çok aðzý laf yapan birinin hisse fiyatlarý üzerinde etkili olabileceðini sanýyor, sanýrým hep böyle olduðunu iddia edenleri okuduklarýndan dolayý böyle bir algýya kapýlmýþlar. Yok arkadaþlar, bu tür koca koca þirketlerin fiyatlarý benim yazdýklarýmdan dolayý düþmez yada yükselmez, emin olabilirsiniz… Lütfen, rica ediyorum bu akýþý yeni okuyanlar da böylesi garip bakýþ açýlarýný dile getirerek motivasyonumu bozmasýnlar çünkü ileriki bölümlerde de bir þirketin diðer þirkete göre üstün yada eksik yönleri olacaktýr. Her bir tespitte bir þirket kötüymüþ, diðeri iyiymiþ sonucu çýkartmayýn, bu eksik yada olumlu yönlerinin daha sonra toplamýna göre karar vereceðiz.
Umarým anlaþmýþýzdýr
Devam edelim...
En son þirketlerin satýþlarý ile piyasa deðeri arasýnda bir ölçüm yapmýþtýk. Þirketlerin piyasa deðeri, cirosuna göre ne kadar düþükse bu konuda o kadar ucuzdur demiþtik. Ayný zamanda bu satýþ rakamlarý ne kadar anlamlýdýr diye de sorgulamak lazýmdýr.
Þöyle ki;
AKTÝF DEVÝR HIZI diye bir rasyo var. Net satýþlar (yýllýk satýþlar) / Toplam Aktifler olarak hesaplanýr ve þirketin satýþlarý aktiflerinin kaç katýdýr diye ölçüm yapar. Burada amaç bir þirketin satýþlarýnda toplam varlýklarýnýn etkinliðini ölçmektir. Basit bir örnek vermek gerekirse X þirketinin 10.000 lira varlýðý var ve yýllýk 20.000 lira satýþ yapýyorsa 20.000/10.000= 2 aktif devir hýzýna sahiptir. Y þirketi ise 100.000 lira varlýðý ile 150.000 lira satýþ yapýyor diyelim. 150.000/100.000=1,5 devir hýzýna sahiptir. Demek ki X þirketi aktiflerine göre 2 kat daha yüksek satýþ yapabiliyorsa bu konuda daha baþarýlýdýr diyebiliriz. Burada amaç ayný zamanda þirketlerin satýþ gücünü ölçerken rakamsal deðerlerden ziyade oransal deðerlerini de görebilmektir. Görüldüðü gibi X þirketi 20.000 liralýk satýþ yaparken Y þirketi 50.000 liralýk satýþ yapýyor ama aktif devir hýzý olarak X þirketi daha baþarýlý.
Bu rasyoyu þimdi Arçelik ve Vesbe þirketlerine uygulamadan önce bir ayrýntý vermek istiyorum. Burada hesaplanan toplam varlýk rakamý olarak sadece son dönemin rakamýný baz almak yerine önceki yýlýn ayný dönemine ait olan toplam varlýk rakamýný da hesabýn içine ilave etmemiz gerekiyor, iki dönemin toplamýnýn ortalamasýný baz alarak daha saðlýklý bir sonuç alacaðýz.
ARCLK yýllýk satýþ rakamý 35,903.877.000 TL
Toplam varlýklarý ise 2020/09 döneminde 45.143.249.000 TL ve 2019/09 döneminde ise 32.941.720.000 TL olduðuna göre
45.143.249.000 + 32.941.720.000 = 70.084.969.000 /2= 39.042.484.500 TL ortalama Varlýk rakamý bulduk.
O halde aktif devir hýzýný bulmak için 35.903.877.000 TL / 39.042.484.500 = 0,92 oranýný elde ettik. Yani arçelik toplam varlýklarýnýn %92 si kadar satýþ yapabiliyor.
VESBE þirketi için ise yýllýk satýþ rakamý 8.015.373.000 TL dir. Toplam varlýk ortalamasý ise 2020/09 döneminde 6.792.936.000 TL ve 2019/09 döneminde ise 4.730.134.000 TL olduðuna göre varlýk ortalamasý 11.523.070.000 TL / 2 = 5.761.535.000 TL dir.
O halde 8.015.373.000 / 5.761.535.000 = 1,39 ise Vesbe þirketi toplam varlýklarýnýn %139 u kadar satýþ yapabiliyor.
Þimdi burada anlamamýz gereken sonuç, VESBE nin satýþ gücü daha yüksektir. Çünkü elinde bulundurduðu aktiflerine (bina-makine-arsa-ticari alacaklarý vs) göre daha yüksek oranda satýþ yapýyor..
Þimdi buradaki sonucu bir önceki analizde uyguladýðýmýz PD/NS rasyosu ile iliþkilendirelim.
PD/NS: arclk 0,58 vesbe 0,84 idi ve arclk daha ucuz demiþtik…
Aktif devir hýzý ise arclk 0,92 ve vesbe 1,39 ise burada anlamamýz gereken sonuç, satýþ gücü daha yüksek olan VESBE nin 0,84 PD/NS ile fiyatlanmasý normaldir. Çünkü VESBE nin satýþ performansý daha iyi fiyatlanmayý hak ediyor. Bu durumda VESBE bu konuda pahalýymýþ tezi çürümüþ oldu
Peki bu iki þirketin kýyaslanmasý burada bitti mi hemen gidip VESBE mi alalým?
Tabi ki deðil
Arkadaþlar bu bilgiselde verdiðim bilgilerle alakalý aldýðým geri dönüþlere göre en anlaþýlmayan konunun kaydýrýlmýþ yýllýk hesaplama olduðunu görüyorum. Kaydýrýlmýþ yýllýk satýþlar veya diðer adý ile son bir yýllýk satýþlar veya karlar nasýl hesaplanýr bunu izah etme ihtiyacý duydum.
Son bir yýllýk ciro veya kar dediðimiz rakam, hakikaten de son bir yýlda oluþan rakamlarýn toplamýdýr
Þimdi, biz 9 aylýk verileri görürken son bir yýllýk rakamlara nasýl ulaþabiliriz onu tarif edeceðim ve lütfen bilmeyenler burayý iyi kavrasýn, vallahi özel mesajlardan bu soruya cevap vermekten gýna geldi, bilesiniz
Gelir tablosunda þu an 9 aylýk verileri görebildiðimize göre bu rakam demektir ki son 3 çeyreðin toplamýdýr, bir yýllýk veriye tamamlamak için bir çeyreklik daha veriye ihtiyacýmýz vardýr, bu bir çeyreklik veri ise 2019 yýlýnýn son çeyreði olmalýdýr ki seri olarak bir yýla tamamlanmýþ olsun. Yani 2020 yýlýnýn 3 çeyreðini zaten þu an 9 aylýk veri olarak görebiliyorsak ve 2019 yýlýnýn da son çeyreðini alýrsak tam 1 yýllýk veriyi elde etmiþ oluyoruz.
Peki bu 2019 yýlýnýn son çeyrek verisini nasýl elde ederiz?
Þöyle elde ederiz; 2019/12 dönemi verisinden, 2019/09 verisini çýkarttýðýmýz zaman 2019 yýlýnýn son çeyreðini almýþ oluruz.
Bu örneði Arçelik þirketinin satýþ rakamlarý üzerinde uygulayalým.
ARCLK: 2020/09 dönemine ait satýþ rakamý 27.537.812.000 TL dir. (3 çeyreðin toplamý)
2019/12 satýþ rakamý ise 31.941.773.000 TL ve 2019/09 satýþ rakamý ise 23.575.708.000 TL olduðuna göre, 31.941.773.000 - 23.575.708.000 = 8.366.065.000 TL rakamýný bulduk, bu rakam 2019 yýlýna ait son çeyreðin satýþ rakamýdýr ve bize lazým olan 1 çeyreklik rakamdýr. Bu rakamý 2020 yýlýnýn 3 çeyreklik (9aylýk) rakamýna ilave ettiðimiz zaman toplamda 4 çeyreklik yani 1 yýllýk satýþ rakamýný bulmuþ olacaðýz.
O halde 27.537.812.000 + 8.366.065.000 =35.903.877.000 TL son bir yýllýk (kaydýrýlmýþ yýllýk) satýþ rakamýdýr...
Umarým anlatabilmiþimdir
Bir not daha ilave edeyim, yarýn bir gün farklý dönemlerin de kaydýrýlmýþ yýllýðýný hesaplarken sakýn ha yine önceki yýlýn son çeyreðini alarak hesaplamayýn, örneðin þimdi 9 aylýklar henüz açýklanmamýþ olsaydý ve 6 aylýk bilançolarý görüyor olsaydýk bu durumda elimizde sadece 2 çeyreklik (altý aylýk) veri olacaktý, bu defa önceki yýlýn da son 6 ayýný (son iki çeyreðin toplamýný) alýp bir yýla tamamlamamýz gerekiyor.
Bunu yapmak için de þöyle yapardýk; 2020/06 satýþ rakamýný not aldýk diyelim.
2019/12 - 2019/06 = son 2 çeyrek dönemin toplamýdýr.
2020/06 + Son iki çeyreðin toplamý = son bir yýllýk (kaydýrýlmýþ yýllýk) satýþ rakamýdýr.
Net kar rakamlarý içinde ayný þekilde hesaplayabilirsiniz...
Bir önceki analizde aktif devir hýzý rasyosunu iþlemiþtik ve þirketin satýþ gücünü oransal olarak ölçmüþtük. Kýsaca hatýrlatmak gerekirse, þirket satýþlarýnda aktiflerini ne kadar verimli kullanabiliyor bunu görmüþ oluyoruz.
Þimdiki konumuz ise NET KAR MARJI…
Her þirketin net kar marjý farklý olabiliyor, çünkü her þirketin maliyet yapýsý (sabit giderleri) ve faaliyet giderleri farklý olabilir. Örneðin Bimaþ’ýn mahalle arasýnda bodrum kat bir dükkana ödediði kira ile Migros’un bir avm de ödediði kiranýn metre kare birim fiyatý ayný deðildir. (Burada adý geçen þirketleri övmek yada yermek gibi düþüncem yoktur, konunun anlaþýlmasý için örnek verilmiþtir) Dolayýsýyla giderleri daha az olan þirketin net kar marjý da yüksek olur. Bimaþ büyümesini daha çok kendi kaynaklarý ile finanse ederken Migros büyümek için yabancý kaynak kullanabilir ve bu da Migros þirketinin finansal giderlerini arttýrarak net kar marjýnýn düþük kalmasýna sebep olabilir. Örnekler daha da çoðaltýlabilir fakat konunun anlaþýlmasý için bu iki örnek dahi yeterlidir. Burada görmek istediðimiz durum ise net kar marjý yüksek olan þirket daha makbul olandýr. Demek ki giderleri daha düþük olan þirket daha avantajlý olacaktýr. Çünkü iki þirketin de 100’er lira satýþ yaptýðýný varsayarsak giderleri (maliyetleri, faaliyet giderleri-ve finansal giderleri) daha yüksek olan þirketin net kar majý düþük kalacaktýr ve rakamsal olarak ayný satýþý yapsa dahi net kar marjý düþük olan þirketin net kar rakamý da düþük kalacaktýr. A þirketin net kar marjý %15 olsa, B þirketinin net kar marjý %10 olsa 100’er lira satýþ yapan iki þirketten A þirketin kar rakamý 15 lira iken B þirketi 10 lira kar etmiþ olacak. Burada da yine rakamsal deðerlerden öte oransal deðerin etkinliði daha fazla olduðundan oransal deðerleri tespit etmemiz gerekiyor. Net kar marjýný tespit etmek için net kar rakamýný satýþ rakamýna bölmek gerekiyor. Kar rakamý 15 lira olan þirketin satýþ rakamý da 100 lira ise 15/100 = 0,15*100=%15 net kar marjý sonucuna ulaþmýþ oluruz.
Yalnýz burada da kar rakamýný ANA ORTAKLIK PAYLARI NET KAR rakamý üzerinden ve kaydýrýlmýþ yýllýk olarak hesaplarsak bence daha saðlýklý bir sonuç elde ederiz. Çünkü bazý þirketlerin bazý dönemlerde kar marjý yüksek olurken bazý dönemlerde düþük kalabiliyor, bu tür sorun olabilecek durumlarý daha sürdürülebilir halde görebilmek için kaydýrýlmýþ yýllýk (son bir yýllýk) olarak hesaplamak daha doðru bir yaklaþým olacaktýr.
Baþta incelemeye aldýðýmýz ARCLK ve VESBE þirketleri üzerinde çalýþmaya devam edelim.
ARCLK þirketinin son bir yýllýk satýþ rakamýný 35.903.877.000 TL olarak tespit etmiþtik, son bir yýllýk kar rakamý da 1.924.352.000 TL olduðuna göre
Arçelik þirketinin net kar marjýný bulmak için:
1.924.352.000 TL / 35.903.877.000 TL = 0,05359 * 100 = 5,36 % net kar marjý
Vesbe þirketinin net kar marjýný bulmak için de yine yýllýk satýþ ve yýllýk kar rakamýlarýný bulalým ve net kar marjýný tespit edelim.
832.720.000 TL / 8.015.373.000 TL=0,1038 * 100= 10,39 % net kar marjý.
Þimdi görüldüðü gibi Arçelik sattýðý her 100 liralýk üründe 5,36 TL kar ederken VESBE ise 10,39 TL kar edebiliyor. O halde net kar marjýnda da VESBE þirketinin ARCLK þirketinden daha baþarýlý olduðunu tespit etmiþ olduk.
Son iki rasyomuzu toparlarsak
Aktif devir hýzý Net kar marjý
ARCLK 0,92 5,36
VESBE 1,39 10,39
Burada her iki rasyoda da bir þirketin üstünlüðü bariz þekilde görülüyor ama baþka sektörlerde farklý þirketleri incelerken bu iki rasyonun ikisinde de farklý þekilde üstün olan þirketleri görebilirsiniz. Yani bir þirketin aktif devir hýzý yüksek ama net kar marjý düþük kalabilir ya da tam tersi… Ýþte böylesi durumlarda bu iki rasyoyu aktif karlýlýk adý altýnda birleþtirerek tek sonuç elde edebiliriz.
Bunu yapmak için de AKTÝF DEVÝR HIZI * NET KAR MARJI = AKTÝF KARLILIK formülünü kullanabiliriz. Böylece þirketin satýþ gücü ve kar marjýný tek sonuçta birleþtirmiþ olacaðýz.
O halde ARCLK þirketinin aktif karlýlýðý: 0,92 * 5,36 = 4,93
VESBE þirketinin aktif karlýlýðý: 1,39 * 10,39 = 14,44
DEMEK KÝ VESBE ÞÝRKETÝ ELÝNDE BULUNDURDUÐU TOPLAM AKTÝFLERÝNE GÖRE DAHA YÜKSEK ORANLI SATIÞ YAPABÝLÝYOR, SATIÞLARINDA DAHA YÜKSEK ORANLI KAR ELDE EDEBÝLÝYOR VE BU KAR RAKAMI YÝNE ELÝNDE BULUNDURDUÐU AKTÝFLERÝNE GÖRE DAHA YÜKSEK ORANLI GERÇEKLEÞÝYOR.
Buraya kadar üç farklý rasyo iþlemiþ olduk ve bu üç rasyoyu herhangi bir sektördeki tüm þirketlere uygulasak sektördeki satýþ gücü ve net kar marjý ve aktif karlýlýðýna göre öne çýkan þirketi de tespit etmiþ oluruz. Tabi ki yatýrým yapmak adýna sonuca varmak için bu üç rasyo yine yetersiz kalacaktýr, borçluluk oraný ve öz sermaye karlýlýðý olarak iki rasyo daha iþleyeceðiz ama öncelikle bu üç rasyoyu iyice özümsemek gerekiyor. Bu yüzden bu üç rasyoyu farklý sektörlere uygulayarak burada paylaþýrsanýz hem pratik yapmýþ olursunuz hem de yanlýþ hesaplamalarýnýz olursa bu yanlýþlarý düzeltiriz.
Þimdi sizlerden bu tür paylaþýmlar bekliyorum…
Sizlerden üzerinde çalýþtýðýnýz sektörleri paylaþmanýzý bekliyorum dedim ama paylaþým yapan kimse olmamýþ. Hiç kimse çalýþmadý mý yoksa?
Peki o zaman biraz beyin fýrtýnasý yapalým. Belki bu konuya katýlým saðlanýr.
Burada önemli bir ayrýntýya dikkat çekmek istiyorum. Toplam aktif karlýlýðý yüksek olan þirket buraya kadar olan analizde elbette daha baþarýlý olan þirkettir. Fakat bu þirketlerin önceki dönem/lerde bu oraný kaçtý acaba? Örneðin son bilanço dönemi olan 2020/09 döneminde Arçelik 4,93 ve Vesbe 14,44 oranlarýndaydý. Ama eðer bir önceki dönemde Arçelik 3 aktif karlýlýðý varken 4,93 oranýna yükselmiþse ve Vesbe de 16 aktif karlýlýktan 14,44 oranýna düþmüþse?
Bu durumda nasýl bir bakýþ açýmýz olmalý?
Sektörel incelemelerde sonlara yaklaþýyoruz. Amacýmýz sektörün en baþarýlý þirketini seçmek. Þimdiye kadar yaptýðýmýz analizlerin özeti, AKTÝF DEVÝR HIZI ile sektöründe toplam varlýklarýna kýyasla satýþ gücü en yüksek olan, NET KAR MARJI ile satýþlarýndan en yüksek karlýlýða ulaþabilen ve AKTÝF KARLILIK ile aktiflerine kýyasla en yüksek karlýlýk saðlayan þirketi bulmaya çalýþtýk. Tekrar hatýrlatmakta fayda görüyorum ki bu rasyolarda ortaya çýkan son deðerlerin daha da anlamlý olabilmesi için en azýndan öne çýkan þirketin geçmiþ bir kaç döneminde bu rasyolarýn seyri nasýldý bunu da görmek gerekir.
Bakacaðýmýz yeni rasyo BORÇLULUK ORANI dýr. Borçluluk oranýna çeþitli yöntemler ile bakýlabilmektedir öz sermaye ile kýyaslama yapýlabilir, finansal borç, ticari borç ayrýmý yapýlarak çeþitli varyasyonlar ile bakýlabilir ama bunlar detaylar olduðu için benim tercihim ilk önce toplam borç ile toplam varlýklarý kýyaslayarak borçluluk oranýna bakýlmasý yönündedir. Daha sonra þirket özelinde inceleme yapýlýrken detaylara bakýlabilir elbette. Bu yüzden borçluluk oranýný TOPLAM BORÇLAR (Kýsa vadeli + Uzun vadeli) / TOLAM VARLIKLAR þeklinde hesaplamamýz gerekiyor.
Bu durumda ARCLK þirketinin son açýklamýþ olduðu 9 aylýk bilançosunda toplam borcu 32.237.820.000 TL ve toplam varlýðý da 45.143.249.000 TL olduðuna göre bu þirketin borçluluk oraný %71,4 dür.
VESBE ise toplam borcu 4.428.943.000 TL olduðuna göre ve toplam varlýðý da 6.792.936.000 olduðuna göre %65,2 dir.
Burada dikkat ettiyseniz borç rakamýnýn az olmasý yada çok olmasýný kýyaslamýyoruz, öyle bir kýyas yapsaydýk zaten 4 milyar lira borç ile 32 milyar lira borç rakamlarýný kýyaslamaya gerek yoktu. Biz burada borç rakamýnýn toplam aktiflere oranýný kýyaslamýþ olduk. Bu sayede þirketin toplam varlýklarýnýn ne kadarý borç ve ne kadarý öz sermayesinden oluþuyor, bunu görmüþ oluyoruz ve normal þartlarda bakýldýðýnda þirketlerin zayýf karnýnýn yüksek borçluluk olduðu gerçeðini de kabul edersek bu rasyo gerçekten de hayati öneme sahip bir rasyodur. Borçluluk oranlarýnda sektörel deðiþiklikler olsa da genelde %50 oranlarý normal kabul edilebilir bir oran olarak görülür. Büyüyen þirketlerde ise bu oran %70 oranlarýna kadar dahi kabul edilir. Bunlarla beraber cari oran ve ayný zamanda þirketin yýllýk esas faaliyet gelirleri de þirketin bu borç altýnda ezilip ezilmeyeceðine dair ipuçlarý verir, bu oranlarla beraber detaylý incelemelerde bunlara da bakmak yararlý olur.
Fakat öte yandan bazý durumlarda borç oranýnýn yüksek olmasý da hoþ görülebilecek bir durum olabilir. Bu iki farklý bakýþ açsýný izah etmem gerekirse;
Borç rakamýnýn içeriði oldukça önemlidir ve az önce bahsettiðim finansal borç veya ticari borç ayrýmý iþte burada önem kazanýr. Finansal borç oranýnýn yüksek olmasý þirketleri çok daha zorlayan borçlardýr çünkü genelde bu borçlar bankalara olan kredi borçlarýdýr ve ödeme vadesi geldiðinde mutlaka ödenmelidir ya da þirket ödeyemediði bu borcu yeniden yapýlandýrýlarak ekstra faiz gideri üstlenmek durumunda kalýr. Bu durum tabi ki hiç istenmeyen bir durumdur ve bu þekilde yeniden borçlanarak borç ödemeye çalýþan þirketler genelde zayýf olan þirketlerdir. Ve zaten ilk yaptýðýmýz rasyo analizlerinden de geçemezler, bu sayede bu þirketler ile uðraþmak durumunda kalmayýz fakat bu detaylarýn bilinmesi elbette faydalý olacaktýr. Öte yandan bir detay daha paylaþmak istiyorum, bazý durumlarda finansal borç artýþý þirkete fayda da saðlayabilir. Tam da içinde bulunduðumuz bu dönem, vereceðim bu örneðe çok uygun bir denemdir. Þöyle ki; bizim þuan açýklanan bilançolarýmýz 9 aylýklardýr ve 9 aylýk bilanço döneminde ve 6 aylýk bilanço döneminde de faizler kaba taslak yýllýk %10 civarlarýndaydý, güncel faiz oranlarý ise yine kaba taslak %20 civarýndadýr. Ve þu son aylarda yaþanan dolarizasyondan dolayý emtia fiyatlarý oldukça yüksek oranlarda artýþlar yaþadý. Þimdi böylesi bir dönemde 6 aylýk bilançosunda ve 9 aylýk bilançosunda yüksek oranlý finansal borç edinmiþ olan bir þirket aldýðý bu kredi ile stok arttýrmýþ ise veya yeni bir yatýrým yapmýþ ise ve düþük fiyatla edindiði stoklarýný þimdilerde satýyorsa veya yatýrýmlarýný þimdi devreye sokarak geri dönüþüm saðlamýþ ise bu tür þirketler þu an çok ciddi avantaj elde etmiþ olurlar. O halde 6 aylýk ve 9 aylýk dönemde finansal borcunu arttýran ve buna karþýlýk stoklarýný da arttýran þirketleri incelemek sanýrým faydalý olur
Ayný þekilde toplam borçluluk oranýnýn yüksekliði de her zaman olumsuz bir durum olarak görülmemelidir. Çünkü þirket belki de ciddi bir yatýrým sürecine girmiþtir ve bu yüzden borçluluk oraný yüksek olabilir, yatýrýmlarý bittiðinde ciddi karlar elde edebileceði durumlar varsa bu yüksek borçluluk oraný hoþ görülebilir. Piyasa dahi böyle yüksek borçluluk oraný ile yatýrým yapan þirketleri bazen daha olumlu fiyatlayabiliyor, bu konuda çok örnek þirketimiz var.
Tüm bunlarý üst üste koyduðumuzda her yüksek borçluluk oranýný olumsuz olarak deðerlendirmemek gerektiðini düþünüyorum. Önemli olan borcun içeriðidir ve bu borçlanmayý þirketin nerelerde kullandýðý önemlidir ve þirketin bu borcu ödeyebilme gücü önemlidir.
Bu rasyodan sonra öz sermaye karlýlýk oranýna da deðineceðiz ve böylece sektörel incelemeyi tamamlamýþ olacaðýz.
Sektörel incelemenin son rasyosuna geldik. ÖZ SERMAYE KARLILIÐI... Formülü Net kar (kaydýrýlmýþ yýllýk) / Öz sermaye þeklindedir. Burada dikkat edilmesi gereken bir husus var, hem net kar rakamýnda hem de öz sermaye rakamýnda ANA ORTAKLIÐA AÝT olan rakamlarý baz alacaðýz. Bu ayrým her þirkette olmayabilir ama varsa mutlaka ana ortaklýða ait olan rakamlarý kullanmak gerekir. Öz sermaye karlýlýðý iþletmeye ortaklarýnýn koyduklarý sermaye karþýlýðýnda ne kadar kar elde ettiklerini, yani her bir birim sermaye karþýlýðýnda kaç birim kar yaratýldýðýný gösteren rasyodur. Oranýn yüksek olmasý þirketin baþarýlý olduðunu gösterir ve diðer bir kýstas ise bu oranýn yýllýk faiz getiri oranýndan yüksek olmasý gerekir. Neticede þirketin toplam varlýklarýndan toplam borçlarýný düþersek elde kalan net varlýðý bu rakam ise, þirket de bu rakamý riske edip ticarete girmiþ ise, yetinmemiþ halka açýlmýþ ve borsa üzerinden ortaklýklar kurmuþ ise ortaklarýna bu para karþýlýðýnda mevduat getirisinden fazla kazanç sunmalý ki tüm ortaklarýnda riske girmesine karþýlýk hak ettikleri kazancý saðlamýþ olsun. Mevduat getirisinden daha az öz sermaye karlýlýðý sunan þirketlere ortak olmaktansa (anlamlý, özel bir sebebi yoksa) sabit getirili risksiz bir alana yatýrým yapmak daha akýllýca olur, bu durumda tek riskiniz enflasyon olur. Bu yüzden bu rasyo oldukça önemli bir göstergedir ve ortak olduðumuz þirketlerde bu rasyoyu dikkate almamýz elzemdir.
Bu rasyoyu incelerken dikkat edilmesi gereken baþka bir husus ise þu dur; borçluluk oraný yüksek olan þirketlerin öz sermaye rakamý düþük kalýr ve hal böyle iken çok az kar etmiþ olsalar dahi öz sermaye karlýlýðý yüksekmiþ gibi sonuç çýkar. Bu yüzden bu rasyoyu incelerken borçluluk oranlarýný da göz önünde bulundurmak gerekir.
Þimdi incelemekte olduðumuz iki þirketin öz sermaye karlýlýk oranlarýna bakalým.
ARCLK yýllýk kar kar rakamý 1.924.352.000 / öz sermayesi 12.698.817.000 =0,1515 * 100 = %15,15
VESBE yýllýk kar rakamý 832.720.000 / öz sermayesi 2.363.993.000 =0,3525 * 100 = %35,22
VESBE %35,22 ile %15,15 olan ARCLK den çok daha baþarýlý bir yýl geçirmiþ, ortaklarýna her 1 TL karþýlýðýnda %35,22 oranýnda kar ettirmiþ, kar derken buradaki kar rakamý hisse fiyatý üzerinde oluþan yükseliþten saðlanan kar deðil, þirketin elde ettiði gerçek-somut kar'dan bahsediyorum
Þimdi bu sonuca ulaþtýktan sonra hemen gidip VESBE þirketine ortak olalým mý?
Üzülerek bildirmeliyim ki buna karar vermek için tüm bu yaptýðýmýz çalýþmalardan aldýðýmýz sonuçlar yetersiz kalacaktýr
Biz þimdiye kadar yaptýðýmýz çalýþmalar ile son dönemde sektöründe baþarýlý olan þirketi seçtik ve sadece son dönem sonuçlarýna bakarak bir karar vermek bence çokta saðlýklý olmaz.
Bahse konu þirketin acaba bir kaç dönemdir bu rasyolardaki seyri nasýldý diye de kontrol etmekte fayda vardýr çünkü eðer güncel öz sermaye karlýlýk oraný %35 olan VESBE nin önceki dönemde bu rasyosu eðer %40 ise ve þimdi düþüþ göstermiþse ve buna karþýlýk %15 olan ARCLK daha önce %10 ise ve þimdi artýþ trendine girmiþ ise burada BAÞARILI OLAN ÞÝRKET ÝLE BAÞARILI OLACAK OLAN ÞÝRKET farklýlaþabilir. Bu yüzden analiz ettiðimiz bu 5 rasyoyu son bir kaç çeyreðe uyarlayýp þirketlerin son dönemlerindeki gidiþatlarýný da görürsek daha doðru kararlar veririz diye düþünüyorum. En azýndan son bir kaç çeyreðin rasyolarýný alt alta dizerek bakabiliriz. Biz burada örnek olmasý için sadece iki þirketi kýyasladýðýmýz için yine sadece iki þirketin bu rasyolarýnda son 3 çeyrek dönem sonuçlarýna bakalým. Ama sizler isterseniz incelediðiniz þirketlerin çok daha eski dönemlerini de göz önünde bulundurabilirsiniz.
Yukarýdaki tabloyu incelediðinizde ne gördünüz?
En azýndan gidiþatý daha iyi olan þirket daha net görünmeye baþlamýþtýr diye düþünüyorum.
Tek tek bütün rasyolarýn büyüme hýzlarýný oranlayarak incelediðimizde olumlu gidiþatý olan þirketi þimdi daha net görebileceðimizi düþünüyorum.
Þimdi sadece son döneme baðýmlý kalmadan tek tek tüm rasyolarýn gidiþatýný gözden geçirelim.
NET KAR MARJI BÜYÜMESÝNDE HANGÝ ÞÝRKET DAHA ÝYÝ
AKTÝF DEVÝR HIZI BÜYÜMESÝNDE HANGÝ ÞÝRKET DAHA ÝYÝ
AKTÝF KARLILIK BÜYÜMESÝNDE HANGÝ ÞÝRKET DAHA ÝYÝ
BORÇLULUK ORANINDA HANGÝ ÞÝRKET DAHA ÝYÝ
ÖZ SERMAYE KARLILIÐINDA HANGÝ ÞÝRKET DAHA ÝYÝ
Ýþte þimdi en can alýcý noktalardan birine geldik
Ben tüm bu anlattýklarýmdan sonra yönlendirici olmamak adýna kendi düþüncemi belirtmek istemiyorum.
Sizce sektöründe baþarýlý olan ve baþarýlý olmaya aday olan þirket hangisidir?
Tüm bu sonuçlardan sonra artýk baþarýlý olan ve baþarýlý olma yolunda ilerleyen þirketi tespit ettik fakat iþimiz hala bitmedi, çünkü bu baþarý olmuþ, bitmiþtir artýk ve çok büyük oranda bu baþarýlý görülen geçmiþ dönemler güncel hisse fiyatýna da yansýmýþtýr, bu noktadan sonra yapmamýz gereken ise baþarýlý olan þirket ayný baþarýsýný devam ettirebilecek mi? Yoksa sektördeki X þirket yaptýðý yeni yatýrýmlar ile ya da yaptýðý yeni anlaþmalar ile daha mý baþarýlý olacak? Hangisi satýþlarýný daha çok arttýrabilir? Hangisi daha çok kar edebilir? Hangisi Öz sermayesini daha çok arttýrabilir? Yani iþin özü ve asýl olan ve daha da zor olan kýsým þimdi baþlýyor, bu ZOR OLAN KISIM ÝSE GELECEK DÖNEMLERDÝR arkadaþlar.
Þirketlerin gelecekte oluþturacaðý olasý satýþ rakamlarýný ve kar rakamlarýný bir þekilde öngörmeli ve tahminlerde bulunmalýyýz.
Bu öngörü ve tahminleri yapabilmek için ise sektörü ve þirketi yakýndan tanýmalýyýz, yatýrým yapmayý düþündüðümüz þirketin faaliyet raporlarýný kesinlikle okumalýyýz, varsa analist sunumlarýný okumalýyýz, sektörle ve þirketle ilgili haberleri taramalý ve okumalýyýz ki gelecek dönemlere dair þirket hakkýnda fikirlerimiz olabilsin.
Ýþte bu noktadan sonra da öðrendiðimiz bu rasyolarý tahminlerimiz olan satýþ ve kar rakamlarýna göre þimdiden oluþturup gelecek dönemde de baþarýlý olma ihtimali yüksek olan þirketleri þimdiden sahiplenebilelim.
Tüm bu çalýþmalarý yaptýktan sonra ortaya çýkan þirkete uygun fiyatla ve ayný zamanda gelecek dönemlere göre de iskontolu olduðuna inandýðýmýz bir fiyatla ortak olabilirsek ne mutlu bize
Farklý bir konuya hemen geçmek istemiyorum ama bu þekilde kurulan ortaklýðýn temeli o kadar saðlam olur ki emin olun borsa düþmüþ ya da yükselmiþ umurunuzda olmaz, tüm bu çalýþmalar sonunda ortaya çýkan þirkete olan güveniniz sayesinde huzurla ortaklýðýnýzý/yatýrýmýnýzý sürdürürsünüz çünkü biliyorsunuz ki þirketiniz büyümeye devam ediyor ve emin olun ki yýllardýr borsanýn deðiþmeyen gerçeði, kar eden ve karlarýný arttýrarak devam ettiren þirketler elbette hak ettiði fiyatý da gelir... Ve böylesi analizler sayesinde siz de çalýþmalarýnýz sonucunda ortak olmaya karar verdiðiniz þirketlere yaptýðýnýz yatýrýmlarýnýzýn karþýlýðýný almýþ olursunuz, bunun keyfini alabilmeyi tüm bu yazdýklarýmý okuyanlarýn yaþamasýný caný gönülden dilerim...
Saygýlarýmla
Aziz Serin
Alýntý yaparak yanýtla
Forumlara yazmayalý da baya olmuþ....
Originally Posted by YALIN
Yer Ýmleri