Dowes

[syýlmaz]

Eðer üretim maliyetlerindeki girdiler dövize endeksli ve borsaya kote ürürnler deðilse kesnlikle devalüasyon ihtiyaç olur. Ancak üretim maliyetlerinin tamamýna yakýný *yapýsal* olarak dövize endeksli ise (motorin,gübre kimyasallarý, ulaþým, ithal tohum baðýmlýlýðý ve zorunluluðu, ithal biyoteknolojik knowhow) devalüasyon sadece fakirliði daha da arttýrýr. Bu nedenle Türkiye için *yapýsal* reformlarý hayata geçirmeden devalüasyon yapmak bizi bir alt lige taþýmaktan öteye geçemeyecektir.

Evet güzel bir noktaya deðinmiþsiniz.

[JonDowes]

Sn JonDowes, diyelimki bir ülkede üretim maliyetler sebebi ile anlamsýzlaþýyorsa mesela tarýmsal üretim, hayvancýlýk yada mandýracalýk maliyeti karþýlamýyorsa yada tatmin edici kar býrakmadýðý için yatýrým anlamsýzlaþýyorsa, o ülkenin para biriminin develüasyona ihtiyacý vardýr diyebilir miyiz?

Bunu yaþayan ülkenin deðiþkenlerine baðlý:

Japonya gibi hýzlýca endüstrileþen; gelirin ve refahýn yüksek seviyeye geldiði ülkelerde gýda ve tarýmýn katma deðeri oransal olarak düþer. Çünkü buna ayrýlabilecek girdilerle (yerine) üretilen mikroçipler veya aðýr sanayi ürünleri ile, 5-10 kat fazla gýda ithal edilebilir. Bu nedenle de gýda üretimi azalýr, ithalatý artar. Ancak net ihracat artar ve toplumun refahý (ithal gýdaya raðmen) yükselir.

Tabii ki bu istisna bir örnek. Sorunun kaynaðý ülkemiz ise, elbette böyle bir süreç yaþanmaz: tarým ve gýda sektörünün ekonomiden aldýðý pay düþer. Ýthalat artar. Bu ilk zamanlar dikkat çekmez (çünkü kaynaklar baþka sektörlerde kullanýlýyordur). Ancak tarým ve gýdanýn önemli bir özelliði vardýr; nüfusla birlikte talebi artar ve alternatifi yoktur (az yemek yiyelim, onun yerine daha çok tekstil satýn alalým diyemezsiniz). Bu nedenle orta-uzun vadede gýda-tarýmý ithalata yönlendirmek elbette cari açýðýn artmasýna katký yapar ve dolaylý olarak devalüasyon-enflasyon döngüsüne de enerji saðlar. Bu direkt bir baðlantý deðildir, ölçülerek gösterilmesi pek mümkün olmaz. Ama saðduyu böyle olacaðýný söyler. Devalüasyon kendi baþýna ekonomide tarýmýn payýný arttýrmaz; gýda enflasyonundan gelen payýn etkisiyle dengelerin tekrar baþka noktada oluþmasýný saðlamaya yöneltir (halk daha az protein, daha çok çöp gýda yiyerek ancak doyabilir). Ayda 10 kere dýþarda yemek yiyebilen aile 5 kez; 3 kez yiyen 1 kez yiyecek konuma düþer.

[syýlmaz]

Teþekkürler Sn JonDowes.

[rxpu]

Sn. jondowes merhaba,

Bir firmanýn 3 yýl ile 6 yýl vadeye yayýlmýþ 5 milyar dolar kredi borcu olduðunu düþünelim.

Devletin bu tür büyük firmalar için de hedge zorunluluðu getirdiðini varsayalým.

1-) Bu 5 milyar dolar için firma senede %5 dolar faizi ödüyor. Kabaca bu konfigürasyonda tüm kredi Türkiye'nin þu anki þartlarýnda TL'ye karþý hedge edilirse maliyet çok kabaca ne kadar artar?

2-) Bu hedge maliyeti sonucunda toplam kredi maliyeti iþletmenin ödeme performansýnýn üzerine çýkarsa burada devlet buna raðmen hedge mekanizmasýnda ýsrarcý olur mu?. Bu durum sonuçta kredi talebinin düþmesine ve büyümenin frenlenmesi sonucunu doðurur mu?. Yine büyümenin þu aþamada yavaþlamasý tekrar bu yavaþlamaya neden olan kararý alan devlet için tezat oluþturmaz mý?

Ekonomiden sorumlu devlet Bakaný olsaydýnýz bu ikilemde nasýl bir karar alýrdýnýz?.Kýrk katýr mý kýrk satýr mý derdiniz? Ya da ara bir çözüm mü önerirdiniz? (örneðin risk yönetiminde optimum noktayý bulmak için büyük firmalarýn döviz kredilerinin tamamýna deðil ama belirli bir oranýna kýsmi hedge zorunluluðu getirmek v.b)

[JonDowes]

Sn. jondowes merhaba,

Bir firmanýn 3 yýl ile 6 yýl vadeye yayýlmýþ 5 milyar dolar kredi borcu olduðunu düþünelim.

Devletin bu tür büyük firmalar için de hedge zorunluluðu getirdiðini varsayalým.

1-) Bu 5 milyar dolar için firma senede %5 dolar faizi ödüyor. Kabaca bu konfigürasyonda tüm kredi Türkiye'nin þu anki þartlarýnda TL'ye karþý hedge edilirse maliyet çok kabaca ne kadar artar?

2-) Bu hedge maliyeti sonucunda toplam kredi maliyeti iþletmenin ödeme performansýnýn üzerine çýkarsa burada devlet buna raðmen hedge mekanizmasýnda ýsrarcý olur mu?. Bu durum sonuçta kredi talebinin düþmesine ve büyümenin frenlenmesi sonucunu doðurur mu?. Yine büyümenin þu aþamada yavaþlamasý tekrar bu yavaþlamaya neden olan kararý alan devlet için tezat oluþturmaz mý?

Ekonomiden sorumlu devlet Bakaný olsaydýnýz bu ikilemde nasýl bir karar alýrdýnýz?.Kýrk katýr mý kýrk satýr mý derdiniz? Ya da ara bir çözüm mü önerirdiniz? (örneðin risk yönetiminde optimum noktayý bulmak için büyük firmalarýn döviz kredilerinin tamamýna deðil ama belirli bir oranýna kýsmi hedge zorunluluðu getirmek v.b)

1. Firmanýn gelecekteki döviz nakit akýþýna baðlý. Sýfýr döviz geliri varsa; ciddi bir yük getireceði kesin.

2. Hedge maliyetini bile karþýlayamýyorsa bu kredi zaten batýk demektir; anapara ödemesinden büyük olamaz sonuçta. Türkiye'deki reel sektörün döviz pozisyonunu ciddi oranda hedge etmek kýsa sürede olasý deðil. Döviz fiyatýný 2 kat arttýrmak elbette büyümeyi negatife çevirir ve muhtemelen uzun bir resesyon baþlatýr.

Döviz kredisi alýnmasý döviz girdisi olan þirketlere ve belli oranda saðlanabilecek bir hak. Eldeki portföyü ise fazla da zorlamadan kapatma teþvik edilmeli. Yani TL'nin deðerlendiði dönemlerdeki büyüme katkýsýndan feragat ederek ekonomiye TL faize dayandýrmak þart. Bu esnada enflasyonist süreçler de azaltýlýrsa en iyi makro reform olacaktýr. Ancak hepsini tek bir idare döneminde yapmak mümkün deðil. Çünkü tüm bunlarýn sonucunda halkýn ortalama refah düzeyi ciddi oranda düþer.

[rxpu]

1. Firmanýn gelecekteki döviz nakit akýþýna baðlý. Sýfýr döviz geliri varsa; ciddi bir yük getireceði kesin.

2. Hedge maliyetini bile karþýlayamýyorsa bu kredi zaten batýk demektir; anapara ödemesinden büyük olamaz sonuçta. Türkiye'deki reel sektörün döviz pozisyonunu ciddi oranda hedge etmek kýsa sürede olasý deðil. Döviz fiyatýný 2 kat arttýrmak elbette büyümeyi negatife çevirir ve muhtemelen uzun bir resesyon baþlatýr.

Döviz kredisi alýnmasý döviz girdisi olan þirketlere ve belli oranda saðlanabilecek bir hak. Eldeki portföyü ise fazla da zorlamadan kapatma teþvik edilmeli. Yani TL'nin deðerlendiði dönemlerdeki büyüme katkýsýndan feragat ederek ekonomiye TL faize dayandýrmak þart. Bu esnada enflasyonist süreçler de azaltýlýrsa en iyi makro reform olacaktýr. Ancak hepsini tek bir idare döneminde yapmak mümkün deðil. Çünkü tüm bunlarýn sonucunda halkýn ortalama refah düzeyi ciddi oranda düþer.

Anladýðým kadarýyla kýsa vadede devlet özellikle büyük firmalar için döviz kredilerinin hedge edilmesi için fazla zorlayamayacak sadece kademeli bir planý zamana yayýlmýþ olarak uygulamaya geçirecek. Mehmet Þimþek'in küçükler için tedbirler devreye girdi büyükler için de hazirana kadar devreye girer söylemini de söylediklerinizle birleþtirdiðimde sanýrým keskin bir geçiþten ziyade bu kademeli geçiþin baþlangýcý olarak görebiliriz.

http://www.bloomberght.com/haberler/...-a-kadar-biter

Yukarýdaki baðlantýda Mehmet Þimþek hedge zorunluluðu getirmekten ziyade hedge imkaný sunmaktan bahsediyor?. Sizce tcmb'nin de iþin içine gireceði bir hedge imkanýndan bahsediyor olabilir mi? (umarým bahsetmiyordur).

Cari açýk veren bir ülkede bu tür kredilerin kademeli de olsa geri çaðrýlacak ve TL'ye çevrilecek olmasý döviz talebindeki baskýyý arttýrýcý bir etki yaratabilir mi?.

[JonDowes]

Büyük firmalara hedge zorunluluðu getirmeleri sürpriz olur; hem yapamazlar hem de yapmak istemezler. Sürekli bastýrdýklarý "ekonomik büyüme" kulvarýndaki ana enerjiyi 15 yýldýr döviz kredileri saðlýyor. Bunu daha riske duyarlý þekle çevirmeyi kabul edebilirler ama sýfýrlamak kesinlikle planlarýnda yoktur.

Ne oranda yapýlýr bilemeyiz ama sonuçta döviz kredisi mekanizmasý þuna yarýyordu: Enflasyondan daha düþük devalüasyon döngüsü esnasýnda, þirketler sermaye kazançlarý yaþadýlar. Devalüasyonun öne geçtiði dönemlerde ise, sermaye zararý görmeye baþladýlar. Bunun ana faktörü de elbette TL'ye ödenen reel faizlerdi. TL faizi düþürüldükçe, reel faiz düþtükçe, devalüasyon geri kalmamaya baþladýkça; bütün parametreler "ekonominin TL'leþmeye geri dönmesi" mantýðýna dönecektir. Bu da sistemik riskin yönetimi açýsýndan iyi olur. Ancak bu parasal kavramlar hep trade-off'lara baðlýdýr. Kalýcý ve kökten deðiþiklik parasal deðil, maliye politikalarý ve total üretkenlik ile saðlanýr. Parasal tarafa bakmak tek gözü kapatýp araç kullanmak gibidir. Araba yol yapar ama her an kaza da yapýlabilir. Parasal parametreleri deðiþtirmek sað cepten sol cebe geçici aktarým saðlar. Ekonominin dövize endekslenmesi bir dönem iyi bir sermaye giriþini saðladý; ekonominin total büyüklüðü açýsýndan da olumluydu. Ama bunun karþýlýðý þiþen borçluluk, cari açýk ve kronik enflasyon oldu.

[rxpu]

Sn. Jondowes sanýrým büyük þirketler için hazirana süreç tamamlanýr söylemi sanýldýðý kadar büyük bir müdahale olmayacak/olamayacak. Zira bu söylem bende hazirana kadar olabilecek maksimum sigortalamayý yapýldýktan sonra seçim döneminde faiz düþüþü ve dövizin toleransýnýn gevþetilmesi riskini çaðrýþtýrdý. Ama bunun çok düþük bir ihtimal olduðunun ben de farkýndayým. Sonuçta bu iþ çok büyük bir filoyu kasko yaptýrýp daha sonra uçurumdan aþaðýya atmaya benzer. Kaskoyu yapan da o kadar tedbirsiz deðildir diye düþünüyorum.
Verdiðiniz detaylý bilgiler için teþekkürler.