Bu Kez Geçmiþi de Sattýk
Türkiye, eskiden kamu kesimi açýklarýný kapatmak için geleceði satardý. Yani iç ve dýþ borçlanma yapar, gelecekte elde edeceði gelirleri belirli bir indirimle peþin tahsil eder, bununla açýðýný kapatýrdý. Son 16 yýlda geleceði satmaya devam ederken bir yandan da özelleþtirmeler aracýlýðýyla geçmiþi satýp paraya çevirmeye baþladý. Kamu parasýyla yapýlmýþ olan kuruluþlar, tesisler, üretim birimleri satýldý ve açýklar kapatýldý.
2003 – 2017 yýllarý arasýnda özelleþtirmelerden elde edilen gelir ya da geçmiþi satarak elde edilip kullanýlan para tutarý yaklaþýk 104,6 milyar TL (61 milyar USD.) (Bu þekilde elde edilen özelleþtirme gelirleri ek 1’deki tabloda yer alýyor.)
Geçmiþi böylece satýp ele geçen paralarla açýklar kapatýlýrken, sistem, geleceði satýp oradan gelen paralarý da kullanmaya devam etti. 2002 yýlý sonunda dýþ borç stokunun toplamý 129,6 milyar Dolardý. Bu borç stoku, 2017 sonunda 453 milyar Dolara ulaþtý. Demek ki bu dönemde 323,4 milyar Dolar dýþ borçlanma yapýp kullanmýþýz. Bunun 71,4 milyar Dolarý kamu kesimince, 273 milyar Dolarý özel kesimce kullanýlmýþ. (Dýþ borçlanmadan gelen ve kullanýlan paralarý ek 2’de görmek mümkün.)
Kamu kesimi bir yandan da iç borçlanmaya devam etmiþ. Bir baþka ifadeyle geleceði yalnýzca dýþarýya borçlanarak deðil içeriye borçlanarak da kullanmýþýz. 2001 yýlý sonunda yurtiçi borç stoku 47,3 milyar TL imiþ. Bu stok 2017 sonunda 574,1 milyar TL’ye yükselmiþ. Yani bu dönemde 526,3 milyar TL iç borcu artýrmýþ kamu kesimi. Yukarýdaki tablolarla birlikte deðerlendirebilmek için buradaki TL miktarlarý yýllýk ortalama USD/TL kurlarýyla Dolara çevirirsek 2002 yýlý sonunda 31,3 milyar Dolar tutan iç borç stokunun 2017 sonunda 157,3 milyar Dolara yükseldiðini görebiliriz. Demek ki iç borçlanma yoluyla geleceðimizi satarak da 126 milyar Dolarlýk para kullanmýþýz. (Ýç borçlanmadaki geliþmeleri de ek 3’de görmek mümkün.)
Özetlemek gerekirse 2003 – 2017 arasýnda 15 yýllýk dönemde geçmiþi satarak 61 milyar Dolar, iç ve dýþ borçlanma yoluyla geleceðimizi de satarak 449,4 milyar Dolar olmak üzere toplamda 510 milyar Dolar parayý kullanmýþýz.
Bu inanýlmaz finansman kaynaklarýna karþýlýk ortaya çýkarabildiðimiz ekonomik büyümeyle geldiðimiz nokta, GSYH sýralamasýnda öteden beri içinde bulunduðumuz dünya 17’nciliði ve kiþi baþýna gelirde öteden beri içinde bulunduðumuz orta gelir tuzaðý düzeyi. Bir baþka ifadeyle geçmiþi ve geleceði satarak ancak bulunduðumuz yerde kalabilmeyi saðlamýþýz. Oysa hedefimiz ilk on ekonomi arasýna girebilmekti.
Bundan sonrasý daha da zor görünüyor. Çünkü buraya gelirken evdeki gümüþlerin büyük çoðunluðunu satmýþ, kamu kesimini, özel kesimi ve bireyleri yüksek oranlarda borçlandýrmýþ bulunuyoruz. Yani satacak fazla gümüþümüz kalmadýðý gibi borçlanacak imkânýmýz da pek kalmamýþ görünüyor.
Ek Tablolar:
1.Özelleþtirme Gelirleri (Kaynak: Özelleþtirme Ýdaresi Baþkanlýðý Faaliyet Raporlarý)
Yýllar
Tutar (milyon USD)
Ortalama Kur
Tutar (milyon TL)
2003
289
1,42
410
2004
1.283
1,49
1.916
2005
8.222
1,37
11.239
2006
8.096
1,59
12.880
2007
4.259
1,32
5.637
2008
6.259
1,24
7.791
2009
2.275
1,55
3.518
2010
3.082
1,57
4.831
2011
1.358
1,62
2.194
2012
3.021
1,82
5.484
2013
12.486
1,86
23.183
2014
6.279
2,14
13.446
2015
1.996
2,75
5.480
2016
1.314
2,93
3.856
2017
751
3,65
2.740
Toplam
60.970
104.604
2.Dýþ Borç Stoku Artýþý (milyon USD) (Kaynak: Hazine Müsteþarlýðý, Borç Ýstatistikleri)
Yýllar
Kamu K.
TCMB
Özel K.
Top. Dýþ Borç
Dýþ Borç Stoku/GSYH (%)
2002
64.533
22.003
43.066
129.601
54,8
2003
70.844
24.373
48.956
144.172
45,9
2004
75.668
21.410
64.076
161.154
40,0
2005
70.411
15.425
84.939
170.775
34,2
2006
71.587
15.678
120.738
208.002
38,0
2007
73.525
15.801
160.599
249.925
36,9
2008
78.334
14.066
188.426
280.827
36,2
2009
83.513
13.162
172.071
268.747
41,5
2010
89.109
11.565
191.014
291.688
37,8
2011
94.279
9.334
200.130
303.743
36,5
2012
104.023
7.088
228.505
339.616
39,0
2013
115.945
5.234
268.700
389.879
41,0
2014
117.687
2.484
281.774
401.945
43,0
2015
113.145
1.327
281.940
396.412
46,0
2016
119.847
821
284.467
405.135
47,0
2017
136.182
665
316.360
453.207
53,3
3. Ýç Borç Stokundaki Geliþmeler (Kaynak: Hazine Müsteþarlýðý, Borç Ýstatistikleri)
Yýllar
Milyar TL
USD/TL
Milyar USD
2002
47,3
1,51
31,3
2003
67
1,42
47,3
2004
241,2
1,49
161,6
2005
269,5
1,37
197,1
2006
273,4
1,59
171,9
2007
280,6
1,32
212,0
2008
298,4
1,24
239,7
2009
365,9
1,55
236,6
2010
395,3
1,57
252,2
2011
395
1,62
244,5
2012
437,8
1,82
241,2
2013
422,2
1,86
227,4
2014
459,9
2,14
214,8
2015
458,5
2,75
167,0
2016
496,8
2,93
169,3
2017
574,1
3,65
157,3
Originally Posted by T/A
Yer Ýmleri