BloombergHT tarým editörü Ýrfan beyin yazýsý
Bundan yaklaþýk 4-5 ay önce televizyon programlarýmýzda gýda fiyatlarýnýn yazý zirvede geçireceðinden bahsetmiþtik.
Mevsim itibariyle özellikle yaþ meyve ve sebze fiyatlarýnýn en makul olmasý gereken bu dönemde gýda enflasyonu hýz kesmek bir yana rekor üstüne rekor kýrýyor.
Bizimkisi kehanet deðildi�
Eldeki veriler ve sahadan aldýðýmýz bilgiler ýþýðýnda durum tespiti yapmýþtýk.
Þimdi sonbahar kapýda.
Gözler yavaþ yavaþ gýda fiyatlarýnýn bundan sonraki seyrine çevrilmiþ durumda.
En sonda söyleyeceðimizi en baþta söyleyelim. Bu kýþ havalar nasýl olur bilemiyoruz ama gýda fiyatlarý açýsýndan oldukça sert geçeceði aþikâr.
Görünen köy kýlavuz istemez.
TÜÝK�in tarýmsal girdi enflasyonu ile tarýmda üretici enflasyonu her ay rekor tazeliyor.
Tarýmsal girdi fiyat endeksi (Tarým-GFE) yýllýk bazda yüzde 135 seviyesine çýkarak endeks tarihinin zirvesini gördü.
Alt kalemlere baktýðýmýzda son 1 yýlda gübre fiyatlarýndaki artýþ yüzde 234 düzeyinde. Tarýmda kullanýlan enerji maliyeti yüzde 228 artmýþ gözüküyor. Mazot fiyatý yüzde 242 zamlanýrken, yem fiyatlarý son 1 yýlda yüzde 146 yükselmiþ durumda.
Girdilerdeki bu artýþlar ister istemez Tarým Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi�ni (Tarým-ÜFE) de tetikliyor.
Tarým-ÜFE, yýllýk yüzde 158 ile yeni bir rekora imza attý.
Böyle bir ortamda gýda enflasyonu yüzde 95'te kalabilir mi?
Ve üstelik bunlar TÜÝK�in rakamlarý�
Üreticinin hissettiði maliyet artýþý ile tüketicinin çarþý, pazar ya da markette hissettiði enflasyon, resmi verilerden çok daha yüksek.
Ýþte böyle bir süreçten geçerken gýda fiyatlarý açýsýndan bu kýþýn sert geçeceðine yönelik bazý geliþmeleri ve öngörüleri de paylaþalým.
FÝYAT ARTIÞLARI SÜRECEK
Yaþ meyve ve sebze maliyetlerinde ve dolayýsýyla fiyatlarýndaki artýþa paralel olarak iþlenmiþ gýda ürünlerinde de fiyat artýþlarý yaþanýyor ve yaþanmaya devam edecek.
Örneðin önceki hafta hasadýna baþlanan salçalýk domateste geçen yýl 700-800 TL bandýndaki tarla fiyatlarý bu sezon önce ton baþýna bin 600 TL oldu ardýndan 2 bin 800 TL�ye kadar yükseldi. Buna paralel olarak ayný hafta salça firmalarý ürünlerine yüzde 45 oranýnda zam yaptý. Bu zammýn bir kýsmýný Aðustos ayý enflasyon rakamlarýnda bir kýsmýný da sonraki ayda göreceðiz. Sebze ve meyve fiyatlarýndaki artýþa paralel olarak konserve ve dondurulmuþ gýda gibi ürünlerde fiyat artýþlarý da kaçýnýlmaz gözüküyor.
Fiyatýnýn yýlsonuna kadar yeniden artmasý beklenen bir diðer ürün ise þeker.
Hatýrlarsanýz bu yýl þeker pancarý avans fiyatýný ton baþýna önce 800 TL olarak açýklayan Türkþeker, ardýndan avans fiyatý bin TL�ye çýkarmýþtý. Ekim ayýna kadar söz konusu avans fiyatýn bin 350 TL�ye çýkarýlmasý gündemde. Prim miktarýnýn da 100 TL�den 150 TL�ye revize edilmesi bekleniyor. Bu geliþmeler ýþýðýnda þeker fiyatýnýn da yýlsonuna kadar yüzde 20 civarýnda artmasý öngörülüyor. Bu da aslýnda þekerli ürün ve mamullerde de fiyat artýþý anlamý taþýyor. Meyve suyu fiyatlarýnda da benzer bir hareketlilik görülebilir. Mevcut konjonktürde un ve makarna fiyatlarý da yüksek seyretmeye devam edecek gibi gözüküyor.
Kasým-Aralýk 2021�de yaþanan sert yükseliþler nedeniyle yýl sonunda enflasyonu aþaðý çekecek belirgin bir baz etkisi bulunsa da alým gücü azalan tüketici bu düþüþü pek hissetmeyecek.
TARIM KREDÝ MARKETLERÝ YENÝDEN GÜNDEMDE
Fiyat artýþlarýnýn hýz kesmediði bu süreçte Tarým Kredi Marketleri enflasyonla mücadele aracý olarak yeniden gündem oldu.
Yeniden diyoruz çünkü Ekim 2021�de �Tarým Kredi Marketleri gýda enflasyonunu frenler mi?� baþlýklý bir yazý daha kaleme almýþtýk. O dönemde 486 þubesi olan Tarým Kredi Marketleri enflasyonla mücadelede tekrar vitrine sürülmüþtü.
O günden bugüne bin 300 þubeye ulaþan Tarým Kredi Marketlerinde 15 Aðustos itibariyle 30�un üzerinde temel tüketim ürününde indirimli fiyat uygulamasýna geçildiði duyuruldu.
Ayrýca bin tane de bayilik sistemi verilerek Türkiye genelinde maðaza sayýsýnýn artýrýlmasý planlanýyor.
Daha önce birkaç kez denenen ancak kalýcý bir çözüm elde edilemeyen bu hamleden bu sefer nasýl bir sonuç alýnmasý bekleniyor?
Türkiye�de 10 ve üzerinde þubeye sahip marketler �zincir market� olarak tanýmlanýyor.
Temmuz sonu itibariyle Türkiye�de bu tanýma uyan 157 firma var.
Ve zincir market statüsündeki bu firmalarýn toplam þube sayýsý 46 bin 139.
Bu zincir marketler arasýnda en fazla þubeye sahip ilk 3 firma ise discount market olarak da tabir edilen A101, BÝM ve Þok.
A101�in 11 bin 901 þubesi bulunuyor. 10 bin 86 þubeye sahip olan BÝM, ayný zamanda iþtiraki olan FÝLE markasý ile de 185 þubeye sahip. Þok ise 9 bin 865 þube ile listenin üçüncü sýrasýnda yer alýyor.
Dolayýsýyla sadece bu üç discount market tabir edilen ve her sokak baþýnda yer alan zincir maðazalarýn toplam þube sayýsý 32 bin 37 adet.
Dolayýsýyla organize perakende dinamiklerine bakýldýðýnda Tarým Kredi Marketlerinden gýda fiyatlarýnda kalýcý bir düþüþ ve istikrar saðlayacak fonksiyon beklemek ne kadar gerçekçi?
Kaldý ki mesele þube sayýsýný artýrarak ya da etiket fiyatlarýný bir gecede indirerek çözülecek kadar basit deðil.
Gýda perakendeciliðinde satýlan iþlenmiþ ya da iþlenmemiþ tüm ürünlerin üretim ve tedarik þartlarý üç aþaðý beþ yukarý ayný...
Tarým Kredi marketleri gýda ürünlerini farklý yollardan ya da yerlerden tedarik etmiyor.
Ürünler yine tarlada, bahçede ya da çiftliklerde üretiliyor, yine mandýralarda iþleniyor ve yine fabrikalarda katma deðerli hale getiriliyor. Tedarik zinciri üç aþaðý beþ yukarý ayný þekilde iþliyor. Dolayýsýyla bu iþletmelerin tamamý neredeyse ayný üretim ve iþletme maliyetlerine katlanýyor.
O yüzden market sayýsý ne kadar artarsa artsýn orada satýlan ürünlerin maliyetleri düþmüyor.
Bu arada ufak bir not�
Müstahsilden 25 TL maliyetle pirinç alan Tarým Kredi bu ürünleri raflarýnda 18-20 TL�ye zararýna satýyorsa bu iþin sürdürülebilir olmadýðý da ortada.
Daha açýk ifadeyle girdi maliyetlerindeki artýþý kontrol altýna almadan raflardaki etiketlerde indirime gitmek enflasyonla mücadelede kalýcý bir çözüm deðil. Bu daha çok palyatif bir hamle, suni bir adým.
Hep söylediðimiz þeyi bir kez daha hatýrlatmakta fayda var.
Üretim planlamasýnýn olmadýðý, maliyetlerin kontrol altýna alýnamadýðý, saðlýklý bir serbest piyasa ortamýnýn yaratýlmadýðý ortamda tarým ve gýda sektöründe fiyat istikrarý yakalanamaz.
Tüketicinin saðlýklý, kaliteli ve makul fiyatta gýdaya eriþimini saðlamanýn yolu üreticiyi korumak ve üretimi sürdürülebilir þekilde desteklemekten geçiyor.
�Bu kýþ domates 50 TL olacak�
Sonbahar yaklaþýrken artýk yavaþ yavaþ seralarda yeni sezon üretim için hareketlilik baþladý.
Topraksýz tarým yapýlan 11 bin dekar alanda dikimler neredeyse tamamlandý. Yoðunluklu olarak domates üretiminin yapýldýðý seralarda da maliyetler ciddi oranda arttý.
Sera Yatýrýmcýlarý ve Üreticileri Birliði (Sera-Bir) Baþkaný Müslüm Yanmaz, geçen sezon maliyetlerin 3 kat arttýðý bir ortamda üretici satýþ fiyatlarýnýn iki kat arttýðýný söyledi.
Yanmaz, �Üreticimizin seralarýný ýsýtmak için kullandýðý kömürün fiyatý son 1 yýlda 4-5 kat arttý. Yüzde 238 artan bir enerji maliyeti ve yüzde 250 yükselen bir gübre maliyetiyle bizim bu yýl 50 TL�nin altýnda domates satmamamýz gerekiyor. Avrupa�daki seralar yüksek enerji maliyeti ve doðalgaz kesintileri nedeniyle üretim yapamayacak duruma geldi. Bizden kilosu 2 eurodan tüm ürünleri almak istiyorlar. Kýþ aylarý geldiðinde domates fiyatlarý yüzünden herkes ayaða kalkacak. Domates fiyatý 50 TL olacak� dedi.
Yanmaz, olasý bir ihracat kýsýtlamasýndan korktuklarýný belirterek, �Ürünlerin yüzde 85-90�ýný Avrupa ve Rusya�ya ihraç ediyoruz. Ýhracat kapatýlýrsa dekara 60-100 bin dolar yatýrým yapan seracýlar zarar eder� dedi.
https://m.bloomberght.com/yorum/irfa...s-sert-gececek
Originally Posted by minikyatirimci
muhteþem bir çaba..
Sadýk Üye
Gönderi Kurallarý
Alýntý yaparak yanýtla
Yer Ýmleri