1883’DE ÝNGÝLÝZLERÝN ORTADOÐU FAALÝYETLERÝ HAKKINDA BÝR RAPOR
Arþiv Fon Kodu: Y..PRK.HR.. Dosya No: 7,Gömlek No: 23, Tarihi: 29 Zilhicce 1300 (19 Eylül 1299-1 Ekim 1883), Konusu: Ýngilizlerin Suriye’de karýþýklýk çýkarmak istemeleri ve Yahudilerin iskâný meseleleri. (tt)
m.d.tosun
Evvelki maruzatýmda beyan eylediðim mutalaatý tahakkuk eylemeðe baþlamýþtýr. Huran’da bazý Ýngiliz me’murlarýnýn teþvikat-ý hafiyesiyle bazý kargaþalýklar zuhur eylemiþtir. Bu kargaþalýklar Ýngilizlerin Suriye hakkýndaki efkâr ve emel icrasýný tescil eyleyecektir. Latakiye tarafýnda ahval-i memleket kesb-i vehâmet etmektedir. Þehr-i mezkûrda bulunan Ýngiliz konsolosu vekili Rum’dur. Ve Mýsýr kýt’asý Ýngiltere tarafýndan iþgal olunduðundan beri Ensârý ahalisi üzerine nüfuzu ziyadesiyle cari olmaktadýr. Rum piskoposu ile sýk sýk görüþtüðü cihetle bu vasýta ile mu’teberan dindaþlarýyla akd-i meclis ederek efkârýný bunlara kabul ettiriliyor.
Muma-ileyh piskopos ile kan biraderi Vilatakya muhasebecisi ve tahrirat müdürü ve muhakeme kâtibesi mümeyyizi bulunan Þam’lý bir Rum ve sairenin i’anesiyle meclislerde vesair me’muriyetlerde kendi mensubatýndan pek çok adamlarý kayýrmýþtýr. Ýþte muma-ileyh bu veçhile kendi âmâl (emel, amaç) ve maksadýný terviç eylemek içün mutasarrýfdan ve Ensariyelerin vekili olan Þeyh Süleyman Hatem’den istifade ederler. Pek çok zevatýn ezhânýna (zihnine) havali-i mezkûrenin kariben (yakýnda) Ýngiltere tarafýndan taht-ý iþgale alýnacaðýný ýlga eylemiþtir. Ve’l-hâsýl muma-ileyh ile mensubatýnýn teþvikatýyla efkâr-ý ahali büyük bir heyecan içindedir.
Bundan baþka Yahudilerin bu civarlarda iskân ve tavtini (yerleþtirme) mes’elesi bu günlerde yine kesb-i ehemmiyet eylemiþtir. Bu mes’ele hükümet-i seniyyenin nazar-ý dikkatini celb edecektir.
Yerli Rum me’murlarýnýn adedleri gittikçe tekessür edildiðinden (çoðaltýldýðýndan) merkumunun hükümet-i seniyyeye mazarratý (zararý) derkârdýr. Me’murin-i merkûmeden en ziyade muzýrr olanlar baþ muhasebeci Siya Efendi ve tahrirat kâtibi Ýbrahim Efendi ve mahâkim (mahkeme) ketebesi (kâtip, yazýcý) mümeyyizi (ayýraný) Selim ve mahkeme-i ceza zabýt kâtibi Ýbrahim Hâkim Efendinin yeðeni Ýbrahim Efendidir.
Ýngiltere’nin terviç-i âmâline sed çekmek içün Ensariyelerin vekili Süleyman Hatem ile balada zikr olunan memurinin azl ve tebdili elzemdir. Ve þu zamanda bazý hususat-ý maliyeden dolayý Ýngiliz vekili müþgil bir halde olduðundan Londra’dan kendisine iane (yardým) edilinceye kadar bu halden þimdilik istifade edilebilir.
Lord Vafrin tarafýndan gönderilen bir Ýngiliz hafiye me’muru posta-i Hidiviye (Mýsýr postasý) ile geçen Pazarertesi günü buraya vasýl olmuþdur. Merkum buradan Trabzon ve Erzurum taraflarýna gidüb oradan dâhil-i memalik-i þâhâneye geçerek yine Suriye’ye avdet edecektir. Ýskenderiye’de ahali hicran içindedir. Þehr-i mezkûrda mütemekkin (yerleþmiþ) Avrupa ahalisi telaþ etmeðe baþlamýþtýr. Ýngilizler Mýsýr’ý tahliye eylemek üzeredirler yalnýz bazý nikat-ý (noktalar) mühimme-i askeriyede bir mikdar asker býrakacaklar fakat bununla beraber Ýskenderiye kýtalinde (muharebesinde) zi-medhal (dâhil) olan eþhasý yine jandarma silkine (yol, tarik) kabul ediyorlar.
Bazý adamlarýn zann ve tahminine göre bu adamlarýn jandarmaya kabulü mahza-i Ýskenderiye vaký’asýnýn teceddüdüne (yenilenmesine) sebebiyet verüb vakýa-i saniye olarak asker i’zamýyla Mýsýr hýttasýný (diyarýný) kâmilen ve kat’iyyen kabza-i tasarruflarýna geçirmek içün bir bahane olmaðýn efkârýna (düþüncesine) müsteniddir (dayanmaktadýr). Mýsýr’ý tahliye eden asker Ýngiltere’ye avdet etmeyüb cümleten Malta, Kýbrýs ve Cebelü’l-Tahir mevki’lerine tahaþþüd (toplanma, yýðýlma) ediyorlar
Rüstem Paþa ile beraber yaþayarak güna gün entrikalar çeviren ihtiyar Ýngiliz karýsýndan bugünlerde yine ziyadesiyle bahs olunur. Ceneral Gordon hala Kudüs ü Þerifin civarýndadýr. Vezaif-i me’muresinin icrasýyla meþguldür. Ahali-i memleketten pek çok zevat ile kesb-i maarife eylemiþdir.
HAREKET-Ý ARZ (DEPREM)-
Geçen Pazar irtesi gicesi saat beþ buçuk raddelerinde Bursa ve ayný saatde Kirmasti'de þiddetlice ve Gemlik ve Pazarköy ve Ýnegöl cihetlerinde birer defa hareket-i arz (deprem) vuku' bulmuþ ise de lehülhamd (Allah'a þükür) bir-guna (hiçbir) hasarý mücib olmadýðý (meydana getirmediði) daire-i aidesiyle mülhakatdan (kazalarýndan) virilen malumatdan anlaþýlmakdadýr.
22 Haziran 1915 Tercüman-ý Hakikat Gazetesi
Müdhiþ (dehþetli) bir kaza
Ýngiltere’de müdhiþ (dehþetli) bir þimendüfer (tren) kazasý vuku’ bulmuþdur. Garb ekspres katarý (treni) Windsor katarýyla (treniyle) müsademe itmiþdir (çarpýþmýþtýr).
Windsor’dan gelmekde olan hususi tren “Seluk” istasyonuna muvasalat itdiði (ulaþtýðý) sýrada Londra’da Licester ekspres katarý (treni) da bir saatde 50 mil süratle gelmekde idi. Berkilerek birincisine arkadan çarpmýþdýr. Ýstasyonun rýhtýmlarý ve inþaat-ý sairesi harab olmuþ, lokomotif yoldan çýkub parçalanmýþdýr. Son iki vagondaki yolcularýn hepsi yaralanmýþdýr. Manzara o kadar muhavvif (korkunç) ve müdhiþdi ki ibtida (ilk baþta) mahall-i vakýaya (olay yerine) þitaban olanlar (koþanlar) bayýlmýþlardýr. Enkaz arasýnda dört cesed görülmüþdür.
Windesor treninin arkadaki dört vagonu da harab olmuþdur. Hele bir danesi kâmilen parçalanmýþdýr. Dört vefat ve altmýþ mecruh (yaralý) vardýr.
22 Haziran 1900 Sabah Gazetesi
abi selam,
megap-ozbal ve ýntem haftalýk takas atabýlýrmýsýn
Mal sahibi Mülk sahibi..hani bunun ilk sahibi .. mal da yalan mülk te yalan..var birazda sen oyalan..
Yer Ýmleri