Bence de böyle bir ihtimal yok,refah payýný býrakalým,gerçekleþecek %45 yýllýk TÜÝK enflasyonu civarýnda bile zam yapýlma ihtimali çok düþük.Daha önce de yazmýþtým,en fazla %35 civarýnda bir zam yapýlýr,23 bin Tl'ye yakýn bir rakam çýkar diye tahmin ediyorum.
Diyelim ki,Türk-Ýþ'in talep ettikleri gibi bir zam yaptýlar yeni asgari ücret 29583 TL oldu,ne olur?
2 yönlü olarak bakmak lazým:maliyet enflasyonu ve talep enflasyonu:
Talep enflasyonuna bir etkisi yok denecek kadar az olur,neden?
Çünkü bugün Ýstanbulda þehrin varoþlarýnda en oturulmayacak kadar kötü bir gecekondunun bile kirasý 10-15 bin TL.Ücretlilerin ödedikleri kira aylýk gelirlerinin en az %30'u ve %60,hatta %70'i bulabiliyor(Bu oran örneðin ABD'de %35).Türkiye bu oran %45-%50 diyebiliriz.Gýda harcamalarý ile birlikte ise asgari ücretlinin gelirinin en az %75'i harcanmýþ oluyor.Bu oran elektrik,su,ýsýnma ve haberleþme ile %90'nýn üzerine çýkyor.
Son kalemler devletin fiyat belirlediði kalemler,fiyatýn oluþmasýnda talebin bir önemi yok.
Harcamalarda çok büyük pay olan kira artýþýnda da asgari ücretin ne kadar arttýðýnýn bir önemi yok.Orada farklý dinamikler var.Mesela bir ev kiralandýðýnda,kiracý bir daha 11 yýl çýkarýlamýyor,tahliye davalarý en az 3 yýl sürüyor,ev sahibinin kira gelirinin bir bölümü gelir vergisine,bir bölümü emlak vergisine gidiyor,gayrýmenkulün ömrü boyunca kat maliklerine ait onarýnm yenileme,demirbaþ alýmý harcamalarý oluyor.Mevcut iktidarýn ekonomi politikasý orta sýnýfý yok etti,ücret kazancýyla artýk ev alabýlmak çok az kiþi için mümkün diðer taraftan her yýl ortalama 650 bin çift evleniyor,180 bin çift boþanyor,bunlarý kiralýk ev talepleri oluyor.Müteahhitler ise talebe yeterli ev üretmiyorlar,bunlar kira fiyatlarýný yükseltiyor.Devlet ve belediyeler konut arzý yükseltecek tedbirler alýp sorunu hafifletecek çözümler üretebilirler ama bu konuda pek ilerleme olmuyor.Konu uzun ,ama kýsacasý,asgari ücretin artmasý talep yönünden kira fiyatlarýna bir etkisi olmaz.
Asgari ücretin artmasý,talep yönünden sadece gýda fiyatlarýna sýnýrlý bir etkisi olur,orada da tedbir ,bu talebi karþýlayacak þekilde üretimi artýracak tedbirleri almakla saðlanýr.
Daha önceki yazýlarýmda da birçok defa paylaþtým.Türkiyede enflasyon çok büyük ölçüde talep kaynaklý,piyasa paraya boðulmuþ olduðu için özellikle hizmet sektöründe fiyatlar roket hýzýyla yükseliyor,çünkü fiyat etiketleri ne kadar yükselirse yükselsin talep düþmüyor neden:
1.Bu iktidar döneminde kayýrýlan iktidar partisine yakýn bir kesim var.Ücretli kesimin kazançlarý yüksek enflasyonda gerçeði yansýtmayan enflasyon rakamlarýyla reel olarak eritilirken ve bankalardaki birikimleri derin negatif reel faizlerle eritilirken,küçük bir kesime kamu ihaleleri,ithalat imtiyazlarý,kamu bankalarý üzerinden bedava krediler gibi yollarla servet transferi yapýldý ve bu kesim paraya boðuldu,fiyatýný sormadan sýnýrsýz tüketim yapýyor,talep enflasyonu yaratýyor.Bir diðer sýnýrsýz tüketim yapanlar "kara para" kazançlarý(uyuþturucu,insan kaçakçýlýðý,yasa dýþý kumar bahis,silah kaçakçýlýðý,fuhuþ,organize suç örgütleri kazançlarý) ve ekonominin %35-%40'ýnýn oluþturan ve vergisiz kazanç elde edilen kayýt dýþý ekonomi kazançlarý, yolsuzluk ekonomisi kazançlarý.
Bu kazançlarla fiyatýna bakmadan sýnýrsýz harcama yapýlýyor ve talep enflasyonu yaratýlýyor.
Çözümü belli."nereden buldun " yasasý yeniden yürürlüðe konacak.Diyelim ki,birisi 30 milyon tl'te otomobili,ya da 500 milyon tl'ye ev aldý.Ertesi gün maliye elemaný gidecek "güle güle kullanýn ama bu satýn almayý hangi kazançla elde ettiniz,gelir vergisi beyannamenizi görelim,vergisi ödenmiþ mi" diye soracak.Kara para veya yolsuzluk kazançlarýyla elde edilmiþse mahkeme kararýyla varlýklarý müsadere edilecek,kayýt dýþý ekonomi kazançlarýyla alýnmýþsa aðýr þekilde cezalý olarak vergilendirilecek.
2.Kemal Derviþ döneminde olduðu gibi devlet bütçesinde %6.5 faiz dýþý fazla verme þartý mali kural olarak uygulanacak.Kamu harcamalarýndan piyasaya para yaðmasý durmuþ olacak.
3.Enflasyon %5'in altýna ininceye kadar bireysel krediler,-konut kredileri hariç- durdurulacak.Kredi kartý ve banka avans hesaplarý 1 aylýk gelir limitiyle sýnýrlý olacak.
Bu 3 tedbiri aldýðýnýzda piyasada talep býçak gibi kesilir,para çok deðerli bulunmaz hale gelir,müþterisizlikten özellikle hizmet sektörünün mal ve hizmet fiyatlarýnda büyük düþüþler olur,talep enflasyonu keskin biçimde düþer.
Maliyet enflasyonu
Maliyetler içinde ücretlerin payý sanýldýðýndan çok daha düþük.TÜÝK verilerine göre bile ;100 TL'lik bir fiyatýn içinde personel maliyetleri(yani sadece direkt iþçilik deðil,beyaz yakalýlarýn ve yöneticileri de ücretleri dahil) sadece %7.
Aþaðýdaki linkten veriyi göreblirsiniz:
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Inde...eri-2023-53782
Tablo 1
Fakat geliþmiþ ülkelerde personel maliyetlerinin toplam maliyetlere oraný ortalama olarak,sanayi sektöründe %30,hizmet sektöründe %60 gibi çok yüksek;
https://ipic-consulting.com/en/lexic...-expense-ratio
Dolayýsýyla bu ülkelerde tabii ki,ücretler yükseldiðinde maliyetler ciddi oranda yükseliyor ve enflasyonist etkisi oluyor ama bizim ülkemizde ücretler zaten reel olarak çok düþmüþ durumda ve maliyetler içindeki payý az.Bizim ülkenin ekonomistleri ezbere konuþuyor ,aradaki farktan habersiz.
Peki içeride talep kesildi,üreticlerin ürünlerini satmalarý için ihracata dönmeleri gerekiyor.Bu nasýl olacak.Kuvvetli bir devalüasyon ile döviz cinsinden maliyetleri düþürmek gerek.Devalüasyon maliyet enflasyonu yaratmaz mý,yaratýr ama 1 defalýk yaratýr,yukarýdaki tedbirleri alýp talep enflasyonunu durduðunuz için satýcýlar maliyet artýþýnýn sadece bir kýsmýný 1 defalýðýna fiyatlara yansýtýr.
Bunun uygulamasýný da Kemal Derviþ döneminde 2001 yýlýnda gördük Þiddetli bir devalüasyon ile 1usd:557.8'den 1446'ya yýllýk %159.6 artarken,
kamu çok sert kemer sýkýp %6.5 faiz dýþý vermesiyle ve para politikasýyla da sýkýlaþmaya gidildiði için yýllýk enflasyon , döviz artýþ oranýnýn oranýnýn yarýsýnýn altýnda %68.5'ta kaldý ve ertesi yýl da (2002) %29.7'ye indi.2004 yýlýnda ise program uygulanmaya devam edereki enflasyon tek haneye,%9.3'e indi.
Ama yukarýda yazdýðým talebi kesecek tedbirleri almayýp sadece asgari ücreti yüksek oranlý artýrýrsanýz,bu enflasyonu yükseltecek yeni bir dalgayý yaþamamýza neden olur,mal ve hizmet satanlara fiyatlarý yeniden yükseltmeleri yönünde bahane yaratýr.Yok asgari olarak da olsa,geçinmelerine yetecek oranda zam yapýlmaz ise, 2025 yýlý sonuna kadar nasýl hayatta kalacaklar takip edeceðiz.
Originally Posted by deniz43
Ben zaten ücretlerin satýþ fiyatý içindeki payýnýn çok düþük olduðunu ,yukarýda ,hem de TÜÝK verisini referans vererek yazmýþtým.Bizim ekran ekonomistleri herhalde personel maliyetlerinin geliþmiþ ülkelerdeki gibi, sanayide %30,hizmet sektöründe %60 ortalamalar civarýnda olduðunu zannediyorlar ve gerek görsel gerekse sosyal medyada yüksek oranlý artýþ enflasyonu patlatacak diye ortalýðý velveleye veriyorlar.Yüksek oranlý artýþ dedikleri de %45 olsa, TÜÝK enflasyonuyla alým gücünü geçen yýlýn Ocak ayýna getirecek artýþ.Yani reel bir artýþ deðil.%45 Zam yapýlsa asgari ücret 24653 TL olacak.Kasým ayý açlýk sýnýrý 20562 TL,yýlý 21 bin TL civarýnda kapatacak.Bir daha yýl sonuna kadar zam alamayacaklar,ve %45 oranýnda zam alsalar bile ücretleri daha yýlýn ilk yarýsýnda açlýk sýnýrýnýn altýna düþecek.Ýstanbulda þehrin varoþlarýnda en oturulmayacak gecekondunun kirasý 10 bin TL'den baþlýyor.Biz neyi konuþuyoruz.Bu ölümü gösterip,sýtmaya razý etmek.Hayatým boyunca orta sýnýfýn -özellikle ücretlilerin- eridiði yoksullaþtýðý ve dar gelirlilerinin satýn alma gücünün kalmadýðý bu kadar ezildiði baþka bir dönemi görmedim.
Alýntý yaparak yanýtla
Yer Ýmleri